Năm nào cũng theo cả làng lội ao úp cá ở Hà Tĩnh, năm nay bắt được con cá trắm to bự, bà cụ 80 tuổi nói điều gì bất ngờ?

Theo ông nội tham gia Lễ hội bắt cá Vực Rào từ thuở lên bảy tuổi

Giữa hơn 1.000 người tham gia Lễ hội bắt cá Vực Rào năm 2026 tại xã Nghi Xuân (Hà Tĩnh), bà Phan Thị Nhung (80 tuổi, trú thôn Mỹ Lộc) trở thành tâm điểm khi bắt được con cá trắm cỏ nặng 5,2 kg.

Nhưng với người phụ nữ đã có hơn 70 năm gắn bó với lễ hội, con cá lớn không phải điều đáng nhớ nhất.

Điều bà trân quý hơn cả là được tiếp tục góp sức giữ gìn một lễ hội đã tồn tại hơn 300 năm trên quê hương mình.

"Từ bảy, tám tuổi là tôi đã theo ông nội đi đánh Vực Rào rồi", bà Nhung mở đầu câu chuyện.

Trong ký ức của bà, ngày ấy cả làng mong chờ ngày "xả Vực". Khi chưa có loa phát thanh, các anh mõ đi khắp làng gõ mõ, thổi tù và báo tin.

Đến giờ khai hội, tiếng trống, tiếng tù và vang lên, cả làng từ người lớn đến thanh niên đều mang nơm, vó, rớ đổ xuống đầm bắt cá. Chỉ người già yếu hoặc trẻ nhỏ mới ở nhà.

Theo lời các bậc cao niên, Lễ hội bắt cá Vực Rào (hay còn gọi là Lễ hội Xả Vực Xuân Viên) có từ đầu thế kỷ XVIII.

Tương truyền, hào trưởng Đậu Danh Kiêm đã lập hương ước bảo vệ nguồn lợi thủy sản, nghiêm cấm đánh bắt cá quanh năm và chỉ cho phép người dân "xả Vực" một lần sau vụ Đông Xuân.

Đầm Vực nằm dưới chân dãy Hồng Lĩnh, dài gần 1 km, rộng khoảng 30 ha, là nơi sinh sống của nhiều loài cá nước ngọt.

Trước ngày hội, người dân nhổ những hàng tre đã cắm dưới đầm để cá trú ngụ suốt cả năm. Sau lễ hội, tre lại được cắm xuống như cũ nhằm bảo vệ nguồn cá cho mùa sau.

Theo bà Nhung, người dân quan niệm cá bắt được trong ngày hội là "lộc" đầu mùa.

Những con cá ngon nhất cùng gạo mới sẽ được dâng cúng tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Phần còn lại được chia cho người thân, hàng xóm để cùng hưởng lộc, chứ rất ít khi đem bán.

"Đó không chỉ là ngày bắt cá mà là ngày hội của cả làng. Ai cũng háo hức chờ đợi”, bà Nhung nói.

Bà cụ nông dân 80 tuổi vẫn xuống đầm úp nơm bắt để giữ hồn lễ hội truyền thống hơn 300 năm

Hơn 70 năm trôi qua, bà Nhung chưa từng muốn bỏ lỡ ngày hội bắt cá cùng cả làng.

Mỗi khi sắp đến lễ hội, bà lại nhắc con cháu chuẩn bị nơm, lưới từ tối hôm trước. Có những năm vì quá háo hức, bà gần như thức trắng đêm chỉ mong trời nhanh sáng để được xuống đầm.

"Tôi mê lễ hội này lắm. Còn đi được là còn đi. Không phải để bắt được nhiều cá mà để giữ truyền thống của cha ông."

Năm nay, bà cùng con trai, con dâu và cháu nội 5 tuổi tham gia lễ hội. Giữa hàng nghìn người xuống đầm, cụ bà 80 tuổi vẫn nhanh nhẹn úp được con cá trắm nặng 5,2 kg và được Ban tổ chức trao giải.

Thế nhưng, điều khiến bà vui hơn cả là nhìn thấy các thế hệ trẻ vẫn tiếp tục có mặt trong ngày hội.

Bà Nhung tâm sự: "Tôi luôn nhắc các con, các cháu rằng đây là truyền thống của quê hương, phải cùng nhau giữ gìn để sau này con cháu còn biết đến."

Anh Khắc Tài (con trai của bà Nhung) chia sẻ: "Từ nhỏ, chúng tôi đã được mẹ đưa theo mỗi mùa xả Vực. Bây giờ mẹ đã 80 tuổi nhưng vẫn háo hức như ngày nào. Chính mẹ là người nhắc cả nhà phải giữ gìn lễ hội, nên năm nào con cháu cũng thu xếp về tham gia."

Ngày nay, Lễ hội bắt cá Vực Rào không chỉ là ngày hội của người dân Nghi Xuân mà còn thu hút hàng nghìn du khách đến trải nghiệm. Thế nhưng, sức sống của lễ hội không chỉ nằm ở những con cá lớn hay không khí náo nhiệt, mà còn ở những người như bà Phan Thị Nhung là người đã dành cả cuộc đời để gìn giữ và truyền lại cho con cháu một nét đẹp văn hóa của quê hương.

Ở tuổi 80, điều bà mong mỏi không phải là bắt thêm được bao nhiêu con cá, mà là mai này, khi tiếng trống khai hội lại vang lên bên Đầm Vực, con cháu vẫn sẽ tiếp tục cầm chiếc nơm bước xuống nước như chính bà đã làm suốt hơn 70 năm qua.

Ông Bùi Việt Hùng-Chủ tịch UBND xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh (địa phận huyện Nghi Xuân cũ) cho biết, Lễ hội bắt cá Vực Rào đã tồn tại hơn 300 năm, là một trong số ít lễ hội đánh cá truyền thống còn được gìn giữ.

Đây là nét văn hóa đặc sắc của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước, thu hút mọi lứa tuổi tham gia, không phân biệt nam hay nữ.

Người dân địa phương quan niệm ai bắt được cá trong lễ hội sẽ gặp nhiều may mắn, công việc hanh thông, làm ăn thuận lợi suốt cả năm.

Sự kiện còn góp phần gìn giữ truyền thống, tăng cường tinh thần đoàn kết cộng đồng và trở thành điểm nhấn thu hút du khách mỗi dịp diễn ra.

×