Nâng tầm tư duy đối ngoại: Việt Nam khẳng định sứ mệnh chủ động kiến tạo hòa bình, phát triển

Vị thế đất nước và tầm nhìn của người lãnh đạo

Trao đổi với Dân Việt, Đại sứ Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mỹ cho rằng, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước được mời tham dự và phát biểu dẫn đề tại diễn đàn lần này mang ý nghĩa quan trọng sâu sắc.

Trước hết, nhìn vào diễn biến thời đại, thế giới hiện nay đang trải qua những biến động mang tính thời đại từ trật tự quốc tế, mô hình phát triển cho đến các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống.

Các cuộc khủng hoảng diễn ra dồn dập, không còn khu trú ở một vùng địa lý mà có sức tác động toàn cầu, điển hình như cuộc khủng hoảng tại Trung Đông và eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh đó, tầm vóc của diễn đàn lần này càng được khẳng định khi kể từ năm 2002 đến nay, đây đã trở thành diễn đàn an ninh quốc phòng hàng đầu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, có khả năng gắn kết các quốc gia trong khu vực và các cường quốc chủ chốt.

Năm nay, diễn đàn thu hút 44 quốc gia tham dự, hầu hết là những đối tác quan trọng tại khu vực này.

Trong bối cảnh đó, quốc tế đặt kỳ vọng và trông chờ rất lớn vào tầm nhìn lẫn vị thế của Việt Nam, một quốc gia có quan hệ đối ngoại rộng khắp với mạng lưới 15 đối tác chiến lược toàn diện cùng gần 40 khuôn khổ đối tác chiến lược và đối tác toàn diện. Việt Nam không chỉ khẳng định vai trò vững chắc trong ASEAN và các thể chế khu vực, mà còn gắn kết chặt chẽ với cục diện toàn cầu.

Dư luận cũng đặc biệt quan tâm đến cách Việt Nam ứng xử và vượt qua sóng gió thời gian qua để bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.

Khả năng phát huy năng lực nội sinh để đứng vững của Việt Nam được thể hiện rõ nét từ cách ứng xử khéo léo trong quan hệ và sự cạnh tranh gay gắt giữa các nước lớn, khả năng thích ứng trước các cơn gió ngược và thách thức toàn cầu, bao gồm sự đứt gãy chuỗi cung ứng, dịch bệnh và biến đổi khí hậu.

Họ cũng rất quan tâm lập trường đối ngoại nhất quán của Việt Nam đối với các vấn đề an ninh và cơ chế hợp tác khu vực. Thực tế chứng minh, vị thế hiện tại của Việt Nam chính là minh chứng sống động nhất cho khả năng vượt qua khủng hoảng chứ không chỉ dừng lại ở lời nói.

Các nhà tổ chức cũng có niềm tin vào người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam, với tầm nhìn dẫn dắt đất nước vào kỷ nguyên mới với một loạt nghị quyết trụ cột nhằm đưa Việt Nam phát triển thịnh vượng, hùng cường. Điểm cốt lõi mang tính đột phá trong tư duy phát triển của kỷ nguyên mới này là dựa trên đổi mới sáng tạo, đồng thời giải phóng hoàn toàn các nguồn lực.

Thứ hai là thành tựu đối ngoại thực tiễn vững chắc khi trong 2 năm qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã thực hiện gần 30 chuyến công tác nước ngoài và đón tiếp hàng loạt lãnh đạo cấp cao thế giới đến Việt Nam.

Thông qua các hoạt động ngoại giao thực tiễn này, thông điệp đối ngoại lớn nhất của Việt Nam gửi đến thế giới là kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa, luôn là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế - Đại sứ Phạm Quang Vinh nói.

Đồng thời, Việt Nam thúc đẩy hợp tác cùng có lợi dựa trên luật pháp quốc tế, chủ động cùng các nước kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển thông qua việc đề cao chủ nghĩa đa phương, đối thoại và hợp tác sâu rộng.

Chuyển mạnh từ "bị động ứng phó" sang "chủ động kiến tạo"

Chủ đề xuyên suốt bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là chủ động kiến tạo hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển cho khu vực. Đại sứ Phạm Quang Vinh cho biết, từ chủ đề chủ đạo này, bài phát biểu làm rõ 4 nội dung chiến lược quan trọng.

Trước hết là tư duy chiến lược về an ninh tổng thể bền vững. Khái niệm này bao trùm môi trường an ninh trên tất cả các lĩnh vực, kết hợp chặt chẽ giữa an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống.

Tư duy chiến lược về an ninh được cập nhật những vấn đề mang tính thời đại, đặc biệt là sự phát triển của khoa học công nghệ, bao gồm các lĩnh vực mới xuất hiện như quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, công nghệ mới và công nghệ quốc phòng; hay những lỗ hổng trong quản trị toàn cầu đối với các công nghệ mới này cần phải được xử lý, đồng thời cảnh báo tình trạng thao túng, sai lệch thông tin và sự đứt gãy chuỗi cung ứng đang làm xói mòn lòng tin trong xã hội.

Nội dung chiến lược thứ hai tập trung vào 3 cuộc khủng hoảng toàn cầu và 3 rủi ro bất định. Thế giới đang ở trong kỷ nguyên chuyển đổi nhưng phải đối mặt với 3 cuộc khủng hoảng lớn. Đó là khủng hoảng trật tự quốc tế dựa trên luật lệ với xu hướng sử dụng sức mạnh, sức ép trong quan hệ quốc tế dẫn đến tình trạng cá lớn nuốt cá bé.

Tiếp theo là là cuộc khủng hoảng về mô hình phát triển khi thời kỳ toàn cầu hóa tạo ra các chuỗi cung ứng đan xen, nhưng làn sóng cạnh tranh chiến lược lại gây ra sự đứt gãy, phân mảnh, buộc các nước phải thay đổi mô hình phát triển trước yêu cầu cấp bách của chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Cuối cùng là cuộc khủng hoảng lòng tin chiến lược, nơi việc thiếu hiểu biết lẫn nhau và thiếu cơ chế quản trị khi lòng tin suy giảm dễ đẩy các quốc gia vào vòng xoáy nghi kỵ và đối đầu.

Đi liền với đó là ba nghịch lý của xu thế thế giới, đó là kết nối không gian ngày càng mở rộng nhưng địa chính trị lại đứng trước nguy cơ phân mảnh; công nghệ phát triển mở ra cơ hội lớn cho quản trị và phát triển nhưng cũng ẩn chứa rủi ro khôn lường nếu thiếu sự quản trị tốt; và xu thế toàn cầu hóa khiến các nước tùy thuộc vào nhau nhưng mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau này lại đang bị vũ khí hóa để tạo sức ép chính trị.

Nội dung chiến lược thứ ba, Tổng Bí thư Chủ tịch nước đã vạch ra sáu định hướng hành động lớn để duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển: Thượng tôn luật pháp và đối thoại nhằm bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ và dùng đối thoại để ngăn ngừa xung đột; Xây dựng cấu trúc khu vực tự cường nhằm thiết lập một cấu trúc khu vực có khả năng quản trị các thách thức an ninh, kinh tế và rủi ro tiềm ẩn, trong đó nhấn mạnh vai trò kết nối của ASEAN đối với các nước; Đặt an ninh con người và sức chống chịu của xã hội vào vị trí trung tâm; Quản trị các lĩnh vực công nghệ mới, kiến tạo những chuẩn mực trách nhiệm nhằm kiểm soát công cụ hữu hiệu này; Tăng cường năng lực chống chịu và đồng thuận xã hội nhằm nâng cao năng lực ứng phó của xã hội trước các nguy cơ từ thông tin sai lệch và thao túng thông tin; Đề cao ngoại giao phòng ngừa, khẳng định ngoại giao luôn là kênh thiết yếu để xử lý, ngăn ngừa rủi ro và giải quyết khủng hoảng từ sớm, từ xa nhằm giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Nội dung chiến lược cuối cùng chính là thông điệp bản lề về sự chuyển dịch trạng thái chiến lược. Thông điệp cốt lõi, xuyên suốt toàn bộ bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là thế giới và khu vực phải chuyển mạnh mẽ từ trạng thái bị động ứng phó sang chủ động kiến tạo để ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro.

Trong bức tranh chung đó, Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực phát triển năng động, là nơi can dự của các nước lớn và hội tụ cả các yếu tố thuận nghịch, do đó khu vực này phải là nơi chủ động kiến tạo ra các giải pháp cho cuộc khủng hoảng đa chiều và khẳng định có đủ năng lực để quản trị các rủi ro này.

Tư duy an ninh và đối ngoại

Theo Đại sứ Phạm Quang Vinh, qua nhận diện những thách thức và từ đó định hướng hành động, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Shangri-La đã nhấn mạnh tư duy an ninh và đối ngoại của Việt Nam. Trước hết là bản chất của trật tự dựa trên luật lệ khi trật tự này không phải là công cụ riêng của bất kỳ quốc gia nào, mà phải là nơi kiến tạo các quy tắc, cơ chế nhằm bảo đảm cho nước lớn và nước nhỏ cùng tồn tại hòa bình, tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và hợp tác cùng có lợi.

Điểm then chốt thứ hai chính là việc nêu lên mẫu số chung của thời đại, khẳng định hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển là mẫu số chung của tất cả các quốc gia.

Việt Nam kêu gọi các nước hãy lấy mẫu số chung này làm nền tảng, vừa để phục vụ lợi ích của chính mình, vừa tương tác qua lại để đóng góp cho đại cục, bởi trong một thế giới tùy thuộc lẫn nhau, không một quốc gia nào có lợi khi môi trường hòa bình, ổn định bị phá vỡ.

Việt Nam chủ trương gắn kết chặt chẽ lợi ích quốc gia và sự phát triển của mình với mục tiêu chung của khu vực, vì đóng góp cho khu vực cũng chính là đóng góp cho lợi ích của Việt Nam.

×