Nếu Hán Hiến Đế rơi vào tay Lưu Bị thay vì Tào Tháo, bi kịch nào sẽ xảy ra?

Trong lịch sử Tam Quốc, cuộc đời của Hán Hiến Đế Lưu Hiệp luôn là một trong những bi kịch lớn nhất. Là vị hoàng đế cuối cùng của nhà Đông Hán, ông lên ngôi khi thiên hạ đã rơi vào cảnh quần hùng cát cứ. Trên danh nghĩa là Thiên tử, nhưng suốt gần nửa cuộc đời trị vì, Lưu Hiệp chưa từng thực sự nắm quyền lực. Từ Đổng Trác, Lý Thôi, Quách Dĩ cho đến Tào Tháo, ông đều chỉ là quân cờ trong tay các thế lực quân phiệt.

Điều khiến hậu thế tranh luận suốt nhiều thế kỷ là một giả thuyết thú vị: nếu người đón Hán Hiến Đế về không phải Tào Tháo mà là Lưu Bị, liệu số phận của vị hoàng đế cuối cùng nhà Hán có thay đổi?

Từ con rối của Đổng Trác đến "Thiên tử" trong tay Tào Tháo

Năm 189, sau khi tiến vào Lạc Dương, Đổng Trác phế Hán Thiếu Đế Lưu Biện rồi đưa em trai ông là Lưu Hiệp lên ngôi, tức Hán Hiến Đế. Từ thời điểm đó, vận mệnh của vị hoàng đế trẻ tuổi gần như không còn thuộc về mình.

Sau khi Đổng Trác bị Vương Doãn và Lữ Bố sát hại, quyền lực rơi vào tay các tướng cũ là Lý Thôi và Quách Dĩ. Hai người liên tục giao chiến, biến Trường An thành chiến trường, còn Hán Hiến Đế bị kẹp giữa các phe phái, sống trong cảnh đói khát, thiếu thốn và luôn đối mặt với nguy cơ mất mạng.

Đến năm 196, lợi dụng mâu thuẫn giữa Lý Thôi và Quách Dĩ, Hán Hiến Đế cùng đoàn tùy tùng chạy khỏi Trường An. Khi ấy, ông không còn quân đội, không còn tài chính, cũng chẳng còn triều đình đúng nghĩa. Điều duy nhất ông còn giữ được chỉ là danh hiệu Hoàng đế nhà Hán.

Nghe tin Thiên tử lưu lạc, Tào Tháo lập tức sai người nghênh đón Hán Hiến Đế về Hứa Xương. Bề ngoài, đây là hành động "phò tá thiên tử", nhưng trên thực tế, Tào Tháo hiểu rằng người nắm được Hoàng đế sẽ có trong tay danh nghĩa chính thống để hiệu triệu thiên hạ.

Từ đó xuất hiện chiến lược nổi tiếng: "Phụng thiên tử dĩ lệnh chư hầu".

Được tôn kính nhưng không có thực quyền

Phải thừa nhận rằng, xét về đời sống vật chất, Tào Tháo đối xử với Hán Hiến Đế không hề tệ.

Triều đình được khôi phục, nghi lễ hoàng gia vẫn được duy trì, nhà vua vẫn được tôn xưng đúng lễ nghi. Tuy nhiên, mọi quyết sách lớn nhỏ đều do Tào Tháo định đoạt. Hán Hiến Đế gần như không có bất kỳ quyền lực thực tế nào.

Điều đó khiến ông nhiều lần tìm cách phản kháng.

Nổi tiếng nhất là "Y đới chiếu", tức mật chiếu giấu trong đai áo giao cho Quốc cữu Đổng Thừa nhằm liên kết các đại thần bí mật trừ khử Tào Tháo. Kế hoạch bị bại lộ. Đổng Thừa cùng nhiều người bị xử tử.

Bi kịch chưa dừng lại ở đó.

Hoàng hậu Phục Thọ, người bị cho là biết nội dung mật chiếu, cũng bị Tào Tháo phế bỏ rồi xử chết. Hai hoàng tử của bà cũng không được tha mạng. Sau biến cố ấy, Hán Hiến Đế hoàn toàn mất ý chí chống đối.

Từ đó đến cuối đời, ông chỉ còn là một vị hoàng đế hữu danh vô thực.

Tào Phi cướp ngôi nhưng vẫn để Hán Hiến Đế sống

Năm 220, Tào Tháo qua đời.

Không lâu sau, con trai ông là Tào Phi buộc Hán Hiến Đế phải nhường ngôi, chấm dứt gần 400 năm tồn tại của nhà Hán.

Điều đáng chú ý là Tào Phi không giết vị hoàng đế cuối cùng.

Ông phong Lưu Hiệp làm Sơn Dương công, ban đất phong, bổng lộc và cho phép tiếp tục sống trong điều kiện khá đầy đủ. Theo ghi chép của Tam quốc chí, Hán Hiến Đế sau đó chuyên tâm nghiên cứu y học, sống thêm nhiều năm rồi mất năm 234.

Đối với một vị vua mất nước, đây được xem là kết cục tương đối ôn hòa nếu so với nhiều triều đại khác trong lịch sử Trung Hoa.

Nếu Lưu Bị đón được Hán Hiến Đế thì sao?

Giả thuyết này từ lâu đã trở thành đề tài tranh luận của nhiều nhà nghiên cứu lịch sử.

Có thể hình dung ba khả năng.

Khả năng thứ nhất: Hán Hiến Đế vẫn chỉ là bù nhìn

Đây có lẽ là khả năng dễ xảy ra nhất.

Dù luôn lấy khẩu hiệu "phò Hán diệt Tào", nhưng quyền lực của Lưu Bị là thành quả mà ông gây dựng suốt nhiều chục năm chinh chiến.

Các văn thần như Gia Cát Lượng, Pháp Chính hay các võ tướng Quan Vũ, Trương Phi, Triệu Vân... trung thành với Lưu Bị chứ không phải với Hán Hiến Đế.

Ngay cả khi Lưu Hiệp được đưa về, ông cũng rất khó giành lại thực quyền.

Lưu Bị có thể vẫn tôn kính Hoàng đế, giữ đầy đủ lễ nghi quân thần, nhưng người quyết định mọi việc vẫn sẽ là chính ông.

Nói cách khác, Hán Hiến Đế nhiều khả năng vẫn chỉ là biểu tượng chính thống, không khác quá nhiều so với khi ở Hứa Xương.

Khả năng thứ hai: Lưu Bị thật sự trả lại quyền lực cho Thiên tử

Đây là kịch bản đẹp nhất, nhưng cũng khó xảy ra nhất.

Nếu Lưu Bị hoàn toàn không có tham vọng cá nhân, đúng như hình tượng trung thần mà ông luôn xây dựng, thì sau khi đón Hán Hiến Đế, toàn bộ lãnh thổ và quân đội của mình đều phải đặt dưới danh nghĩa triều đình.

Khi đó, Lưu Hiệp sẽ trở thành vị hoàng đế có thực quyền đầu tiên sau nhiều năm.

Tuy nhiên, lịch sử cho thấy điều này gần như không thực tế.

Một người đã mất hàng chục năm chinh chiến, trải qua vô số thất bại rồi mới xây dựng được cơ nghiệp ở Ích Châu, rất khó có thể tự nguyện giao toàn bộ quyền lực vào tay người khác.

Ngay cả những trung thần nổi tiếng trong lịch sử cũng hiếm ai làm được điều đó.

Khả năng thứ ba: Hán Hiến Đế sẽ trở thành chướng ngại phải bị loại bỏ

Đây là giả thuyết gây tranh cãi nhất nhưng cũng có những cơ sở để phân tích.

Sau khi Tào Phi xưng đế năm 220, Hán Hiến Đế vẫn còn sống.

Thế nhưng chỉ một năm sau, năm 221, Lưu Bị cũng lên ngôi Hoàng đế tại Thành Đô, lấy lý do kế tục chính thống nhà Hán.

Đáng chú ý, trước khi đăng cơ, triều đình Thục Hán tuyên bố rằng Hán Hiến Đế đã bị Tào Phi sát hại và truy tôn ông với thụy hiệu Hiếu Mẫn Hoàng đế.

Trong khi đó, trên thực tế, Lưu Hiệp vẫn đang sống khỏe mạnh tại đất phong Sơn Dương.

Nhiều sử gia cho rằng Lưu Bị rất có thể đã biết Hán Hiến Đế chưa chết. Tuy nhiên, việc công khai thừa nhận điều đó sẽ khiến danh nghĩa xưng đế của ông trở nên thiếu chính đáng.

Bởi nếu Thiên tử vẫn còn sống, việc một người khác tự lập làm Hoàng đế rõ ràng khó có thể biện minh bằng khẩu hiệu "phục hưng nhà Hán".

Dĩ nhiên, không có bất kỳ tư liệu lịch sử nào chứng minh Lưu Bị từng có ý định sát hại Hán Hiến Đế. Vì vậy, nhận định cho rằng ông sẽ bí mật giết Lưu Hiệp nếu có cơ hội chỉ là suy đoán, không phải sự kiện lịch sử đã được xác nhận.

Điều lịch sử chứng minh

Thực tế, cả Tào Tháo lẫn Lưu Bị đều là những chính trị gia xuất sắc.

Tào Tháo cần Hán Hiến Đế để hợp pháp hóa quyền lực.

Lưu Bị cũng cần ngọn cờ "phục hưng nhà Hán" để tập hợp lòng người.

Điểm khác biệt nằm ở cách lựa chọn.

Tào Tháo giữ Hán Hiến Đế bên mình suốt hơn hai thập niên và con trai ông cũng không giết vị hoàng đế cuối cùng.

Trong khi đó, Lưu Bị chưa bao giờ có cơ hội trực tiếp nắm Hán Hiến Đế trong tay, nên mọi giả thuyết về kết cục của Lưu Hiệp nếu rơi vào tay Thục Hán vẫn chỉ dừng lại ở mức suy luận.

Có lẽ điều chắc chắn duy nhất là dù theo Tào Tháo hay Lưu Bị, Hán Hiến Đế cũng khó thoát khỏi bi kịch của một vị hoàng đế sinh không gặp thời. Khi thiên hạ đã thuộc về các chư hầu, quyền lực thực sự không còn nằm trong hoàng cung, thì ngai vàng của ông chỉ còn là biểu tượng của một triều đại đang đi đến hồi kết.

×