Nếu không ngồi vào bàn đàm phán, ta sẽ nằm trên thực đơn: Cảnh báo lạnh người của Thủ tướng Canada tại Davos

Bài phát biểu của ông Carney đã khiến các nhà lãnh đạo chính trị và doanh nghiệp toàn cầu có mặt trong khán phòng đồng loạt đứng dậy vỗ tay - một tràng pháo tay đứng hiếm hoi.

Ông mô tả sự kết thúc của một kỷ nguyên được chống đỡ bởi vị thế bá quyền của Mỹ, gọi giai đoạn hiện nay là “một sự đứt gãy”. Ông không nhắc đến Tổng thống Donald Trump bằng tên, nhưng sự ám chỉ là rất rõ ràng.

Vai trò của các quốc gia tầm trung

Trong bài phát biểu đầy sức mạnh, ông Carney đã tìm cách vượt qua cuộc khủng hoảng hiện tại đang bao trùm châu Âu và Mỹ liên quan đến tuyên bố chủ quyền của Donald Trump đối với Greenland và kêu gọi các quốc gia nhỏ hơn đoàn kết lại để không bị các cường quốc lớn hơn lấn át.

Ông Carney nói: "Các cường quốc tầm trung phải hành động cùng nhau bởi vì nếu bạn không ngồi vào bàn đàm phán, bạn sẽ trở thành món ăn trên thực đơn" - đồng thời tuyên bố rằng thế giới cũ đã kết thúc và không có ích gì khi chỉ than khóc về sự kết thúc của nó hoặc hy vọng vào sự tiếp tục của chủ nghĩa đa phương thời hậu chiến.

"Đây không phải là chủ nghĩa đa phương ngây thơ" - ông nói. "Cũng không phải là dựa vào các thể chế suy yếu. Đây là việc xây dựng các liên minh hiệu quả, giải quyết từng vấn đề một, với các đối tác có đủ điểm chung để cùng hành động. Trong một số trường hợp, đó sẽ là phần lớn các quốc gia".

"Và điều đó đang tạo ra một mạng lưới kết nối dày đặc giữa thương mại, đầu tư và văn hóa, mà chúng ta có thể dựa vào đó để đối phó với những thách thức và nắm bắt những cơ hội trong tương lai".

Bài phát biểu được đưa ra trong bối cảnh những tuyên bố của ông Trump về Greenland và những nỗ lực của các quốc gia châu Âu nhằm tìm ra hướng giải quyết vấn đề.

Những ngày gần đây, các nhà lãnh đạo châu Âu ngày càng phản đối mạnh mẽ ông Trump về vấn đề Greenland - sau khi các tin nhắn của ông với thủ tướng Na Uy bị rò rỉ, trong đó ông Trump liên kết lập trường cứng rắn hơn của mình với việc ông không được trao giải Nobel.

Tuy nhiên, bài phát biểu của ông Carney được đánh giá cao vì đã nhìn xa hơn cuộc khủng hoảng để khẳng định vị thế và con đường tương lai tiềm năng cho các cường quốc tầm trung khi thế giới dường như đang bước vào một kỷ nguyên mới của sự cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc lớn như Mỹ, Trung Quốc và Nga.

Ông Carney nói với khán giả ở Davos rằng: "Các cường quốc có đủ khả năng để tự mình hành động. Họ có quy mô thị trường, năng lực quân sự và tầm ảnh hưởng để áp đặt các điều khoản",

"Các cường quốc tầm trung thì không. Nhưng khi chúng ta chỉ đàm phán song phương với một cường quốc bá chủ, chúng ta đàm phán từ thế yếu. Chúng ta chấp nhận những gì được đưa ra. Chúng ta cạnh tranh với nhau để trở thành bên nhượng bộ nhiều nhất".

"Đây không phải là chủ quyền. Đây là việc thể hiện chủ quyền trong khi chấp nhận sự lệ thuộc" - ông nói

"Các cường quốc tầm trung như Canada không phải là không có quyền lực. Họ có khả năng xây dựng một trật tự mới thể hiện những giá trị của chúng ta, như tôn trọng nhân quyền, phát triển bền vững, đoàn kết, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia",

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đưa ra thông điệp tương tự về việc xây dựng chủ quyền kinh tế mạnh mẽ hơn và "nền kinh tế chiến lược" - mặc dù ông tập trung cụ thể hơn vào các vấn đề mà châu Âu đang phải đối mặt.

Giải quyết các vấn đề mà châu Âu phải đối mặt từ cả Mỹ và Trung Quốc, cả về kinh tế lẫn chiến lược - ông Macron nói rằng các cường quốc tầm trung không thể chỉ "thụ động chấp nhận luật lệ của kẻ mạnh, dẫn đến sự lệ thuộc và chính trị khối".

"Tôi nghĩ việc chấp nhận kiểu tiếp cận thuộc địa mới này là không hợp lý."

Nghi ngờ "trật tự quốc tế dựa trên luật lệ"

Ông Carney nói: "Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia như Canada đã thịnh vượng dưới cái mà chúng ta gọi là trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Chúng ta đã tham gia các thể chế của nó, ca ngợi các nguyên tắc của nó và hưởng lợi từ tính dễ dự đoán của nó. Chúng ta có thể theo đuổi các chính sách đối ngoại dựa trên giá trị dưới sự bảo hộ của nó".

"Chúng ta biết rằng câu chuyện về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ có một phần là sai sự thật, nhưng... câu chuyện hư cấu này lại hữu ích".

"Thỏa thuận này không còn hiệu lực nữa" - ông nói.

Sự đứt gãy

"Tôi xin nói thẳng: Chúng ta đang ở giữa một sự đứt gãy, chứ không phải một sự chuyển đổi" - Thủ tướng Canada nhấn mạnh.

"Các thể chế đa phương mà các cường quốc tầm trung dựa vào - WTO, Liên Hợp Quốc, COP - cấu trúc giải quyết vấn đề tập thể, đã bị suy yếu đáng kể".

"Kết quả là nhiều quốc gia đang đi đến kết luận rằng họ cần phải phát triển quyền tự chủ chiến lược lớn hơn" - ông nói.

Ông đã liệt kê một loạt các thỏa thuận mà Canada đã ký kết phản ánh quan điểm mới này, bao gồm các thỏa thuận thương mại mới và "trong vài ngày qua, chúng tôi đã ký kết các quan hệ đối tác chiến lược mới với Trung Quốc và Qatar".

Trật tự cũ không quay lại

Với những lời lẽ đầy sức hút, ông Carney nói rằng Canada "có những gì thế giới đang cần".

"Chúng ta là một cường quốc năng lượng. Chúng ta sở hữu trữ lượng khoáng sản quan trọng khổng lồ. Chúng ta có dân số được giáo dục tốt nhất thế giới. Các quỹ hưu trí của chúng ta nằm trong số những nhà đầu tư lớn nhất và tinh vi nhất thế giới. Chúng ta có vốn, nhân tài và một chính phủ với năng lực tài chính to lớn để hành động quyết đoán."

"Trật tự cũ sẽ không quay trở lại. Chúng ta không nên tiếc nuối nó. Hoài niệm không phải là một chiến lược".

"Nhưng từ những rạn nứt, chúng ta có thể xây dựng nên điều gì đó tốt đẹp hơn, vững chắc hơn và công bằng hơn".

Thủ tướng Pháp Macron cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải thiết lập các mối quan hệ mới với các khối thương mại khác như các quốc gia BRICS, và cũng cho rằng châu Âu phải thúc đẩy các ưu đãi dành cho châu Âu trong các thỏa thuận thương mại của mình - cả với Mỹ và Trung Quốc.

Ông ngầm cảnh báo rằng người châu Âu cần cân nhắc xem liệu họ nên đầu tư vào châu Âu trước tiên hay vào các quốc gia khác - một lời cảnh báo đầy điềm báo đối với Mỹ, vì châu Âu phần lớn tài trợ cho thâm hụt ngân sách khổng lồ của chính phủ nước này.

"Chúng ta có nguồn tiết kiệm nhiều hơn người châu Âu, thậm chí nhiều hơn cả Mỹ. Nhưng nguồn tiết kiệm này lại được đầu tư quá mức vào trái phiếu và đôi khi là cổ phiếu - nhưng lại nằm ngoài châu Âu" - ông nói.

×