Nếu Kiến Văn Đế không tự thiêu, liệu Chu Đệ có dám xuống tay?

Nếu Kiến Văn Đế không tự thiêu, liệu Chu Đệ có dám xuống tay?

Khi nhắc đến lịch sử nhà Minh, có một câu hỏi luôn khiến nhiều người tò mò: nếu ngày Chu Đệ dẫn quân Yên đánh vào Nam Kinh, Kiến Văn Đế Chu Doãn Văn không bỏ chạy, không tự thiêu mà vẫn bình thản ngồi trên long ỷ trong hoàng cung chờ đợi, thì Chu Đệ có dám giết ông hay không?

Câu trả lời ngắn gọn là: Chu Đệ tuyệt đối không dám công khai giết Kiến Văn Đế trước mặt bá quan văn võ. Nhưng không dám tự tay giết không có nghĩa là Kiến Văn Đế sẽ có cơ hội tiếp tục sống như một hoàng đế.

Hãy quay ngược thời gian về năm 1402.

Sau ba năm phát động Chiến dịch Tĩnh Nan, quân Yên của Chu Đệ cuối cùng cũng phá được cửa Kim Xuyên và tiến vào Nam Kinh. Lúc ấy, Kiến Văn Đế Chu Doãn Văn là vị hoàng đế hợp pháp do chính Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương chỉ định kế vị. Ông lên ngôi từ năm 1398 sau khi Thái tử Chu Tiêu qua đời, hoàn toàn phù hợp với quy định truyền ngôi "truyền cho trưởng tôn" mà Chu Nguyên Chương đã đặt ra.

Về mặt danh nghĩa, Chu Đệ vẫn chỉ là Yên vương, là một phiên vương và là thần tử của hoàng đế.

Điều đáng chú ý là trong suốt cuộc chiến, Chu Đệ chưa bao giờ công khai tuyên bố mình muốn cướp ngôi. Khẩu hiệu của ông là "phụng thiên tĩnh nan" (奉天靖难), nghĩa là "vâng mệnh trời để dẹp loạn", với lý do thanh trừng những gian thần làm hại hoàng đế như Tề Thái, Hoàng Tử Trừng… chứ không phải lật đổ thiên tử.

Đây chính là điểm mấu chốt trong tư tưởng chính trị Nho giáo.

Trong xã hội phong kiến Trung Hoa, quân thần cương thường là nguyên tắc tối cao. Hoàng đế có thể sai, nhưng thần tử không được phép giết vua. Nếu Chu Đệ xông vào cung rồi trực tiếp chém chết Kiến Văn Đế trước mặt triều thần, thì toàn bộ khẩu hiệu "Tĩnh Nan" lập tức sụp đổ. Ông sẽ trở thành kẻ thí quân đoạt vị, tức giết vua cướp ngôi – một tội danh cực kỳ nghiêm trọng trong quan niệm chính trị đương thời.

Một khi chiếc mũ "loạn thần tặc tử" bị đội lên đầu, Chu Đệ sẽ rất khó củng cố tính chính danh của mình. Những tướng lĩnh đã theo ông chinh chiến suốt ba năm cũng sẽ bắt đầu hoài nghi mục đích thật sự của cuộc chiến. Các sĩ đại phu trên khắp thiên hạ sẽ có lý do để phản đối, còn những lực lượng trung thành với triều đình có thể nhân danh "báo thù cho Kiến Văn Đế" mà tiếp tục khởi binh.

Điều đó sẽ khiến cục diện chính trị trở nên cực kỳ bất ổn.

Thực tế, khi Chu Đệ chiếm được Nam Kinh, ông vẫn chưa hoàn toàn kiểm soát thiên hạ. Miền Giang Nam vẫn là trung tâm kinh tế và văn hóa lớn nhất cả nước, nhiều quan lại vẫn trung thành với Kiến Văn Đế, còn không ít phiên vương và lực lượng quân sự vẫn đang quan sát diễn biến.

Nếu Chu Đệ công khai giết vua, rất có thể đất nước sẽ lại rơi vào một cuộc nội chiến mới.

Chính vì vậy, phương án hợp lý nhất đối với Chu Đệ nếu Kiến Văn Đế còn sống sẽ là ép thoái vị, chứ không phải trực tiếp sát hại.

Lịch sử Trung Hoa từng có không ít tiền lệ như vậy.

Sau Sự biến Huyền Vũ Môn, Lý Thế Dân giết hai anh em là Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát, nhưng ông không hề dám giết cha mình là Đường Cao Tổ Lý Uyên. Thay vào đó, ông buộc Lý Uyên nhường ngôi và lui về làm Thái thượng hoàng.

Hay sau Sự biến Thổ Mộc, Minh Anh Tông Chu Kỳ Trấn bị em trai là Minh Đại Tông Chu Kỳ Ngọc giam lỏng suốt bảy năm. Dù nắm toàn bộ quyền lực trong tay, Chu Kỳ Ngọc cũng không dám giết anh ruột, bởi người anh ấy vẫn từng là thiên tử hợp pháp.

Chu Đệ nhiều khả năng cũng sẽ áp dụng cách làm tương tự.

Ông có thể vào cung, quỳ trước Kiến Văn Đế, khóc lóc nhận lỗi, tuyên bố rằng mình chỉ muốn trừ gian thần. Nếu Kiến Văn Đế chấp nhận ban chiếu "nhường ngôi", Chu Đệ sẽ lập tức có được điều quý giá nhất: tính chính danh.

Ngược lại, nếu Kiến Văn Đế kiên quyết không thoái vị, Chu Đệ vẫn còn nhiều biện pháp khác.

Ông hoàn toàn có thể giam lỏng vị hoàng đế trẻ tuổi tại một cung điện biệt lập hoặc đưa đến một nơi hẻo lánh. Sau vài năm, Kiến Văn Đế có thể "bạo bệnh qua đời", "ưu phiền thành bệnh" hoặc biến mất khỏi lịch sử mà không cần Chu Đệ phải tự tay giết ông.

Thực chất, đó cũng là cách nhiều triều đại xử lý những vị vua thất thế.

Nhìn rộng hơn, dù Kiến Văn Đế có ngồi trên ngai vàng hay không thì kết cục cũng rất khó thay đổi.

Chu Đệ đã phát động chiến tranh suốt ba năm, tiêu hao vô số nhân lực và vật lực, các tướng sĩ dưới quyền đều mong chờ công lao "tòng long". Ông không thể chỉ tiến vào Nam Kinh, cúi đầu hành lễ rồi trao trả quyền lực cho Kiến Văn Đế.

Điều đó đồng nghĩa với việc Chu Doãn Văn chỉ có ba khả năng: thoái vị, biến mất hoặc chết.

Nếu ông tự thiêu, Chu Đệ có cớ tuyên bố rằng hoàng đế đã băng hà và mình buộc phải kế vị để ổn định thiên hạ.

Nếu ông bỏ trốn, Chu Đệ lại phải sống nhiều năm trong nỗi lo sợ rằng vị hoàng đế hợp pháp có thể xuất hiện bất cứ lúc nào để trở thành ngọn cờ hiệu triệu những người chống đối. Cũng chính vì vậy mà trong suốt thời kỳ Vĩnh Lạc, Chu Đệ nhiều lần sai người bí mật truy tìm tung tích Kiến Văn Đế.

Có thể nói, việc Kiến Văn Đế có ngồi trên long ỷ hay không chỉ ảnh hưởng đến phương thức Chu Đệ giành ngôi, chứ gần như không thể thay đổi kết quả cuối cùng.

Đó cũng là đặc điểm phổ biến trong lịch sử phong kiến Trung Hoa: quyền lực có thể giành được bằng vũ lực, nhưng tính chính danh vẫn cần được che đậy bằng những nghi thức và danh nghĩa hợp pháp. Chính vì vậy, Chu Đệ rất khó có thể công khai giết Kiến Văn Đế, nhưng cũng gần như không thể để ông tiếp tục giữ ngôi hoàng đế.

×