Nếu Nhật Bản chinh phục được nhà Minh và trở thành triều đại mới của Trung Hoa: Liệu lịch sử có xóa sổ nước Nhật?

Lịch sử luôn đầy rẫy những giả thuyết hấp dẫn, và một trong những câu hỏi thú vị nhất là: Điều gì sẽ xảy ra nếu Nhật Bản thực sự đánh bại nhà Minh, chinh phục toàn bộ Trung Quốc và lập nên một triều đại Nhật Bản cai trị thiên hạ? Liệu người Nhật có thể duy trì quyền thống trị trong nhiều thế kỷ, hay cuối cùng chính họ lại bị nền văn minh Trung Hoa đồng hóa?

Đây không phải là một giả thuyết hoàn toàn vô căn cứ. Cuối thế kỷ XVI, Toyotomi Hideyoshi từng nuôi tham vọng chinh phục Triều Tiên, rồi lấy đó làm bàn đạp tiến đánh nhà Minh. Đến thế kỷ XX, Đế quốc Nhật Bản một lần nữa tìm cách thống trị Trung Quốc trong Chiến tranh Trung – Nhật lần thứ hai. Dù cả hai đều thất bại, nhưng nếu lịch sử rẽ sang một hướng khác, rất có thể số phận của chính nước Nhật cũng sẽ thay đổi theo cách ít ai ngờ tới.

Muốn cai trị Trung Quốc, người Nhật buộc phải rời khỏi Nhật Bản

Giả sử quân đội Nhật Bản đánh bại được nhà Minh vào đầu thế kỷ XVII, việc đầu tiên mà tầng lớp cầm quyền Nhật sẽ nhận ra là không thể điều hành một đế quốc rộng lớn từ Edo (Tokyo ngày nay) hay Kyoto.

Trung Quốc khi ấy có dân số khoảng 150–200 triệu người, trong khi toàn bộ Nhật Bản chỉ khoảng 15–20 triệu dân. Khoảng cách dân số quá lớn khiến việc điều hành đất nước từ bên kia biển Hoa Đông gần như bất khả thi.

Bởi vậy, Mạc phủ Tokugawa hoặc triều đình Nhật gần như chắc chắn sẽ phải chuyển trung tâm quyền lực sang Bắc Kinh. Hoàng cung Tử Cấm Thành đã có sẵn, bộ máy hành chính cũng đã hoàn thiện qua hàng nghìn năm phát triển.

Nói cách khác, chỉ sau một thời gian ngắn, hoàng đế hoặc tướng quân Nhật sẽ sống ở Bắc Kinh nhiều hơn ở Kyoto.

Không thể cai trị nếu thiếu quan lại người Hán

Nhật Bản thời Tokugawa có một hệ thống hành chính khá hiệu quả, nhưng quy mô hoàn toàn không thể so sánh với bộ máy quan liêu đồ sộ của nhà Minh.

Hệ thống khoa cử, Tam tỉnh Lục bộ, hàng chục nghìn quan viên từ trung ương đến địa phương đã vận hành liên tục suốt hơn một thiên niên kỷ.

Nếu sa thải toàn bộ quan lại người Hán, chính quyền mới gần như sẽ tê liệt.

Điều này từng xảy ra nhiều lần trong lịch sử Trung Quốc. Người Mông Cổ sau khi lập ra nhà Nguyên vẫn phải sử dụng rất nhiều học giả và quan lại người Hán. Người Mãn Châu lập nên nhà Thanh cũng gần như giữ nguyên toàn bộ bộ máy hành chính của nhà Minh.

Do đó, nếu người Nhật chiến thắng, họ nhiều khả năng cũng sẽ làm điều tương tự.

Những đại thần từng phục vụ nhà Minh có thể chỉ cần thay đổi chủ nhân, tiếp tục điều hành các phủ, châu, huyện như trước. Chính sách này không chỉ giúp duy trì sự ổn định mà còn khiến dân chúng ít bị xáo trộn hơn.

Những cuộc nổi dậy sẽ nổ ra liên tục

Điều đó không có nghĩa người Trung Quốc sẽ dễ dàng chấp nhận sự thống trị của ngoại bang.

Ngay sau khi nhà Minh sụp đổ năm 1644, khắp miền Nam Trung Quốc đã xuất hiện phong trào "phản Thanh phục Minh" kéo dài gần nửa thế kỷ. Nếu kẻ chinh phục không phải người Mãn Châu mà là người Nhật – một dân tộc hoàn toàn khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa – mức độ phản kháng có lẽ còn dữ dội hơn.

Ban đầu, chính quyền Nhật rất có thể sẽ sử dụng bạo lực để đàn áp.

Tuy nhiên, lịch sử cho thấy đàn áp chỉ có thể đem lại kết quả trong ngắn hạn.

Sau vài thập niên, tầng lớp cầm quyền sẽ nhận ra rằng cai trị bằng sự đồng thuận hiệu quả hơn nhiều so với cai trị bằng lưỡi gươm.

Đó cũng chính là con đường mà nhà Thanh đã lựa chọn khi dần khôi phục khoa cử, trọng dụng sĩ phu người Hán và tự nhận mình là người kế thừa chính thống của thiên mệnh Trung Hoa.

Muốn làm "Hoàng đế Trung Hoa", người Nhật phải trở thành người Trung Hoa

Đây mới là điểm thú vị nhất.

Trong tư tưởng chính trị truyền thống của Đông Á, Thiên tử không phải là vua của một dân tộc, mà là người cai trị "Thiên hạ”.

Muốn được tầng lớp sĩ đại phu và nhân dân công nhận, vị quân chủ Nhật sẽ không thể mãi giữ vai trò "Thiên hoàng Nhật Bản".

Ông sẽ phải trở thành Hoàng đế Trung Hoa, tế trời tại Thiên Đàn, sử dụng niên hiệu mới, cử hành các nghi lễ Nho giáo và tự nhận mình là người kế thừa chính thống của các triều đại Hán, Đường, Tống và Minh.

Điều tương tự từng xảy ra với người Mãn Châu.

Trước khi tiến vào Sơn Hải Quan, họ nói tiếng Mãn, mặc trang phục Mãn và sống theo tập tục du mục.

Chỉ sau vài thế hệ, các hoàng đế như Khang Hi, Ung Chính hay Càn Long đều sử dụng Hán văn thành thạo, thuộc kinh điển Nho giáo, làm thơ chữ Hán và cai trị đất nước gần như một vị hoàng đế người Hán.

Nếu người Nhật thống trị Trung Quốc, khả năng rất cao họ cũng sẽ đi theo con đường ấy.

Văn hóa nào sẽ đồng hóa văn hóa nào?

Thoạt nhìn, nhiều người cho rằng Trung Quốc sẽ bị Nhật hóa.

Nhưng lịch sử nhiều khả năng lại diễn ra theo chiều ngược lại.

Khi một nền văn minh có hàng trăm triệu dân tiếp xúc với một cộng đồng nhỏ hơn rất nhiều, bên chiếm ưu thế về dân số và văn hóa thường là bên đồng hóa.

Đây chính là điều từng xảy ra với người Mông Cổ và người Mãn Châu.

Người Mông Cổ từng chinh phục gần nửa thế giới, nhưng sau chưa đầy một thế kỷ cai trị Trung Quốc, họ đã tiếp thu gần như toàn bộ thể chế và văn hóa Hán.

Người Mãn Châu còn đi xa hơn.

Đến đầu thế kỷ XX, ngôn ngữ Mãn gần như biến mất khỏi đời sống thường nhật. Hiện nay chỉ còn vài chục người cao tuổi có thể sử dụng thành thạo tiếng Mãn.

Nếu người Nhật trở thành tầng lớp thống trị Trung Quốc trong vài trăm năm, điều tương tự rất có thể sẽ xảy ra.

Con cháu các võ sĩ Samurai sẽ nói tiếng Hán nhiều hơn tiếng Nhật.

Giới quý tộc Nhật sẽ kết hôn với các gia tộc danh giá người Hán.

Các gia đình quyền lực ở Kyoto và Edo sẽ lần lượt chuyển đến Bắc Kinh, Nam Kinh hoặc Tô Châu để tìm kiếm cơ hội chính trị.

Dần dần, chính tầng lớp thống trị cũng sẽ coi mình là người Trung Hoa.

Nhật Bản có thể chỉ còn là một tỉnh

Nếu triều đại Nhật tồn tại đủ lâu, rất có thể quần đảo Nhật Bản sẽ chỉ còn là một vùng lãnh thổ của đế quốc.

Giống như Mãn Châu ngày nay là vùng Đông Bắc Trung Quốc, Nhật Bản có thể trở thành một "đạo", "lộ" hoặc "tỉnh" trong hệ thống hành chính Trung Hoa.

Người dân có thể tự do qua lại giữa Hoa lục và quần đảo Nhật.

Giới thương nhân Nhật sẽ chuyển sang đầu tư tại Giang Nam – trung tâm kinh tế giàu có nhất châu Á thời bấy giờ.

Trong khi đó, tầng lớp trí thức Trung Quốc cũng sẽ mang văn hóa, sách vở và khoa cử sang các đảo Nhật.

Sau vài thế kỷ, ranh giới giữa hai dân tộc sẽ mờ nhạt dần.

Tiếng Nhật có thể trở thành ngôn ngữ thiểu số

Một hệ quả thú vị khác là ngôn ngữ.

Trong một đế quốc mà hơn 90% dân số là người Hán, tiếng Hán chắc chắn sẽ trở thành ngôn ngữ hành chính.

Ban đầu, các văn kiện có thể được ban hành bằng cả tiếng Nhật và Hán văn.

Nhưng theo thời gian, giới quan lại Nhật sẽ buộc phải sử dụng tiếng Hán để làm việc.

Con cháu họ cũng sẽ học chữ Hán từ nhỏ nhằm tham gia khoa cử hoặc bước vào bộ máy nhà nước.

Ngược lại, tiếng Hán cũng có thể tiếp nhận một số từ vay mượn từ tiếng Nhật, đặc biệt trong lĩnh vực ẩm thực, thủ công, kiếm thuật hoặc văn hóa võ sĩ.

Song xét về tổng thể, cán cân sẽ nghiêng hẳn về phía văn hóa Trung Hoa.

Tiếng Nhật rất có thể chỉ còn được sử dụng tại các vùng đảo xa hoặc trong một số cộng đồng nhỏ, giống như tiếng Mãn ngày nay.

Lịch sử từng chứng minh điều đó

Thực tế, lịch sử Trung Quốc đã chứng minh nhiều lần rằng những dân tộc chinh phục Trung Hoa cuối cùng thường bị chính nền văn minh này hấp thụ.

Người Khiết Đan, người Nữ Chân, người Mông Cổ và đặc biệt là người Mãn Châu đều bước vào Trung Nguyên với tư cách kẻ chiến thắng.

Nhưng sau vài thế kỷ, họ lần lượt sử dụng chữ Hán, tiếp thu Nho giáo, mặc Hán phục trong các nghi lễ, tổ chức khoa cử và trở thành một phần của nền văn minh Trung Hoa.

Chính vì vậy, nếu Nhật Bản thật sự chinh phục được nhà Minh và duy trì quyền cai trị trong nhiều thế kỷ, rất có thể cái tên "Nhật Bản" sẽ dần biến mất với tư cách một quốc gia độc lập. Triều đại Tokugawa hoặc bất kỳ dòng họ chiến thắng nào rồi cũng sẽ trở thành một triều đại của Trung Hoa, còn hậu duệ của những võ sĩ Samurai sẽ được xem là một nhóm người Hoa gốc Nhật hơn là người Nhật theo nghĩa ban đầu.

Đó cũng là nghịch lý lớn nhất của lịch sử Đông Á: đối với Trung Quốc, kẻ chinh phục thường chiến thắng trên chiến trường, nhưng lại thất bại trước sức mạnh của nền văn minh mà họ cố gắng cai trị.

×