Thứ tư, ngày 29/07/2026 08:35 GMT+7

Ngắm nhìn những kỷ vật, sổ tiết kiệm và tài sản cán bộ đi B: Hơn nửa thế kỷ lặng lẽ chờ chủ nhân

Phạm Hưng Thứ tư, ngày 29/07/2026 08:35 GMT+7
Tham quan không gian trưng bày tài liệu và kỷ vật của cán bộ đi B với chủ đề “Thanh xuân gửi lại”, nhiều người không khỏi ngạc nhiên và xúc động khi tận mắt chứng kiến những xấp sổ tiết kiệm, thư từ, vàng, kỷ vật... đang nằm yên trong tủ kính. Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, hàng vạn hồ sơ, hiện vật ấy vẫn lặng lẽ nằm chờ ngày được trở về với chủ nhân hoặc gia đình của họ.

Ngắm nhìn những kỷ vật, sổ tiết kiệm và tài sản cán bộ đi B: Hơn nửa thế kỷ lặng lẽ chờ chủ nhân

Video: Ngắm nhìn những kỷ vật, sổ tiết kiệm và tài sản cán bộ đi B: Hơn nửa thế kỷ lặng lẽ chờ chủ nhân.
Không gian trưng bày "Thanh xuân gửi lại" tại trụ sở Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước (12 Đào Tấn, Hà Nội).
Hiện nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước) đang gìn giữ hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố (theo địa giới hành chính giai đoạn 1945 - 1975).
Hồ sơ lưu trữ gắn liền với những tên tuổi nổi tiếng như nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu.
Hồ sơ và những hình ảnh kỷ niệm của nữ bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm.
Một số giấy tờ cá nhân trong hồ sơ đi B của nguyên Ủy viên Bộ Chính trị Phạm Quang Nghị.
Sau Hiệp định Geneva năm 1954, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ miền Nam tập kết ra Bắc. Giai đoạn 1959 - 1975, trước yêu cầu cấp bách của cách mạng miền Nam, nhiều người trong số họ cùng cán bộ miền Bắc đã vượt dãy Trường Sơn trở lại chiến trường. Khác với lực lượng quân đội trực tiếp chiến đấu trên mặt trận, lực lượng đi B là lực lượng dân sự – gồm hàng vạn cán bộ, đảng viên, trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia, công nhân kỹ thuật thuộc mọi lĩnh vực.
Vì đây là nhiệm vụ cách mạng giữ bí mật tuyệt đối với mật mã "đi B", các cán bộ lặng lẽ rời nơi công tác, tập kết tại các địa điểm bí mật ở Hà Nội, Hòa Bình, Hà Tây (cũ)... Trước khi lên đường, họ làm việc với đại diện Ủy ban Thống nhất Trung ương để gửi lại toàn bộ tài liệu cá nhân, lý lịch, huân huy chương, tư trang như ảnh, nhật ký, thư từ và cả sổ tiết kiệm. Đặc biệt, nhiều cán bộ miền Nam không có gia đình ở miền Bắc đã gửi lại cả vàng và tài sản cá nhân cho tổ chức lưu giữ.
Sau khi Ủy ban Thống nhất giải thể năm 1976, khối hồ sơ, kỷ vật đồ sộ này được chuyển về Ban Tổ chức Trung ương, sau đó bàn giao cho Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước quản lý. Trong ảnh, các sổ tiết kiệm, thẻ tiết kiệm thời chiến của cán bộ đi B gửi lại trước khi lên đường vào chiến trường.
Trong ảnh là hộp đựng vàng. Về số vàng của cán bộ đi B đang lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, chỉ có 6 tài sản là có hồ sơ ghi rõ tên tuổi, địa chỉ chủ nhân. Sau hơn nửa thế kỷ với nhiều biến động, Trung tâm mới chỉ tìm được thân nhân của 2 cán bộ đi B để trao lại số vàng gửi gắm (vào năm 2017 và 2022). Tương tự, một số sổ tiết kiệm dù đã tìm thấy thân nhân để trao trả nhưng đến nay chỉ còn mang giá trị lưu giữ kỷ niệm.
Những tư trang cá nhân mộc mạc như ăng-gô đựng cơm, chiếc mùng (màn) cắm trại của các cán bộ đi B. 
Những vật dụng sinh hoạt giản dị như bình tông đựng nước được lưu giữ cẩn trọng qua nhiều thập kỷ. Đến nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã trực tiếp trao trả kỷ vật gốc cho 65 trường hợp và phối hợp trao trả kỷ vật, tài sản cho khoảng 150 cán bộ đi B cùng thân nhân qua các dịp tri ân.
Lá cờ truyền thống có đầy đủ chữ ký kỷ niệm của các nhà giáo, nhà báo đi B gửi tặng Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.
Những bức ảnh kỷ niệm mộc mạc mang nét thanh xuân của các cán bộ thời chiến.
Hình ảnh Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà - Trưởng Ban chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tiếp nhận các nguồn tư liệu quý từ Trung tâm Việt Nam (Đại học Công nghệ Texas, Mỹ) nhằm thúc đẩy, hỗ trợ công tác tìm kiếm, xác minh danh tính và trao trả hồ sơ, kỷ vật liệt sĩ, cán bộ thời chiến.
Điều khiến những người làm công tác lưu trữ đau đáu nhất chính là hiện vẫn còn rất nhiều gia đình, con cháu của cán bộ đi B chưa hề biết rằng hồ sơ, kỷ vật của người thân mình đang được cẩn trọng gìn giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.
Mời các bạn đồng hành cùng báo Dân Việt trên mạng xã hội Facebook để nhanh chóng cập nhật những tin tức mới và chính xác nhất.