Ngăn chặn, xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ nhìn từ tác quyền của cơ quan báo chí

Cơ quan báo chí đau đầu với tình trạng bị xâm phạm bản quyền

Ngày 5/5, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã Công điện về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đó, Chính phủ yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Bí thư, Chủ tịch các tỉnh, thành phố quyết liệt chỉ đạo các lực lượng chức năng ra quân, tập trung nguồn lực, tập trung triển khai thực hiện ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5 đến ngày 30/5/2026, thực hiện nghiêm các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Theo ghi nhận, tình trạng các cơ quan báo chí bị mạng xã hội ăn cắp bản quyền đã diễn ra từ lâu và trở thành vấn đề nhức nhối đối với các tòa soạn.

Báo điện tử Dân Việt cũng là nạn nhân của tình trạng này. Nhiều năm trở lại đây, lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn, các loạt bài điều tra dân sinh là một trong những mảng nội dung nhận được lượt đọc cao nhất trên Báo điện tử Dân Việt.

Báo đã đầu tư rất nhiều công sức, tài lực, vật lực vào lĩnh vực này. Nhưng đáng buồn, chỉ vừa sản xuất, đăng bài viết lên các nền tảng của báo, sau vài phút đã bị ăn cắp ngay.

Điển hình, như hồi tháng 9/2025, Báo điện tử Dân Việt đăng tải loạt bài điều tra “Thủ đoạn “phù phép” rau trôi nổi vào bữa ăn học đường ở Hà Nội” thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận xã hội, các cơ quan chức năng nhanh chóng vào cuộc xử lý.

Để thực hiện đề tài, các phóng viên của báo đã dành nhiều tháng để thâm nhập, điều tra, làm rõ đường đi của rai trôi nổi trước khi vào trường học. Tuy nhiên, khi báo vừa đăng tải loạt bài thì ngay sau đó, hàng loạt các trang mạng xã hội từ Facebook đến Tiktok, YouTube…đã copy lại nguyên văn bài viết, clip của Báo điện tử Dân Việt.

Trong đó, nhiều trang cố tình cắt logo của báo, chỉnh sửa bố cục, không dẫn nguồn trang, không ghi tên tác giả.

Ngoài hình thức đánh cắp thông tin, hình ảnh, clip, các trang Fanpage hay kênh YouTube còn thường “xào nấu” các bài báo viết sang báo hình bằng cách đọc lại nguyên văn và chèn vào đôi ba câu bình luận, phân tích của mình.

Nhiều bài viết độc quyền, bài viết đòi hỏi trí tuệ và công phu của phóng viên vừa lên trang chỉ ít phút đã lập tức bị ăn cắp, đăng nhan nhản trên các trang mạng.

Tại một hội thảo về bản quyền báo chí được tổ chức hồi tháng 11/2020, nhà báo Đinh Đức Thọ, Tổng Thư ký Tòa soạn Báo Pháp Luật TP.HCM chua xót cho biết, mỗi ngày báo sản xuất được hàng trăm tin, bài, phóng sự ảnh, video, infographic, long-form… xuất bản cả trên báo in lẫn báo điện tử.

Nhiều sản phẩm vừa được xuất bản đã bị các trang web khác, các tài khoản mạng xã hội… tự ý lấy lại, khai thác sử dụng trái phép mà không hề trích dẫn nguồn, dẫn link.

Chưa kể, trên mạng Internet đã từng xuất hiện cả những trang web giả mạo, mạo danh logo của Báo Pháp Luật TP.HCM, những fanpage trên mạng xã hội giả danh là fanpage của báo.

Nhà báo Đinh Đức Thọ cho biết, "đau đầu" nhất là những trang web, tài khoản mạng xã hội "3 không": không rõ địa chỉ, không rõ người quản lý cũng như cơ quan chủ quản, không có giấy phép. Họ trắng trợn tự ý lấy lại sản phẩm báo chí, khai thác sử dụng nhưng cơ quan báo chí không biết phải liên hệ với ai để xử lý vấn đề bản quyền.

Xâm phạm bản quyền là chiếm dụng tài sản trí tuệ

Trao đổi với PV Dân Việt, luật sư Hoàng Hà (Đoàn luật sư TP.HCM) cho biết, việc các trang mạng xã hội lấy lại nguyên xi bài viết, hình ảnh, clip phóng sự của cơ quan báo chí rồi đăng lên để kéo tương tác, bán quảng cáo hoặc dẫn người dùng về hệ sinh thái riêng là hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Đây là hành vi không thể xem là bình thường và dễ dãi chấp nhận. Tình trạng này đã diễn ra ở Việt Nam hơn 15 năm qua kể từ khi mạng xã hội xuất hiện.

“Tôi thấy không đánh tráo hành vi xâm phạm này bằng cách gọi nhẹ là “chia sẻ lại thông tin”. Nếu không được phép, không dẫn nguồn đúng cách, không trả phí sử dụng và còn khai thác thương mại thì bản chất là chiếm dụng tài sản trí tuệ của cơ quan báo chí” – luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.

Về xử lý, theo luật sư, trước hết có thể xử phạt hành chính. Tùy hành vi cụ thể, người vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan.

Ví dụ, hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép, truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng thông tin điện tử, sử dụng bản ghi âm, ghi hình hoặc chương trình phát sóng nhằm mục đích thương mại mà không được phép đều có thể bị phạt tiền, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm, buộc dỡ bỏ bản sao vi phạm và buộc hoàn trả khoản lợi bất hợp pháp nếu có căn cứ xác định.

Nghị định này có hiệu lực từ ngày 15/2/2026 và vẫn là căn cứ xử phạt quan trọng trong nhóm hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Ở góc độ dân sự, cơ quan báo chí có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, yêu cầu xin lỗi, cải chính, bồi thường thiệt hại, thanh toán chi phí thuê luật sư và chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục hành vi xâm phạm.

Căn cứ nằm ở Điều 198, Điều 202, Điều 204 và Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ 2025. Với báo chí, thiệt hại không chỉ là tiền nhuận bút hay chi phí sản xuất nội dung, mà còn có thể là mất doanh thu quảng cáo, mất lượng truy cập, giảm giá trị khai thác độc quyền và ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu báo chí.

Trường hợp nghiêm trọng, hoàn toàn có thể xem xét trách nhiệm hình sự. Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015, người nào không được phép của chủ thể quyền mà cố ý sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình hoặc phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình đang được bảo hộ tại Việt Nam.

Nếu thực hiện với quy mô thương mại, hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng, hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 100 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cá nhân có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù; pháp nhân thương mại nếu đủ điều kiện chịu trách nhiệm hình sự, có thể bị phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn và bị áp dụng hình phạt bổ sung.

Luật sư Hoàng Hà nêu quan điểm, điểm cần nhấn mạnh là không phải mọi hành vi lấy lại bài báo, clip, hình ảnh đều lập tức bị xử lý hình sự. Ranh giới nằm ở tính chất cố ý, quy mô khai thác, mục đích thương mại, khoản thu lợi bất chính và thiệt hại thực tế cho chủ sở hữu quyền.

Một tài khoản cá nhân vô ý chia sẻ lại có thể bị yêu cầu gỡ bỏ hoặc xử lý hành chính nếu đủ căn cứ. Nhưng một Fanpage, kênh mạng xã hội hoặc hệ thống trang chuyên “bê” nội dung báo chí để câu lượt xem, gắn quảng cáo, xây thương hiệu riêng và thu tiền đều đặn thì câu chuyện đã khác. Khi đó, cơ quan chức năng cần nhìn vào toàn bộ mô hình kiếm tiền, không chỉ nhìn vào từng bài đăng riêng lẻ.

Với cơ quan báo chí, giải pháp không nên chỉ là gửi yêu cầu gỡ bài sau khi đã bị lấy cắp. Cần thiết lập cơ chế bảo vệ bản quyền ngay từ đầu: đăng ký, lưu trữ hồ sơ chứng minh quyền sở hữu đối với bài, ảnh, video.

Đồng thời, gắn dấu nhận diện bản quyền kỹ thuật số, lưu dữ liệu thời điểm xuất bản, lập bộ phận rà quét nội dung bị sao chép, gửi yêu cầu gỡ bỏ đến nền tảng, yêu cầu nền tảng khóa hoặc hạn chế tài khoản tái phạm; đồng thời khởi kiện dân sự hoặc đề nghị xử phạt hành chính với các trường hợp có tính hệ thống.

Với vụ việc có doanh thu lớn, có tổ chức vận hành và tái phạm nhiều lần, cơ quan báo chí nên chủ động thu thập chứng cứ về lượt xem, quảng cáo, dòng tiền, thiệt hại và chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra xem xét theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Ở tầm chính sách, cần siết trách nhiệm của nền tảng trung gian. Nghị định 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng đã đặt ra cơ chế quản lý thông tin vi phạm trên mạng, áp dụng với cả tổ chức, cá nhân trong nước và tổ chức, cá nhân nước ngoài có liên quan đến việc cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng tại Việt Nam.

Đây là cơ sở quan trọng để yêu cầu nền tảng phối hợp gỡ bỏ nội dung vi phạm, xử lý tài khoản tái phạm và cung cấp thông tin phục vụ xác minh khi có yêu cầu hợp pháp.

Từ phân tích trên, vị luật sư cho rằng, ý nghĩa của Công điện 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 là rất rõ. Chính phủ đang phát đi thông điệp rằng xâm phạm sở hữu trí tuệ, trong đó có vi phạm bản quyền trên môi trường số, không còn là chuyện “nhỏ”, “khó xử lý” hoặc “đành chấp nhận”.

Đây là sự chuyển hướng từ xử lý lẻ tẻ sang xử lý có trọng tâm, có thời hạn, có trách nhiệm báo cáo và có sự tham gia của nhiều lực lượng.

Nếu làm nghiêm, công điện này có thể tạo chuyển biến lớn cho báo chí và các ngành sáng tạo. Báo chí bỏ tiền, nhân lực và rủi ro nghề nghiệp để tạo ra thông tin. Doanh nghiệp sản xuất phim, nhạc, chương trình truyền hình bỏ vốn để tạo ra sản phẩm.

Không thể để các trang mạng xã hội, website lậu hoặc fanpage lấy tài nguyên đó làm “mồi câu view”, rồi biến tài sản của người khác thành doanh thu của mình. Bảo vệ bản quyền báo chí vì vậy không chỉ là bảo vệ một tòa soạn, mà là bảo vệ trật tự công bằng của thị trường nội dung số.

×