Ngành cà phê Việt Nam và nỗ lực chuyển đổi để đáp ứng quy định mới của EU

Hơn 23.000 nông hộ tham gia xây dựng vùng nguyên liệu cà phê bền vững, hướng tới đáp ứng EUDR

Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng thắt chặt các quy định về môi trường, ngành cà phê Việt Nam đang đứng trước những bước ngoặt lớn. Hai yêu cầu cấp bách nhất hiện nay đối với chuỗi cung ứng là tuân thủ Quy định chống mất rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR) và cắt giảm phát thải carbon hướng tới mục tiêu Net Zero.

Để giải quyết bài toán này, việc chuyển đổi sang các mô hình nông nghiệp bền vững, có khả năng thích ứng cao với biến đổi khí hậu là xu hướng tất yếu. Là một trong những đơn vị tiên phong mua từ 25-30% tổng lượng cà phê đầu ra của Việt Nam, Tập đoàn Nestlé đã và đang triển khai thành công những giải pháp thực tiễn mang tính chiến lược thông qua Chương trình Nescafé Plan.

Ông Phạm Phú Ngọc - Trưởng Chi nhánh Công ty Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên, Giám đốc Nông nghiệp & Nescafé Plan Việt Nam cho biết, Nestlé đã và đang thực hiện các hoạt động đáp ứng các yêu cầu của Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đặc biệt ở cấp nông hộ.

Hiện Chương trình Nescafé Plan đang phát triển vùng nguyên liệu bền vững với hơn 23.000 hộ nông dân tham gia và dự kiến mở rộng lên khoảng 26.000 hộ vào cuối năm 2026.

Cùng với đó, dự án đang tiến hành thu thập dữ liệu đo đạc ranh giới từng vườn cà phê bằng đa giác (polygon); đã xây dựng cơ sở dữ liệu với hơn 40.000 polygon, hoàn thành tại Đắk Nông, Lâm Đồng và tiếp tục hoàn thiện tại Đắk Lắk, Gia Lai. Đây là nền tảng quan trọng để chứng minh vùng trồng không liên quan đến phá rừng sau mốc quy định của EUDR.

Ngoài ra, để đáp ứng EUDR, Nestlé cũng đang hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, triển khai đánh giá rủi ro theo yêu cầu của EUDR, tăng cường đào tạo nông dân, đồng thời duy trì và nâng cấp chứng nhận 4C theo phiên bản mới...

"Nestlé xem EUDR không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp lý mà còn là cơ hội nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng, gia tăng giá trị hạt cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài cho người trồng cà phê", ông Ngọc nhấn mạnh.

Nông nghiệp tái sinh - lời giải cho bài toán giảm phát thải, tín chỉ carbon trong ngành cà phê

Cũng theo ông Ngọc, phần lớn lượng phát thải khí nhà kính của ngành cà phê phát sinh ngay từ khâu sản xuất của nông hộ. Vì vậy, đối với ngành cà phê, muốn giảm phát thải hiệu quả phải bắt đầu từ việc thay đổi phương thức canh tác theo hướng nông nghiệp tái sinh (Regenerative Agriculture).

Để người dân dễ tiếp cận, Chương trình Nescafé Plan đã hệ thống hóa 17 thực hành nông nghiệp tái sinh thành ba nhóm giải pháp trọng tâm gồm quản lý sức khỏe đất, sử dụng nước hiệu quả và tăng cường đa dạng sinh học.

Ở nhóm giải pháp về đất, chương trình khuyến khích nông dân duy trì thảm cỏ che phủ, hạn chế cày xới nhằm giữ ẩm, tăng chất hữu cơ và nuôi dưỡng hệ vi sinh vật trong đất. Theo ông Ngọc, khi cắt cỏ thay vì sử dụng thuốc diệt cỏ, phần rễ cỏ sau khi phân hủy sẽ tạo các kênh rỗng sinh học trong đất, giúp tăng khả năng thấm nước, cải thiện độ tơi xốp và trở thành nguồn dinh dưỡng cho hệ vi sinh vật.

Đối với quản lý nước, chương trình hướng dẫn nông dân sử dụng các dụng cụ đơn giản như chai nhựa hoặc lon sữa để theo dõi độ ẩm đất, từ đó xác định thời điểm tưới phù hợp, áp dụng công nghệ tưới nước tiết kiệm...

Song song với đó, Nestlé đang phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) nghiên cứu các giống cà phê chịu hạn, hướng tới kéo dài chu kỳ tưới lên 40-60 ngày. Nghiên cứu này nếu thành công có thể giúp tiết kiệm khoảng 40-60% lượng nước tưới, góp phần nâng cao khả năng thích ứng với tình trạng khô hạn tại Tây Nguyên.

Ở nhóm giải pháp về đa dạng sinh học, chương trình khuyến khích phát triển mô hình trồng xen, nông lâm kết hợp và xây dựng cảnh quan đa tầng. Những mô hình này không chỉ tạo bóng mát, điều hòa vi khí hậu, hạn chế sâu bệnh và giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật mà còn giúp đa dạng hóa nguồn thu, tăng khả năng chống chịu trước biến động của thị trường và thời tiết.

Ông Ngọc nhấn mạnh thêm, Nestlé ưu tiên giảm phát thải thực chất trong toàn bộ chuỗi giá trị cà phê thay vì chỉ tập trung vào tín chỉ carbon.

Doanh nghiệp đang triển khai nhiều giải pháp giảm phát thải như tối ưu sử dụng phân bón, giảm phát thải trong sản xuất, ứng dụng các công cụ quốc tế như Cool Farm Tool để đo lường dấu chân carbon cũng như theo dõi lượng carbon tích lũy trong đất...

Sau nhiều năm triển khai, chương trình Nescafé Plan tại Việt Nam đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực, được đánh giá thuộc nhóm dẫn đầu trong số 18 quốc gia đang triển khai chương trình này.

Thông qua chương trình, đến nay, gần nửa triệu lượt nông dân đã được đào tạo về canh tác bền vững; mạng lưới khoảng 300 trưởng nhóm nông dân được xây dựng để hỗ trợ kỹ thuật ngay tại địa phương; các "vườn tham chiếu" được hình thành nhằm triển khai phương pháp "nông dân đào tạo nông dân", giúp người dân trực tiếp học hỏi từ những mô hình thành công...

Đáng chú ý, từ năm 2011-2025, thu nhập của các hộ nông dân tăng từ 30-150%, trong khi năng suất cà phê bình quân tăng từ khoảng 2-3,7 tấn/ha... Những kết quả này cho thấy việc chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tái sinh không chỉ góp phần đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu mà còn mang lại hiệu quả kinh tế và hướng tới phát triển bền vững cho người trồng cà phê.

"Khi người nông dân được tiếp cận khoa học, được đồng hành và được trao cơ hội, họ sẽ tự tạo nên những mùa vụ tốt hơn, những gia đình hạnh phúc hơn và một tương lai bền vững hơn.

Điều chúng tôi mong muốn để lại không phải là sự phụ thuộc, mà là năng lực; không phải những hỗ trợ ngắn hạn, mà là sức mạnh để người nông dân tự vươn lên bằng chính đôi tay, khối óc và khát vọng của mình. Đó cũng là ý nghĩa sâu sắc nhất của nông nghiệp tái sinh: tái sinh đất, tái sinh thiên nhiên, tái sinh cộng đồng và khơi dậy nội lực của con người", ông Phạm Ngọc Phú - Giám đốc Nông nghiệp & Nescafé Plan Việt Nam cho hay.

×