“Ngày mai trong mắt em” là hành trình bồi đắp nhân cách, khát vọng và tinh thần công dân trẻ Việt Nam

Với tư cách là Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, PGS.TS Bùi Hoài Sơn rất quan tâm đến các vấn đề văn hóa và giáo dục. Ông dành sự quan tâm đặc biệt cho Cuộc thi viết Ngày mai trong mắt em và theo dõi rất nhiều bài viết tham dự cuộc thi được đăng tải trên Báo điện tử Dân Việt từ những ngày đầu. Nhiều bài viết xúc động đã chạm đến cảm xúc của PGS.TS Bùi Hoài Sơn.

Trước thềm lễ trao giải Cuộc thi viết Ngày mai trong mắt em, PGS.TS Bùi Hoài Sơn đã dành cho Dân Việt một cuộc trò chuyện.

Thưa PGS.TS Bùi Hoài Sơn, hơn 48.000 bài dự thi cuộc thi viết Ngày mai trong mắt em với hàng chục nghìn câu chuyện về ước mơ, nghị lực và khát vọng của học sinh, sinh viên trên cả nước đã vượt xa kỳ vọng của BTC. Theo ông, con số này phản ánh điều gì về đời sống tinh thần cũng như nhu cầu được lắng nghe, được bày tỏ của thế hệ trẻ hiện nay?

- Tôi cho rằng con số hơn 48.000 bài dự thi không chỉ là thành công về mặt tổ chức mà còn là một tín hiệu rất đẹp về đời sống tinh thần của thế hệ trẻ hôm nay. Các em có rất nhiều điều muốn nói, muốn chia sẻ, muốn được lắng nghe. Đằng sau mỗi bài viết là một ước mơ, một hoàn cảnh, một khát vọng vươn lên, đôi khi rất giản dị nhưng vô cùng cảm động.

Điều đó cho thấy người trẻ không hề thờ ơ, vô cảm như đôi khi chúng ta lo lắng. Các em vẫn biết mơ ước, biết rung động, biết nghĩ về gia đình, quê hương, đất nước và tương lai của mình. Vấn đề là người lớn, nhà trường, xã hội và truyền thông có tạo đủ không gian an toàn, nhân văn để các em được bày tỏ hay không.

Vì vậy, Ngày mai trong mắt em không chỉ là một cuộc thi viết. Nó là một cánh cửa mở ra thế giới nội tâm của học sinh, sinh viên hôm nay; giúp chúng ta hiểu các em hơn, tin các em hơn và có trách nhiệm hơn trong việc đồng hành với các em.

Qua những bài viết gửi về dự thi Ngày mai trong mắt em, có thể thấy có rất nhiều hoàn cảnh, câu chuyện đặc biệt của các em học sinh – sinh viên vùng sâu, vùng xa, hải đảo, học sinh dân tộc thiểu số, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn... Theo ông, xã hội và các nhà hoạch định chính sách cần làm gì để những ước mơ ấy không chỉ được lắng nghe mà còn có cơ hội trở thành hiện thực?

- Những câu chuyện của học sinh vùng sâu, vùng xa, hải đảo, học sinh dân tộc thiểu số, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn cho thấy ước mơ không bao giờ chỉ thuộc về những nơi đủ đầy. Nhiều khi, trong thiếu thốn, ước mơ lại càng sáng hơn, nghị lực lại càng mạnh hơn.

Nhưng lắng nghe thôi chưa đủ. Điều quan trọng là phải biến sự xúc động thành hành động, biến sự quan tâm thành chính sách, nguồn lực và cơ hội cụ thể. Với các em có hoàn cảnh khó khăn, xã hội cần hỗ trợ học bổng, điều kiện học tập, thiết bị số, sách vở, kỹ năng, định hướng nghề nghiệp và cả sự nâng đỡ tinh thần. Với vùng sâu, vùng xa, cần đầu tư mạnh hơn cho trường học, thư viện, internet, không gian văn hóa, đội ngũ giáo viên và các chương trình phát hiện, nuôi dưỡng tài năng.

Tôi nghĩ mỗi bài viết hay không nên dừng lại ở giải thưởng. Nó có thể là một “địa chỉ” để nhà trường, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cơ quan chính sách tìm đến, hỗ trợ, đồng hành. Khi một ước mơ được nhìn thấy, được nâng đỡ đúng lúc, nó có thể làm thay đổi cả cuộc đời một con người.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đang tác động mạnh đến cách tiếp nhận thông tin của giới trẻ, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của một cuộc thi viết như Ngày mai trong mắt em trong việc nuôi dưỡng tư duy, cảm xúc và năng lực biểu đạt của học sinh, sinh viên?

- Trong thời đại trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội, giới trẻ tiếp nhận thông tin rất nhanh, nhưng cũng dễ bị cuốn vào sự ngắn hạn, cảm xúc tức thời và những nội dung thiếu chiều sâu. Chính vì vậy, một cuộc thi viết như Ngày mai trong mắt em càng có ý nghĩa.

Viết là quá trình các em chậm lại để suy nghĩ, để gọi tên cảm xúc, để sắp xếp trải nghiệm và nhìn sâu hơn vào chính mình. Một bài viết tử tế giúp người trẻ rèn luyện tư duy, ngôn ngữ, khả năng biểu đạt, sự đồng cảm và cả trách nhiệm với lời nói của mình. Đó là những năng lực rất cần thiết trong thời đại số.

AI có thể hỗ trợ con người nhưng không thể thay con người sống thật, đau thật, mơ thật và xúc động thật. Cuộc thi này vì thế góp phần nhắc chúng ta rằng trong giáo dục hôm nay, bên cạnh công nghệ, vẫn phải đặc biệt coi trọng văn hóa đọc, văn hóa viết, năng lực cảm thụ, năng lực biểu đạt và lối sống nhân văn của học sinh, sinh viên.

Ông nhìn nhận ra sao về vai trò của báo chí khi không chỉ phản ánh đời sống mà còn chủ động tổ chức những hoạt động xã hội như Cuộc thi viết Ngày mai trong mắt em để tạo cơ hội cho người trẻ được giãi bày, lan tỏa những giá trị tích cực và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ?

- Báo chí trước hết có nhiệm vụ phản ánh đời sống, nhưng trong bối cảnh hiện nay, báo chí không chỉ dừng lại ở việc đưa tin. Báo chí còn có thể trở thành một chủ thể kiến tạo giá trị xã hội, khơi dậy điều tốt đẹp, kết nối những tấm lòng và mở ra cơ hội cho cộng đồng.

Cuộc thi Ngày mai trong mắt em cho thấy vai trò rất đáng quý ấy của báo chí. Khi một cơ quan báo chí tổ chức sân chơi để học sinh, sinh viên được giãi bày, được kể câu chuyện của mình, được lan tỏa nghị lực và khát vọng, báo chí đã góp phần tạo nên một không gian văn hóa tích cực. Ở đó, mỗi câu chuyện không chỉ được đọc mà còn có thể chạm đến trái tim người khác, đánh thức trách nhiệm xã hội và truyền cảm hứng cho nhiều bạn trẻ.

Tôi cho rằng, đây là hướng đi rất cần được khuyến khích: báo chí nhân văn hơn, gần với đời sống hơn, không chỉ phản ánh vấn đề mà còn tham gia giải quyết vấn đề bằng sức mạnh của thông tin, niềm tin và sự kết nối.

Từ thành công của mùa đầu tiên, theo ông, Cuộc thi viết Ngày mai trong mắt em cần được phát triển theo hướng nào trong những năm tới để không chỉ là một cuộc thi viết mà thực sự trở thành một diễn đàn bền vững, góp phần bồi đắp nhân cách, khát vọng cống hiến và tinh thần trách nhiệm của công dân trẻ Việt Nam?

- Từ thành công của mùa đầu tiên, tôi nghĩ Ngày mai trong mắt em hoàn toàn có thể phát triển thành một diễn đàn bền vững của học sinh, sinh viên về ước mơ, khát vọng, trách nhiệm và tương lai.

Muốn vậy, cuộc thi cần được tổ chức thường niên, có chủ đề gần gũi với đời sống của người trẻ; mở rộng hình thức thể hiện nhưng vẫn giữ trọng tâm là câu chuyện thật, cảm xúc thật, suy nghĩ thật. Bên cạnh trao giải, nên có các hoạt động sau cuộc thi như xuất bản tuyển tập bài viết hay, tổ chức tọa đàm tại trường học, kết nối học bổng, xây dựng mạng lưới cố vấn, đồng hành với những nhân vật tiêu biểu.

Điều quan trọng là đừng để cuộc thi kết thúc khi lễ trao giải khép lại. Mỗi mùa thi phải để lại một giá trị xã hội cụ thể, một em nhỏ được tiếp tục đến trường, một ước mơ được hỗ trợ, một cộng đồng được truyền cảm hứng, một thông điệp đẹp được lan tỏa. Khi đó, Ngày mai trong mắt em sẽ không chỉ là cuộc thi viết mà là hành trình bồi đắp nhân cách, khát vọng cống hiến và tinh thần công dân trẻ Việt Nam.

Thưa PGS.TS Bùi Hoài Sơn, người ta vẫn nói rằng mỗi ước mơ của một người trẻ nếu được lắng nghe và nâng đỡ sẽ có thể trở thành động lực thay đổi cả một cuộc đời. Theo ông, gia đình, nhà trường, xã hội và các cơ quan truyền thông cần chung tay như thế nào để thực sự trở thành "bệ phóng", chắp cánh cho những ước mơ của thế hệ trẻ Việt Nam bay cao, bay xa?

- Một ước mơ của người trẻ chỉ có thể bay cao, bay xa khi được đặt trên một nền tảng yêu thương, tin tưởng và nâng đỡ. Gia đình cần là nơi đầu tiên biết lắng nghe con trẻ, không áp đặt ước mơ của người lớn lên các em, mà giúp các em hiểu mình, tin vào mình và có trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Nhà trường cần không chỉ dạy chữ, dạy kiến thức, mà còn dạy kỹ năng sống, năng lực biểu đạt, lòng nhân ái, ý chí vượt khó và khát vọng đóng góp. Xã hội cần tạo ra nhiều cơ hội công bằng hơn để mọi trẻ em, dù ở thành phố hay vùng sâu, dù đủ đầy hay khó khăn, đều có cơ hội học tập, phát triển và khẳng định mình.

Các cơ quan truyền thông có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện, lan tỏa và nâng đỡ những câu chuyện đẹp. Khi truyền thông kể câu chuyện của người trẻ bằng sự trân trọng, nhân văn và có trách nhiệm, xã hội sẽ nhìn thấy các em rõ hơn, yêu thương các em nhiều hơn và hành động thiết thực hơn.

Tôi tin rằng, chắp cánh cho ước mơ của thế hệ trẻ không phải là việc của riêng ai. Đó là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường, xã hội, báo chí, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách. Bởi đầu tư cho ước mơ của người trẻ chính là đầu tư cho tương lai của đất nước.

Cảm ơn PGS.TS Bùi Hoài Sơn đã chia sẻ thông tin!

×