Nghề cổ xưa 300 năm tuổi, dân xúc con vật gì dưới sông La Hà Tĩnh mà nay khối nhà vẫn làm ra tiền?

Nghề xúc hến 300 năm tuổi bên sông La vào vụ mới

Những ngày này, không khí lao động tại làng nghề hến ven sông La thuộc xã Đức Minh (Hà Tĩnh) trở nên nhộn nhịp hơn thường ngày. Những chiếc thuyền liên tục xuôi ngược trên dòng sông mang theo sản vật vừa khai thác được, báo hiệu mùa hến mới đã bước vào thời điểm sôi động nhất trong năm.

Nghề xúc hến ở Đức Minh đã tồn tại hơn 300 năm, trở thành sinh kế gắn bó với nhiều thế hệ người dân địa phương. Dẫu trải qua nhiều biến động của cuộc sống, nghề truyền thống này vẫn được gìn giữ, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và nuôi dưỡng biết bao thế hệ con em trưởng thành.

Mùa hến thường bắt đầu từ tháng 3 và kéo dài đến tháng 7 hằng năm. Trong đó, thời điểm từ cuối tháng 4 đến hết tháng 6 được xem là cao điểm khai thác. Khi ấy, mực nước sông La tương đối ổn định, dòng chảy không quá mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân cào, đãi hến trên sông.

Khoảng 16 - 17 giờ mỗi ngày, khu vực ven sông tại thôn Bến Hến bắt đầu rộn ràng tiếng người. Những con thuyền lần lượt cập bến sau nhiều giờ khai thác trên các tuyến hạ lưu sông La, sông Ngàn Sâu và cả khu vực Bến Thủy (giáp Nghệ An). Trên khoang thuyền là những mẻ hến, dắt vừa được đưa từ lòng sông lên bờ.

Ngay sau khi cập bến, người dân nhanh chóng bắt tay vào các công đoạn sơ chế. Hến và dắt được đãi nhiều lần bằng nước sông để loại bỏ cát, bùn và tạp chất trước khi đưa vào chế biến.

Theo người dân địa phương, sản lượng hến và dắt năm nay giảm so với những năm trước. Nguyên nhân chủ yếu do nguồn lợi tự nhiên ngày càng suy giảm, thời tiết diễn biến thất thường cùng sự thay đổi của mực nước sông, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của các loài nhuyễn thể.

Sau công đoạn làm sạch, hến được đưa lên bếp luộc để tách vỏ lấy ruột. Tại khu vực ven sông ở thôn Bến Hến hiện có hàng chục lán chế biến được dựng kiên cố với diện tích từ 3 - 5 m², được bố trí bếp nấu phục vụ việc chế biến hến ngay tại chỗ.

Để đảm bảo chất lượng, mỗi mẻ hến phải được đun đủ lửa cho sôi và trào bọt khoảng ba lần. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi nhiều công sức, đặc biệt trong những ngày nắng nóng khi người lao động phải đứng cạnh bếp lửa hàng giờ đồng hồ.

Khi được luộc chín, hến và dắt sẽ tự tách vỏ. Phần ruột có màu trắng ngà, mềm, mang hương vị đặc trưng của sản vật vùng sông nước. Sau đó, người dân tiếp tục mang xuống sông để đãi, tách riêng phần thịt trước khi bán cho thương lái.

Gắn bó nhiều năm với nghề, chị Lê Thị Nguyệt (thôn Bến Hến, xã Đức Minh) cho biết trung bình mỗi ngày gia đình chế biến khoảng 60 - 70 kg ruột hến và dắt.

“Giá thu mua năm nay cao hơn nên bà con cũng tranh thủ làm. Đây là nghề truyền thống từ thời cha ông để lại và là nguồn thu nhập chính của gia đình tôi”, chị Nguyệt chia sẻ.

Hiện giá ruột hến được thu mua tại chỗ dao động từ 160.000 - 170.000 đồng/kg, trong khi dắt có giá từ 60.000 - 70.000 đồng/kg. So với cùng kỳ năm ngoái, mức giá này tăng khoảng 10.000 - 20.000 đồng/kg, phần nào bù đắp cho sự sụt giảm về sản lượng.

Bà Lê Thị Tiến, người dân thôn Bến Hến, cho biết mặc dù nguồn hến năm nay ít hơn nhưng giá bán tăng đã giúp người làm nghề có thêm động lực bám nghề.

“Mùa hến năm nay không được dồi dào như trước nhưng giá tốt hơn. Chúng tôi vẫn cố gắng duy trì nghề truyền thống để có thêm thu nhập cho gia đình”, bà Tiến nói.

Không chỉ mang lại nguồn sinh kế cho người dân địa phương, hến Đức Minh còn được thị trường nhiều nơi đón nhận. Theo anh Đoàn Thanh Tuân, thương lái thu mua hến tại địa phương, mỗi ngày đơn vị thu mua khoảng 3 - 4 tạ hến từ các hộ dân.

“Hến và dắt đều được kiểm tra chất lượng trước khi đưa ra thị trường. Ngoài tiêu thụ trong tỉnh, sản phẩm còn được khách hàng tại Nghệ An, Thanh Hóa và một số địa phương khác ưa chuộng. Chúng tôi sẽ tiếp tục duy trì thu mua với giá ổn định để bà con yên tâm sản xuất”, anh Tuân cho biết.

Từ những mẻ hến tươi, người dân chế biến thành nhiều món ăn dân dã như canh hến nấu rau, hến xào giá đỗ, hến nấu mít non hay lẩu hến. Hương vị ngọt thanh, dễ ăn đã giúp sản vật của làng nghề ven sông La trở thành món ăn quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình.

Theo ông Lê Đình Tài - Phó Chủ tịch UBND xã Đức Minh, hiện toàn xã có khoảng 125 hộ dân tham gia khai thác và chế biến hến. Đây là một trong những nghề truyền thống đặc trưng của địa phương, được chính quyền quan tâm tạo điều kiện phát triển thông qua việc bố trí khu chế biến tập trung và hỗ trợ các cơ sở sản xuất.

“Hến Đức Minh đang bước vào chính vụ. Chính quyền địa phương luôn động viên người dân tích cực sản xuất, đồng thời bảo đảm các điều kiện về an toàn vệ sinh thực phẩm. Từ nghề khai thác, chế biến hến, nhiều hộ dân có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm, góp phần nâng cao đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương”, ông Tài cho biết.

×