Thứ tư, ngày 22/07/2026 16:49 GMT+7

Nghệ nhân đầu tiên dệt thành công lụa tơ sen ở Việt Nam, giá bán đắt như vàng

Phạm Hưng Thứ tư, ngày 22/07/2026 16:49 GMT+7
Là một trong những cái nôi lâu đời của ngành dâu tằm tơ miền Bắc, làng dệt lụa Phùng Xá (xã Hồng Sơn, Hà Nội) nằm ven dòng sông Đáy đang có những nỗ lực bảo tồn đầy ý nghĩa. Trong hành trình gìn giữ bản sắc ấy, Nghệ nhân Ưu tú Phan Thị Thuận (73 tuổi) đã trở thành một điểm sáng, với ý chí phi thường và tâm huyết cả đời để vực dậy tinh hoa nghề dệt của quê hương.

Ở tuổi 73, nghệ nhân Phan Thị Thuận (thôn Hạ Phùng Xá, xã Hồng Sơn, TP.Hà Nội) khiến bất cứ người nào cũng phải nể phục bởi sự nhanh nhẹn, năng động, đôi mắt toát lên vẻ thông minh. Nhưng điều đáng nể phục nhất chính là nguồn năng lượng chảy trong bà và một tình yêu đến độ “rút ruột nhả tơ” dành cho lụa tơ tằm và tơ sen.
Sinh ra trong một gia đình nông dân có bốn đời theo nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa, bà Thuận đã tiếp thu trọn vẹn kỹ nghệ dệt từ năm 6 tuổi. Tình yêu nghề ngấm vào máu thịt cùng lòng biết ơn sâu sắc đối với con tằm giúp nuôi sống bao thế hệ đã thúc đẩy bà không ngừng tìm kiếm những lối đi mang tính đổi mới mạnh mẽ.
Đầm sen bạt ngàn của bà Thuận tại vùng quê Phùng Xá – nơi cung cấp nguồn nguyên liệu dồi dào và mở ra cơ hội biến những cuống sen vốn bị bỏ đi sau thu hoạch thành dòng sợi dệt cao cấp.
Hoa sen khoe sắc giữa đầm lầy, không chỉ dâng hương sắc cho đời mà còn cung cấp những sợi tơ quý giá bên trong lớp vỏ cuống xù xì.
Cơ duyên đưa nghệ nhân Phan Thị Thuận đến với lụa tơ sen bắt nguồn từ những trăn trở về vùng nguyên liệu dâu tằm bị thu hẹp do chính sách chuyển đổi cây trồng. Trong những lần đi qua các đầm sen mênh mông tại địa phương, ngắm nhìn những cuống sen bị bỏ hoang sau vụ thu hoạch hạt, bà chợt nhớ lại những sợi tơ mỏng manh xuất hiện mỗi khi bẻ cuống hoa. Ý tưởng biến thứ phế phẩm này thành sợi dệt bắt đầu nhen nhóm, dù ban đầu gặp phải sự can ngăn và hoài nghi lớn từ những người xung quanh.
Ngay dưới đầm sen, Nghệ nhân Phan Thị Thuận khéo léo dùng dao khía nhẹ vòng quanh cuống rồi kéo vuốt đều tay để thu về những sợi tơ trắng ngần, mỏng manh như khói.
Bước ngoặt lớn diễn ra vào năm 2016 khi bà thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước về việc thử nghiệm dệt lụa từ cuống sen. Trong những ngày đầu đầy áp lực, điểm tựa tinh thần lớn nhất của bà là câu nói của đứa cháu nội: "Con sẽ làm với bà!", thêm động lực cho quyết tâm của người nghệ nhân. 
Sau hai năm miệt mài thử nghiệm với hàng ngàn mẫu cuống, đến năm 2018, thước lụa đầu tiên được dệt từ tơ sen đã chính thức ra đời, ghi danh Nghệ nhân Phan Thị Thuận là người đầu tiên tại Việt Nam dệt thành công loại chất liệu này.
Theo bà Thuận, để hoàn thiện một sản phẩm lụa tơ sen tiêu chuẩn, quy trình chế tác phải trải qua 14 công đoạn thủ công vô cùng nghiêm ngặt, đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ nghệ cao từ người thợ. Do cấu trúc sợi tơ sen vô cùng mảnh, nhạy cảm và dễ đứt đoạn, mọi khâu từ thu hoạch đến dệt vải đều phải tuân thủ các nguyên tắc vật lý và hóa học tự nhiên.
Chính vì vậy, giá trị của lụa tơ sen được ví đắt như vàng. Trong ảnh, bà Thuận ôm tấm vải lụa tơ sen có giá khoảng 500 triệu đồng (25 triệu đồng/mét).
Tuy nhiên, sự phụ thuộc tuyệt đối vào yếu tố tự nhiên và mùa vụ là điểm nghẽn lớn nhất của nghề này. Hoa sen chỉ sinh trưởng trong khoảng từ tháng 5 đến tháng 8. Việc thu hoạch và khai thác tơ chỉ có thể diễn ra trong khoảng thời gian ngắn ngủi này, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguyên liệu nghiêm trọng trong suốt thời gian còn lại của năm.
Hiện nay, cơ sở làm việc của Nghệ nhân Phan Thị Thuận luôn thu hút rất đông các bạn trẻ đến học nghề, và bà luôn trăn trở về việc chuyển giao nghề cho thế hệ trẻ.
Các bạn trẻ đến học nghề sẽ được bà trả lương tháng.
Theo bà Thuận, sự kết hợp giữa kỹ nghệ rút tơ thượng thừa của các nghệ nhân lớn tuổi và kỹ năng tiếp thị số của giới trẻ sẽ giúp tối ưu hóa giá trị thương hiệu và mở rộng kênh phân phối toàn cầu.
Bà Thuận giới thiệu sản phẩm làm từ lụa tơ sen với du khách. Các sản phẩm lụa từ tơ sen bền, mát và có thể làm thành túi, vỏ bọc sổ sách, đồ trang trí trong nhà, đóng khung treo tường... Trong đó, được ưa chuộng nhất là khăn quàng cổ. Cần tới 4.800 cuống sen cho một chiếc khăn quàng cổ dài 1,7 m, giá thành hơn 8 triệu đồng.
 Một chiếc khăn làm thủ công bằng lụa tơ sen mất 0,07gr tơ, nhiều người cùng làm trong một tháng và 7 ngày thêu họa tiết. Những mẫu khăn này đã được Chính phủ mang tới Hội nghị Thượng đỉnh G20 năm 2019 để làm quà tặng. Sản phẩm từ tơ sen của nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận đã có mặt ở nhiều quốc gia như: Pháp, Mỹ, Nhật Bản... 
Mời các bạn đồng hành cùng báo Dân Việt trên mạng xã hội Facebook để nhanh chóng cập nhật những tin tức mới và chính xác nhất.