Nghệ sĩ Minh Hải – người có hơn 17 năm thể hiện hình tượng Bác Hồ: “Áp lực lớn nhất là không được phép sai"

Cơ duyên nào dẫn dắt để anh có được may mắn thể hiện hình tượng Bác Hồ trong 17 năm qua?

- Năm 2009, khi đạo diễn Phạm Hà Bảo (phòng Sân khấu, Đài truyền hình Việt Nam) dựng vở Bác Hồ ra trận để phát trên truyền hình, lúc đó tôi đang làm trợ lý của cô.

Ê-kíp đã đi tìm người thể hiện hình tượng Bác Hồ mà tìm mãi không ra. Đạo diễn Hà Bảo bảo tôi qua Nhà hát Kịch Việt Nam mời nghệ sĩ Lâm Tùng nhưng tôi qua nhà hát gặp anh Lâm Tùng thì anh ấy lại nói: "Em mới là người đóng vai Bác Hồ hợp đấy".

Tôi mang chuyện này về kể với cô Hà Bảo, cô bảo tôi phòng hóa trang để thử. Sau khi tôi hóa trang và thoại những câu đầu tiên, cô ấy quyết định giao vai diễn Bác Hồ cho tôi. Vở diễn được đánh giá cao và cũng được nhiều người chú ý.

Sau đó, đạo diễn người Trung Quốc Triệu Đông Vũ sang Việt Nam tìm người vào vai Nguyễn Ái Quốc trong phim Vượt qua bến Thượng Hải, đạo diễn Triệu Tuấn có giới thiệu tôi và cho ông Triệu Đông Vũ xem vở Bác Hồ ra trận. Khi nhìn thấy tôi, ông Vũ gật gù nói "hảo, hảo" (tạm dịch: tốt, tốt).

Ngay những cảnh quay đầu tiên tại Trung Quốc, tôi đóng vai Bác Hồ thời trẻ. Những người lúc đầu nghi ngờ tôi đã phải gật đầu với đạo diễn người Trung Quốc vì diễn xuất của tôi quá đạt. Phim gây được tiếng vang rất lớn khi phát sóng. Từ đó đến nay, đã 17 năm, tôi liên tục được giao thể hiện hình tượng Bác Hồ trên sân khấu, phim ảnh.

Tính đến nay, anh đã bao nhiêu lần thể hiện hình tượng Bác Hồ trên sân khấu và trong các bộ phim?

- Ở lĩnh vực điện ảnh, tôi từng tham gia phim Vượt qua bến Thượng Hải. Phim truyền hình thì tôi từng tham Ý chí độc lập dài 19 tập, sản xuất năm 2016. Khi đó đoàn phim thực hiện các cảnh quay ở Pác Bó (Cao Bằng) khoảng một tháng rưỡi.

Còn với sân khấu, chương trình truyền hình trực tiếp và các sự kiện bên ngoài, đến giờ chắc khoảng gần 400 đêm diễn hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Với tôi, mỗi lần đóng Bác Hồ là cảm xúc lại khác nhau, không có lúc nào giống lúc nào. Có nhiều phân đoạn khiến tôi rất xúc động như những cảnh Bác gặp các chiến sĩ và người dân miền Nam trong kịch ngắn “Miền Nam trong trái tim Bác”, cảnh Bác đến thăm gia đình chị Tín đêm giao thừa Tết Nhâm Dần (1962) trong kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” hoặc Bác Hồ trong vở “Đêm trắng” do Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Bắc dàn dựng.

Có những giai đoạn, cứ đến tháng 5 hoặc tháng 9 là tôi gần như không có thời gian nghỉ ngơi vì được mời tham gia các chương trình về Bác Hồ, Quốc khánh 2/9. Có lúc phải từ chối nhiều công việc khác để tập trung cho vai diễn của mình ở Nhà hát Kịch Việt Nam. Dù sức khỏe không phải lúc nào cũng tốt, nhưng tôi luôn nghĩ mình phải cố gắng hết sức vì sự trân trọng dành cho hình tượng của Bác cũng như trách nhiệm của người nghệ sĩ trên sân khấu.

Theo anh, để thể hiện thành công hình tượng Bác Hồ, đòi hỏi người nghệ sĩ phải có những điều kiện cần và đủ nào?

- Tôi nghĩ, để thể hiện thành công hình tượng Bác Hồ, trước hết phải có sự thành kính, hiểu biết và đồng cảm. Tôi may mắn có ngoại hình phù hợp, lại là người Nghệ An nên phần nào hiểu được khí chất của người xứ Nghệ. Nhưng quan trọng hơn cả là muốn thể hiện được Bác Hồ trước hết phải hiểu biết về Người. Tôi đã đọc rất nhiều tác phẩm viết về Bác, có cả lịch sử lẫn văn học và các bộ phim tư liệu. Tôi dành rất nhiều thời gian để nghiên cứu, nghiền ngẫm, tìm tòi về Bác Hồ qua từng giai đoạn. Thời niên thiếu, thời bôn ba ở nước ngoài, thời về nước lãnh đạo cách mạng, thời làm Chủ tịch nước…

Trong 17 năm hóa thân vào vai Bác Hồ, mỗi đêm diễn với tôi lại là một cảm xúc khác nhau, không đêm nào giống đêm nào. Có những lúc chỉ còn vài chục giây trước khi bước ra sân khấu, tim mình đập rất khác, cảm giác như mình không còn là mình nữa. Từ dáng đi, ánh mắt đến thần thái lúc đó thực sự đã hòa vào nhân vật.

Để lấy cảm xúc cho vai diễn, tôi thường nghe dân ca Ví giặm Nghệ Tĩnh, nghe những bài hát về quê hương và về Bác. Những câu thơ, những giai điệu về quê hương, về hành trình của Bác giúp mình hiểu hơn sự giản dị, bao dung và tình yêu nước rất lớn của Người. Tôi cảm nhận được ở Bác sự giản dị, tình yêu quê hương và tình cảm rất lớn dành cho con người.

Với tôi, hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh là một vai diễn rất đặc biệt. Những vai khác có thể cho phép mình sáng tạo theo nhiều hướng nhưng riêng với Bác thì không được phép sai. Áp lực lớn nhất chính là không được phép sai dù chỉ là một chi tiết nhỏ.

Đến bây giờ, mỗi lần được đứng trên sân khấu trong các chương trình hoặc vở diễn về Bác, tôi vẫn giữ nguyên cảm giác xúc động như những ngày đầu tiên.

Trong ngần đó năm thể hiện hình tượng Bác Hồ, có sự cố nào khiến anh nhớ mãi?

- Trong 17 năm thể hiện hình tượng Bác Hồ, tôi từng gặp một số sự cố mà nhớ mãi đến tận bây giờ. Có lần, vào cuối năm 2019, trong buổi tổng duyệt vở Đêm trắng, râu hóa trang của tôi bất ngờ bị rơi hẳn một bên ngay khi đang diễn. Lúc đó, tôi rất áp lực vì đây là chương trình tổng duyệt. Bạn diễn cùng tôi lúc đó nhìn thấy tôi bị như thế cũng phân tâm, quên hết lời thoại. Các bạn diễn lúc đó ở trong cánh gà đều nhìn thấy tôi gặp sự cố nhưng không làm thế nào để giúp tôi được. Tôi phải rất cố để diễn xong cảnh đó trên sân khấu, chỉ khi bước vào hậu trường mới chỉnh lại được.

Thời điểm đó, tôi nghĩ buổi diễn khó thành công bởi với hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh thì dù sai lệch một chỉ một chi tiết nhỏ cũng rất nhạy cảm. Nhưng sau đó, mọi người động viên vì đó là sự cố khách quan.

Trong quá trình biểu diễn kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” tại Khu di tích Pác Pó cách đây 2 hôm cũng có một sự cố bất ngờ xảy trong đêm. Khi tôi đang diễn thì có một con bướm nhỏ đậu vào cạnh khóa mắt khiến tôi rất khó chịu nhưng vẫn phải giữ cảm xúc để diễn tiếp. Với sân khấu kịch, đặc biệt là kịch tâm lý, biểu diễn ngoài trời vốn khó hơn rất nhiều vì dễ bị loãng cảm xúc và không gian.

Với anh, khó nhất trong thể hiện hình tượng Bác Hồ là gì?

- Khó nhất khi thể hiện Bác Hồ, theo tôi, là thần thái và giọng nói. Ngoại hình có thể nhờ hóa trang hỗ trợ, nhưng tiếng nói, cách nhả chữ, nhịp điệu trong từng giai đoạn cuộc đời của Bác thì rất khó. Bác lúc tuổi 30 sẽ khác với Bác ở tuổi 60. Tôi phải nghiên cứu và luyện tập rất nhiều để tìm được chất giọng phù hợp.

Điều quan trọng nhất là phải giữ được cảm xúc thật và sự chân thật khi diễn. Người xem rất nhạy cảm với hình tượng Bác Hồ, nên diễn viên không chỉ cần giống mà còn phải khiến khán giả cảm nhận được sự gần gũi, bao dung và tình cảm của Người.

Việc hóa trang để ra được diện mạo giống Bác Hồ có phải là một vấn đề rất lớn?

- Khâu hóa trang thực sự rất quan trọng. Tôi nghĩ, khâu này chiếm tới 30% cho sự thành công của vai diễn. Nếu không có hóa trang thì rất khó tạo được diện mạo và thần thái gần với Bác Hồ.

Tôi cũng may mắn có ê-kíp hỗ trợ rất tốt, đặc biệt là khâu hóa trang. Có những người chỉ nhìn ảnh sẽ nghĩ mình rất giống Bác, nhưng thực ra phần hóa trang đóng vai trò cực kỳ quan trọng để tạo nên thần thái và diện mạo hoàn chỉnh trên sân khấu.

Những ngày đầu ngồi hóa trang thực sự rất mệt và khó chịu. Có khi phải ngồi liên tục 3 tiếng đồng hồ để chuyên gia hóa trang tỉ mỉ từng chi tiết, từ tóc, râu, nước da cho đến nếp nhăn trên gương mặt. Việc diễn trên sân khấu có thể nhanh qua, nhưng khâu hóa trang thì phải rất cẩn thận, chuẩn chỉnh từng chút một.

Tuy nhiên, khi nhìn hình ảnh hoàn chỉnh trên sân khấu hay qua truyền hình, tôi thấy mọi thứ rất xứng đáng. Nhất là những chương trình lớn được đầu tư kỹ về ánh sáng, hình ảnh, hiệu ứng sân khấu… giúp cho hình ảnh của nhân vật hiện sống động và chân thật. Đó cũng là động lực để tôi luôn cố gắng, dù mệt vẫn ngồi hóa trang cho đạt mới thôi.

Sau mỗi đêm diễn, việc tẩy trang rất vất vả. Có hôm, hơn 1 giờ sáng mới gội đầu xong. Phần keo, gel và lớp xịt bạc bám rất dày nên phải gội nhiều lần mới sạch. Râu giả dính chặt với râu thật, lúc bóc ra rất đau. Nhưng đã hóa trang thì bắt buộc phải tẩy trang kỹ để hôm sau còn tiếp tục biểu diễn.

Khâu chuẩn bị cũng rất công phu. Sau khi tẩy trang xong, ê-kíp còn phải ngâm, sấy và chỉnh lại bộ râu ngay trong đêm để kịp cho buổi diễn hôm sau. Có những chuyến công tác vùng sâu vùng xa, điều kiện rất thiếu thốn nhưng mọi người vẫn phải cố gắng hoàn thành đầy đủ các bước.

Trước đây, Nhà hát Kịch Việt Nam từng phải mời chuyên gia hóa trang từ Hãng phim truyện sang hỗ trợ vì chưa có người làm được hình tượng Bác Hồ đạt yêu cầu. Sau này, bạn hóa trang cho tôi hiện tại được cử đi học chuyên sâu và hiện là người đồng hành rất quan trọng với tôi trong các chương trình về Bác.

Hóa trang đóng vai trò rất lớn trong việc tạo nên hình tượng hoàn chỉnh. Nhưng bên cạnh ngoại hình, điều quan trọng nhất vẫn là sự nghiên cứu và cảm xúc của người diễn viên. Tôi vẫn phải dành nhiều thời gian đọc tài liệu, quan sát thần thái, cử chỉ của Bác để từ ánh mắt, dáng đứng đến cách đưa tay đều phải tự nhiên và chuẩn xác.

Điều tôi vui nhất là dù khán giả quen mình với hình tượng Bác Hồ, khi trở lại những vai diễn đời thường khác họ vẫn nhận ra sự khác biệt hoàn toàn. Với tôi, đó là niềm hạnh phúc của nghề diễn.

Cảm ơn nghệ sĩ Minh Hải đã chia sẻ thông tin.

×