Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Bài Bình: “Thể hiện hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh là một áp lực rất lớn, đầy khác biệt”

Hơn 4 thập kỷ gắn bó với nghệ thuật thứ bảy, Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Bài Bình đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng khán giả qua nhiều dạng vai phong phú: từ những lão nông lam lũ, "ông bố quốc dân" dung dị, cho đến hình tượng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bộ phim điện ảnh Nhà tiên tri (Đạo diễn Vương Đức - 2015).

Lấy bối cảnh giai đoạn 1947–1951 tại Chiến khu Việt Bắc, vai diễn đã tái hiện hình ảnh Bác Hồ không chỉ là một nhà lãnh đạo kiệt xuất với tầm nhìn chiến lược sâu sắc, mà còn là một vị cha già vô cùng gần gũi, gắn bó mật thiết với nhân dân trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian khổ. Đây được xem là một trong những dấu mốc đặc biệt và đáng tự hào nhất trong sự nghiệp diễn xuất của ông.

Giờ đây, ở tuổi 70, NSND Bùi Bài Bình vẫn miệt mài tự lái xe máy đến trường quay, vẫn đau đáu trăn trở với từng nhân vật và giữ cho mình một nhịp sống bình dị, an yên bên gia đình.

Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Bài Bình từng gặp áp lực thế nào khi vào vai Chủ tịch Hồ Chí Minh trong phim Nhà tiên tri? Vai diễn lãnh tụ này khác biệt ra sao so với những vai diễn khác trong sự nghiệp của ông?

- Đó là một sự khác biệt và áp lực cực lớn. Thể hiện những con người bình thường dễ hơn vì cuộc đời họ có hỉ nộ ái ố, có thăng trầm, đổ vỡ. Nhưng Bác Hồ là một vĩ nhân với cuộc đời quá đỗi trong sáng, trọn kiếp lao tâm khổ tứ vì nước, vì dân.

Ngoài việc phải ép cân từ 55kg xuống 49kg để có vóc dáng tương đồng với Người thời kỳ ở Chiến khu Việt Bắc, cái khó nhất là lột tả được thần thái của Bác: một con người vô cùng nghiêm khắc, quyết liệt với kẻ thù nhưng lại vô cùng ấm áp, chân tình với đồng bào, chiến sĩ. Để làm được điều đó không có bí quyết nào ngoài kỹ năng nghề nghiệp và sự nghiên cứu nghiêm túc. Tôi phải chắt lọc từ cách diễn của người đi trước, đồng thời đọc rất nhiều tài liệu trong và ngoài nước để tìm ra những góc nhìn sâu sắc, những chi tiết đắt giá nhất nhằm tạo nên nét riêng cho nhân vật của mình.

Cảm xúc của Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Bài Bình ra sao khi các bộ phim lịch sử mình đóng thường được phát sóng lại vào những dịp lễ lớn của dân tộc?

- Đó là một niềm tự hào. Sinh ra trong thời bình, không phải trải qua đạn bom chiến trường, tôi xem việc góp phần tái hiện lịch sử qua các vai diễn là cách mình cống hiến cho đất nước.

Dù vậy, đôi lúc tôi cũng chạnh lòng vì phim về đề tài lịch sử, lãnh tụ chịu thiệt thòi là ít được phổ biến rộng rãi tới những vùng sâu, vùng xa. Một phần do cách tuyên truyền, phần khác do thị hiếu khán giả hiện nay không còn quá mặn mà. Diễn viên đã làm việc trân trọng và miệt mài, nên khi thấy tác phẩm chưa được đánh giá đúng mức, tâm tư là điều khó tránh khỏi.

Từng trải qua thời kỳ làm phim nhựa cho đến kỹ thuật số hiện đại, Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Bài Bình có bao giờ sợ mình "hết thời" hay cảm thấy áp lực trước thế hệ diễn viên trẻ?

- Làm diễn viên chắc chắn là phải có thời. Tôi đóng phim từ năm 1975, hiểu rất rõ rằng ngoài tài năng và sự lao động miệt mài, diễn viên cần có thời cơ – tức là gặp được kịch bản hay và vai diễn hợp với mình.

Rất khó để so sánh các thời kỳ. Ngày xưa, có được một vai diễn là vô cùng quý giá, chúng tôi làm nghề với đam mê tột độ, sống chết bằng mọi cách để lột tả trọn vẹn nhân vật. Bây giờ các bạn trẻ có môi trường tốt, nhiều sân chơi, nhưng nếu không có phim, họ dễ dàng tìm được công việc khác có kinh tế hơn, nên sự "sống còn" với nghề đôi khi không mãnh liệt bằng. Dù vậy, không thể phủ nhận hiện nay có rất nhiều bạn trẻ, dù là tay ngang, nhưng diễn xuất rất mộc mạc và chân thực. Bản thân tôi đến tận bây giờ vẫn luôn đau đáu tham vọng tìm kiếm một vai diễn thật góc cạnh, gai góc để hóa thân.

Gần đây, khán giả ưu ái gọi ông là "ông bố quốc dân". Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Bài Bình nghĩ sao về danh xưng này? Ngoài đời, ông là một người bố, người chồng như thế nào?

- Nghe khán giả gọi vậy tôi cũng vui, đó là tình cảm và sự trân trọng họ dành cho mình ở thời điểm hiện tại. Nhưng nghệ thuật mà, nay ông này mai ông khác, mình không nên "tưởng bở".

Ngoài đời, tôi là người bố nghiêm khắc nhưng luôn làm bạn với các con. Con trai út của tôi theo nghiệp đạo diễn, diễn viên, tôi không ép uổng mà chỉ dặn: làm nghề gì cũng được, giàu thì tốt, thiếu thốn thì về bố mẹ nuôi, nhưng trước hết phải học làm một con người tử tế.

Còn với bà xã (NSƯT Ngọc Thu - PV), nhiều người nghĩ cô ấy lui về làm hậu phương để tôi chuyên tâm diễn xuất, nhưng không phải. Đó là cái duyên nghề. Nghề này lạ lắm, số phận cho bao nhiêu thì được bấy nhiêu. Ai cũng muốn có nhiều diễn viên, nhiều hào quang, nhưng quan trọng là biết chấp nhận và trân trọng những gì mình đang có.

Ở tuổi 70, lịch trình một ngày của Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Bài Bình diễn ra như thế nào? Ông có thấy mình còn đủ sức khỏe để theo đuổi các bộ phim dài tập?

- Nếu không đi quay, cuộc sống của tôi cực kỳ bình dị. Sáng dậy tự pha cà phê, hai vợ chồng trò chuyện, đọc báo, xem phim. Trưa nghỉ ngơi, rảnh rỗi thì ra phố uống bia với bạn bè. Tối đợi con cháu về quây quần bên mâm cơm là vui nhất.

Nhưng đến bây giờ tôi vẫn tự đi xe máy đi làm, tự đóng những cảnh hành động như ngã mương nước, cưỡi ngựa... mà nhiều người trẻ còn ngại. Có đợt, tôi đi quay liên tục từ Sơn Tây sang Thanh Hóa, quen với cường độ đó rồi. Giờ mà ở nhà không ai mời đi diễn chắc tôi buồn lắm. Có nhiều bên mời đóng quảng cáo thu nhập cao, nhưng tôi thường từ chối vì khó kiểm soát chất lượng sản phẩm, lỡ quảng cáo hàng kém chất lượng thì mất uy tín với khán giả.

Thời gian gần đây Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Bài Bình lại thường xuyên vào vai nông dân. Trải nghiệm này mang lại cho ông niềm vui và khó khăn gì?

- Tôi cực kỳ thích các vai dân dã vì nó rất đời. Đóng vai nông dân sướng ở chỗ không cần hóa trang phức tạp, cứ tóc tai tự nhiên, áo phanh ngực, xỏ dép lê là ra hiện trường diễn, rất thoải mái và tự tin.

Tuy nhiên, có những cảnh vô cùng vất vả. Có lần tôi phải diễn cảnh ngã xuống mương nước bẩn đầy rễ cói mục, ngã đi ngã lại 2-3 lần đến mức chiếc áo trắng đen xì, người bốc mùi, về tắm 3 ngày trời vẫn thấy thối. Nhưng để diễn cho ra "chất", ngoài việc chịu khó, tôi dùng chính vốn sống từ những năm đi sơ tán ở nông thôn thời bé, kết hợp với việc liên tục quan sát cuộc sống. Thấy ai có dáng đi cạch cỡm, cách nói chuyện đặc biệt, tôi đều ghi nhớ lại để biến thành chất liệu đắt giá cho nhân vật của mình.

×