Nghệ sĩ Nhân dân mang hàm Đại tá Công an: Về hưu làm việc gấp 5, thu nhập gây tò mò

Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Hải từng đắn đo khi nhận vai công an tha hóa

Là một nghệ sĩ của Nhà hát kịch Công an nhân dân, theo ông, tác phong kỷ luật của ngành đã định hình ra sao đối với sự nghiệp nghệ thuật và cuộc sống của ông, cả trước và sau khi nghỉ hưu?

- Tôi nghĩ mỗi giai đoạn trong cuộc đời công tác đều có những đặc thù riêng. Khi còn làm việc trong lực lượng Công an nhân dân, tôi chịu rất nhiều áp lực theo hệ thống chỉ đạo. Đặc biệt, với đoàn nghệ thuật Công an nhân dân, yêu cầu đặt ra là phải giữ tác phong nghiêm chỉnh, tuân thủ điều lệnh và các quy định của ngành. Tôi luôn xác định trước hết mình là một người chiến sĩ. Người nghệ sĩ khoác áo chiến sĩ thì phải hoàn thành tốt cả hai vai. Nếu chưa làm tốt thì phải cố gắng để làm tốt hơn, đó là trách nhiệm của mình. 

Ở góc độ người diễn viên, đó lại là một câu chuyện khác, cần sự sáng tạo chứ không quá khuôn phép. Thời điểm còn công tác, công việc hành chính nhiều khi khiến tôi không có thời gian để suy nghĩ, sáng tạo. Vì vậy, tôi buộc phải biết “bóc tách” hai vai trò này. Tôi rất biết ơn lãnh đạo Bộ Công an và đồng nghiệp đã luôn tạo điều kiện để tôi tham gia các hoạt động nghệ thuật, từ sân khấu đến điện ảnh, truyền hình, đặc biệt là với các phim về cảnh sát hình sự.

Khi tham gia "Chuyện làng Nhô", tôi đã vận dụng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ được học để xây dựng nhân vật. Đó là kiểu nhân vật “lưu manh trí thức”, có hiểu biết nhưng lại dùng tri thức để chống lại xã hội, gây mất an ninh trật tự. Sau này, trong các phim như "Chạy án" hay "Bão ngầm", tôi cũng đảm nhận vai phản diện. Với tôi, dù là vai công an hay phản diện thì khi đã nhận vai, phải lột tả nhân vật đến tận cùng nếu có sự đồng thuận giữa diễn viên, đạo diễn và tác giả.

Tóm lại, ở mỗi vị trí đều có áp lực riêng, nhưng điều quan trọng là phải biết tách bạch. Chỉ như vậy, tôi mới có thể giữ được kỷ luật của người chiến sĩ và sự sáng tạo của người nghệ sĩ.

Có thể thấy những trải nghiệm trong ngành mang lại cho ông nhiều lợi thế khi hóa thân vào các vai diễn, đặc biệt là vai công an, phản diện? 

- Tôi rất tự hào về môi trường của Nhà hát kịch Công an nhân dân. Khi diễn vai công an, tôi cảm thấy tự tin hơn so với nhiều diễn viên khác, bởi trong lực lượng Công an nhân dân, dù làm ở bất kỳ vị trí nào – an ninh, cảnh sát hay hậu cần – đều được học điều lệnh rất bài bản.

Chính điều đó tạo nên sự chuẩn mực trong tác phong: từ cách chào, dáng đứng đến hành vi, cử chỉ. Những chi tiết tưởng nhỏ nhưng nếu làm không đúng thì khi lên hình sẽ rất “lệch”, nhìn không thuyết phục. Khi đã đưa lên sân khấu hay màn ảnh, đó là hình tượng người công an trong nghệ thuật, vì vậy bắt buộc phải chuẩn mực.

Ngay cả với những vai phản diện, tôi cho rằng sự chuẩn mực bên ngoài lại càng quan trọng. Càng nghiêm túc, đúng điều lệnh bao nhiêu thì càng có thể che giấu được cái xấu bên trong bấy nhiêu, từ đó tạo nên chiều sâu cho nhân vật.

Tôi cũng nghĩ rằng trong mỗi con người đều tồn tại cả cái tốt và cái xấu. Khi đóng vai chính diện thì mình khai thác mặt tốt, còn vai phản diện thì phải “đẩy” phần tiêu cực lên. Nhưng để thể hiện được điều đó một cách thuyết phục, không chỉ là cảm xúc mà còn phải rất kỹ về hành vi, động tác, giọng nói. Tôi dành thời gian đi, trải nghiệm, quan sát và nghiên cứu rất kỹ ngữ điệu, cách dùng từ của từng vùng, ví dụ như: Ninh Bình hay nói: 'Vậy cơ'; Hải Phòng giang hồ nói chuyện với nhau là 'cụ mày'; Nam Định thì… khó nói quá nhỉ! (cười). 

Hay trong phía Nam một số tỉnh tôi vào làm phim, người ta nói "má mày" không phải chửi bậy mà là cách nói gần gũi. Thực tế, có những từ ngữ địa phương nghe có vẻ thô nhưng trong bối cảnh lại rất “đời”, rất thật. Chính những chi tiết đó giúp nhân vật trở nên sống động hơn.

Tuy nhiên, khi còn trong ngành, tôi cũng phải giữ giới hạn nhất định. Người chiến sĩ công an trên sân khấu hay màn ảnh vẫn phải đảm bảo chuẩn mực, không thể tùy tiện đưa những yếu tố quá trần tục vào.

Với tôi, mỗi nhân vật – dù chính diện hay phản diện – đều phải có mục tiêu rõ ràng. Chính mục tiêu đó tạo nên hành động xuyên suốt và xung đột trong tác phẩm. Nhân vật chính diện thì tìm cách đấu tranh với cái xấu, còn phản diện thì làm ngược lại. Khi hai tuyến đó va chạm, câu chuyện mới thực sự hấp dẫn.

Ông rất tự hào khi khoác lên mình bộ quân phục Công an nhân dân. Vậy khi được giao những vai phản diện trong ngành, đặc biệt là các nhân vật công an tha hóa, ông có từng e ngại hay đắn đo? 

- Thực ra, cũng có những lúc tôi thoáng e ngại. Nhưng sau đó tôi vẫn lựa chọn nhận vai, bởi tôi nhìn nhận công an cũng là một xã hội thu nhỏ. Trong đó có nhiều ngành nghề, nhiều vị trí khác nhau, và cũng như bất kỳ một lĩnh vực nào, bên cạnh số đông là những người tốt, vẫn có một số ít cá nhân ở phía đối lập. 

Khi xây dựng những nhân vật như vậy, tôi không lấy nguyên mẫu từ một cá nhân cụ thể nào. Trên cơ sở kịch bản, tôi chắt lọc những chi tiết phù hợp, đặc biệt là những biểu hiện trong công tác nghiệp vụ khi nhân vật còn chưa vi phạm, để làm nổi bật sự chuyển biến về sau.

Chẳng hạn như khi tham gia “Bão ngầm” (2022) với vai Trần Như Tuất, tôi đã tổng hợp từ nhiều chất liệu khác nhau. Có người xem nhận xét nhân vật giống người này, người kia, nhưng thực tế là tôi “nhặt” mỗi nơi một chút, ghép lại để tạo nên một hình tượng có chiều sâu hơn, phù hợp với kịch bản.

Điều tôi hướng tới không chỉ là thể hiện nhân vật cho chân thực, mà còn để người xem nhận ra và rút ra bài học, đặc biệt là với lực lượng trẻ trong ngành. Khi vượt quá giới hạn, vi phạm quy định thì hậu quả sẽ bị pháp luật xử lý.

Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Hải: Nghỉ hưu nhưng làm việc nhiều gấp 5 lần khi còn công tác

Từ sau khi nghỉ hưu đến nay, NSND Nguyễn Hải dường như hạn chế truyền hình mà bận rộn với việc "ngồi ghế nóng" các cuộc thi, gameshow nhiều hơn?

- Tôi còn viết kịch bản nữa chứ! Thực ra, ngay từ khi còn công tác, tôi đã tham gia viết kịch bản ngắn cho phong trào văn hóa nghệ thuật quần chúng và dàn dựng nhiều chương trình, cũng đạt được một số thành tích nhất định. Sau khi nghỉ hưu, tôi tiếp tục công việc này, đồng thời tham gia đào tạo. Hiện nay, tôi là Phó Viện trưởng phụ trách chương trình đào tạo và marketing tại Viện Nghiên cứu phát triển nghệ thuật ứng dụng thuộc Hiệp hội làng nghề Việt Nam. Ở đó, chúng tôi tổ chức đào tạo viết kịch bản, đào tạo diễn viên cho những người có nhu cầu theo đuổi nghệ thuật.

Thú thật, sau khi nghỉ hưu tôi nhiều việc gấp 5 lần khi còn công tác. Còn "ngồi ghế nóng" giám khảo thì không phải bây giờ nghỉ hưu xong tôi mới nhận đâu, tôi làm nhiều rồi mà, chỉ là bây giờ có thời gian thì nhận nhiều hơn. Cá nhân tôi nghĩ Ban giám khảo (BGK) và diễn viên rất gần với nhau. BGK đọc nhiều hiểu nhiều, chấm người ta nhưng xét cho cùng, diễn viên cũng chính là giám khảo trong vai diễn của mình.

Không chỉ thế, nghe nói NSND Nguyễn Hải hiện nay còn tham gia cả tư vấn pháp luật…!?

Tư vấn pháp luật miễn phí! Tôi từng học Luật tổng hợp và sau đó học thêm khóa đào tạo luật sư. Năm 2019, tôi lấy thẻ hành nghề luật sư sau khi đáp ứng đầy đủ: Thời gian thực tập, số lần tranh tụng... Dù có thẻ hành nghề luật nhưng tôi không ra tranh tụng vì thầy dạy nửa đùa nửa thật rằng: 'Ông đừng ra tranh tụng vì ra đến toà mà nhìn mặt ông là người ta không muốn xử rồi'. Nên giờ tôi tư vấn pháp luật, miễn phí.

Tôi luôn xác định, mình cần nghiêm túc trong việc hỗ trợ người dân, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn. Nhiều trường hợp, tôi không chỉ tư vấn mà còn mời họ ăn cơm, động viên tinh thần.

Hiện nay, những vấn đề người dân tìm đến tôi nhiều nhất là liên quan đến đất đai, tài sản, đặc biệt là các vụ việc ly hôn. Có những tình huống khá thú vị: ban đầu tôi khuyên họ cố gắng giữ gìn hạnh phúc gia đình nhưng họ không nghe. Đến khi đã tư vấn xong việc phân chia tài sản, chuẩn bị ra tòa thì họ thông báo: “Chúng em tái hôn rồi!”. Nhiều lúc tôi đùa, bảo: "Tiên sư chúng mày, đã ly hôn đâu mà tái hôn". (Cười lớn).

Ngoài ra, tôi cũng mở một trung tâm giáo dục, thi thoảng tôi đi dạy cho các câu lạc bộ điện ảnh, một số trung tâm trải nghiệm làm phim.

Vậy nên nhiều người mới đồn rằng sau nghỉ hưu NSND Nguyễn Hải kiếm tiền tốt lắm!?

- Nghỉ hưu xong thì thu nhập cũng tăng, nhưng tăng ít nhiều thì tôi không tiện chia sẻ. Chẳng dại gì lại khai thật những điều không nên khai thật. 

Nhưng cũng dễ hiểu mà, rõ ràng thay đổi môi trường làm việc là thay đổi thu nhập. Trước đây, tôi đi làm trong biên chế nhà nước là làm công ăn lương; còn bây giờ thay đổi sau nghỉ hưu là kinh tế thị trường, không chỉ nhà nước mà các doanh nghiệp tư nhân tìm đến mình nhiều hơn, cơ hội hợp tác cũng nhiều hơn. Rõ ràng là tăng thu nhập.

Tất nhiên, ở tuổi của tôi không lấy cát-sê làm căn bản, nghĩa là tiền không phải mục đích chính mà chủ yếu là duy trì chất lượng cuộc sống thanh thản, làm sao để não không bị chây ì, không già, không lạc hậu với cuộc sống. Tôi luôn nghĩ mình phải cập nhật, giao lưu, chia sẻ làm sao để tăng đủ mọi thứ: sức khoẻ, mối quan hệ, tăng thu nhập và tăng chất lượng cuộc sống. Chất lượng cuộc sống ở đây không chỉ đơn giản là ăn chơi, du lịch mà còn phải là sự hiểu biết xã hội, phát triển xã hội, mở mang kiến thức,...

Cảm ơn chia sẻ của NSND Nguyễn Hải!

×