Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ly Ly và Nghệ sĩ Ưu tú Cao Ngọc Ánh cùng đưa văn hóa Bắc Bộ lên sân khấu đương đại

Tháng 8/2026, Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội phối hợp Công ty TNHH Sáng tạo nghệ thuật CNA giới thiệu dự án “Những lớp phù sa”. Tác phẩm lấy hình tượng dòng sông Hồng làm trục xuyên suốt, từ đó mở ra câu chuyện về đất, người, ký ức và những giá trị văn hóa được hình thành, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Ý tưởng của tác phẩm bắt đầu từ một hình ảnh giản dị: một giọt nước rời khỏi mây, theo dòng sông Hồng đi qua đất, làng và con người. Giọt nước vừa là nhân vật, vừa là người dẫn chuyện, đưa khán giả từ hành trình của tự nhiên đến hành trình của văn hóa qua năm hồi: “Giọt nước”, “Làng”, “Chợ”, “Yêu” và “Hội”.

Từ dòng sông đến những làng nghề

Trong cách tiếp cận của “Những lớp phù sa”, phù sa không chỉ được nhìn như vật chất được dòng sông mang theo và bồi đắp. Hình ảnh này trở thành ẩn dụ cho cách văn hóa được hình thành: từ những điều nhỏ bé, qua thời gian, được cộng đồng gìn giữ và trao truyền.

Không gian Bắc Bộ trong tác phẩm được gợi lên bằng những hình ảnh quen thuộc như làng quê, bến nước, cây đa, con đò, phiên chợ hay các làng nghề thủ công truyền thống. Đây cũng là nơi những câu chuyện về đời sống, tình yêu và ký ức cộng đồng được nối tiếp qua nhiều thế hệ.

Làng nghề là một trong những chất liệu quan trọng của tác phẩm. Gốm, lụa, mây tre đan, sơn mài và nhiều nghề thủ công truyền thống không chỉ được xem như những sản phẩm để trưng bày. Đằng sau mỗi món đồ là một vùng đất, một kỹ thuật, một đời người và những ký ức được lưu giữ qua đôi bàn tay của người thợ.

Có những người dành cả cuộc đời để lặp đi lặp lại một công đoạn tưởng như đơn giản. Chính sự bền bỉ ấy giúp nhiều kỹ nghệ tồn tại trước những thay đổi của đời sống. Từ góc nhìn đó, “Những lớp phù sa” không đặt mục tiêu phục dựng một Bắc Bộ xưa cũ mà đưa những chất liệu truyền thống vào cuộc đối thoại với nghệ thuật đương đại.

Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ly Ly và Nghệ sĩ Ưu tú Cao Ngọc Ánh: Cuộc gặp của múa đương đại và âm nhạc dân tộc

Với ý tưởng gốc của Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) Cao Ngọc Ánh, dự án quy tụ ê-kíp sáng tạo hoạt động ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật, trong đó có Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Trần Ly Ly và nhạc sĩ Đạt Kìm.

NSND Trần Ly Ly là một trong những nghệ sĩ có dấu ấn trong lĩnh vực múa đương đại Việt Nam. Bà từng đảm nhận nhiều vai trò, từ nghệ sĩ múa, biên đạo, giảng viên đến quản lý nghệ thuật. NSND Trần Ly Ly cũng là Tổng đạo diễn Lễ khai mạc và Lễ bế mạc SEA Games 31 – những chương trình quy mô lớn kết hợp nghệ thuật, văn hóa với công nghệ trình diễn.

Trong “Những lớp phù sa”, thế mạnh về ngôn ngữ hình thể và tư duy sân khấu đương đại của NSND Trần Ly Ly được đặt bên cạnh những chất liệu văn hóa truyền thống. Múa dân gian đương đại được lựa chọn làm ngôn ngữ biểu đạt chính, qua đó chuyển hóa những hình ảnh quen thuộc của đời sống Bắc Bộ thành các lớp chuyển động trên sân khấu.

Đồng hành với phần dàn dựng là nhạc sĩ Đạt Kìm, người gắn bó với âm nhạc dân tộc và từng tham gia, đảm nhiệm vai trò Giám đốc âm nhạc tại nhiều chương trình, festival như Festival Bạc Liêu – 100 năm Dạ cổ hoài lang, Festival Cà phê Buôn Ma Thuột, Festival Hoa Đà Lạt, Festival Hang động Quảng Bình, Festival Trầm hương Nha Trang…

Âm nhạc trong tác phẩm kết hợp giữa các chất liệu truyền thống như hát ru, xẩm, hát văn với ngôn ngữ trình diễn đương đại. Bên cạnh đó, chuyển động hình thể, ánh sáng, hình ảnh và công nghệ cùng tham gia vào quá trình kể chuyện.

Tác phẩm còn có sự tham gia của Tiến sĩ Vũ Tiến Dũng và Tiến sĩ – nghệ nhân hầu đồng Nguyễn Đức Hiền.

Khi di sản được kể bằng một ngôn ngữ mới

“Những lớp phù sa” không bắt đầu từ những biểu tượng lớn lao mà từ đất và nước, từ làng quê, làng nghề, những câu hát và ký ức của những con người bình dị. Cách lựa chọn chất liệu này giúp tác phẩm tiếp cận văn hóa từ đời sống, thay vì chỉ tái hiện những hình ảnh mang tính biểu tượng.

Với khán giả trong nước, chương trình hướng đến một góc nhìn mới về những chất liệu vốn quen thuộc của văn hóa Bắc Bộ. Trong khi đó, với du khách quốc tế, dòng sông Hồng, làng nghề, âm nhạc dân gian và nghệ thuật thị giác được kết nối thành một câu chuyện có khả năng tiếp cận ngay cả khi người xem không hiểu tiếng Việt.

Điểm đáng chú ý của dự án nằm ở cách đặt truyền thống trong mối quan hệ với hiện tại. Những giá trị văn hóa không được xem như những gì bất biến cần giữ nguyên, mà có thể tiếp tục được diễn giải, làm mới và đối thoại với những hình thức nghệ thuật khác.

Từ một giọt nước đến dòng sông, từ hạt phù sa đến đất đai, tác phẩm đặt ra một liên tưởng về quá trình hình thành văn hóa. Một giọt nước có thể nhỏ bé, một hạt phù sa cũng vậy, nhưng qua thời gian, những điều nhỏ bé ấy tạo nên những thay đổi lớn.

Văn hóa cũng được bồi đắp từ những điều như thế: một nghề được giữ qua đôi bàn tay người thợ, một câu hát được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, một phong tục được cộng đồng gìn giữ hay một ký ức được kể lại bằng một hình thức mới.

Và từ đó, “Những lớp phù sa” đặt ra câu hỏi với mỗi thế hệ: những giá trị được trao truyền sẽ tiếp tục được bồi đắp hay dần trôi đi theo dòng thời gian?

×