Nghệ sĩ Ưu tú Cao Minh: Sau ánh đèn sân khấu là 8 tiếng cuốc đất mỗi ngày

Nghệ sĩ Ưu tú Cao Minh: "Vào vai bằng ký ức, trải nghiệm của bản thân"

. Trở lại điện ảnh với vai ông Thời trong ‘Nghỉ hè sợ nghỉ hưu’ của Huỳnh Lập, ông chuẩn bị cho vai diễn ra sao?

– Thật ra tôi không phải tìm hiểu quá nhiều. bởi tôi vốn làm nghệ thuật và gắn với âm nhạc truyền thống, từng được gọi là “vua nhạc đỏ”.

Tôi cũng sinh ra trong thời chiến, lớn lên giữa bom đạn, chứng kiến những người lính hy sinh, bị tra tấn nhưng vẫn rất anh hùng. Những điều ấy không dễ kể lại để thế hệ trẻ hôm nay có thể hình dung và thấu hiểu.

Khi đọc kịch bản, tôi thấy ông Thời rất gần với mình. Đó là một người ông muốn kể cho cháu nghe những gì thế hệ mình đã trải qua, nhưng người cháu chưa thể hiểu. Người ông chỉ mong đến cuối đời, cháu có thể hiểu mình và hiểu những gì thế hệ trước đã đi qua. Tôi chuẩn bị cho vai diễn bằng chính ký ức, trải nghiệm của mình và mong qua bộ phim có thể nói ra những điều lâu nay mình trăn trở về thế hệ trẻ.

. Vai diễn có nhiều cảnh hành động, những phân đoạn bị “di chứng chiến tranh” hành hạ và phải di chuyển bằng một chân. Hẳn ông mất rất nhiều sức?

– Đây là vai diễn khiến tôi mất sức nhiều nhất. Có những đợt quay liên tục, tôi dùng giọng quá nhiều đến mức mất tiếng, hai, ba ngày không nói được. Có lúc chân bị giãn cơ, đi lại khó khăn.

Khi nhập quá sâu vào nhân vật, những ám ảnh đôi khi tác động cả lên cơ thể. Tôi có cảm giác mình chỉ có một chân, vô thức không sử dụng chân còn lại. Lâu dần, chân bị giãn cơ, gây đau. Đặc biệt, mỗi lần lên cơn giật vì “di chứng chiến tranh”, tôi phải nghỉ đến ba ngày, gần như kiệt sức.

Qua trải nghiệm đó, tôi mới thật sự đồng cảm với những người chịu di chứng thần kinh sau chiến tranh. Khi lên cơn, họ có thể giật rất mạnh và kéo dài, sau đó cơ thể kiệt sức, phải nghỉ ngơi nhiều ngày mới hồi phục. Tôi hiểu rằng đó không chỉ là một lần giật rồi thôi, mà có thể trở thành trạng thái ám ảnh đeo bám con người.

. Phim phải quay trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt ở Tây Ninh, ông đã thích nghi và vượt qua như thế nào?

- Điều kiện quay trong rừng cũng khá khắc nghiệt, đặc biệt là nguồn nước. Có lúc nước vào mắt cay đến mức tôi không thể mở mắt. Tây Ninh thời điểm đó cũng nóng khủng khiếp, địa điểm quay lại nằm trên núi, có những khu vực rất ít người sinh sống. Có những ngày phải quay từ sáng đến chiều tối.

Nhưng tôi nghĩ điều đó lại phù hợp với nhân vật. Người chiến sĩ phải chịu đựng được những điều kiện như vậy. Chính cái nóng, sự khắc nghiệt của thời tiết giúp tôi cảm nhận rõ hơn sự khổ cực, sức chịu đựng và hoàn cảnh mà nhân vật phải trải qua.

. Phân đoạn nhân vật ông Thời và cháu nội cùng rơi xuống nước khá ấn tượng. Cảnh đó ông trực tiếp thực hiện hay có cascadeur (diễn viên đóng thế) hỗ trợ?

– Những cảnh đó tôi trực tiếp thực hiện. Từ trước đến giờ, đóng phim tôi không muốn né những cảnh khó nếu bản thân có thể làm được. Khi đã nhập vào nhân vật thì mình chỉ còn là nhân vật đó thôi.

Tất nhiên, những cảnh quá nguy hiểm thì ê-kíp phải có phương án bảo đảm an toàn. Nhưng trong khả năng của mình, tôi luôn muốn trực tiếp thực hiện để cảm xúc và hình ảnh nhân vật được trọn vẹn nhất.

. Những cảnh chiến đấu, bị thương và chịu “di chứng chiến tranh” có ám ảnh ông?

– Có chứ. Khi nhập vai quá sâu, cả cơ thể lẫn tâm lý đều phản ứng theo nhân vật. Vì vậy, những cảnh này không chỉ đòi hỏi thể lực mà còn nặng nề về tinh thần.

Khi diễn, tôi không nghĩ phải làm thế nào cho hay, mà phải sống trong hoàn cảnh của nhân vật, tin rằng nhân vật thực sự đang trải qua những điều ấy. Khi mình đủ tin, đủ thương và quan tâm đến số phận nhân vật, cảm xúc sẽ tự nhiên đến.

Quan trọng nhất là phải nhớ và hiểu nhân vật. Khi đó, mình không còn “diễn” nữa mà hành động như chính nhân vật trong hoàn cảnh ấy. Sự chân thật đó mới có thể tạo nên cảm giác ám ảnh và chạm đến cảm xúc người xem.

Nghệ sĩ Ưu tú Cao Minh: ‘Khoảng 80% thời gian của tôi là làm nông dân’

. Phim khắc họa khá rõ những ám ảnh và sang chấn tâm lý hậu chiến. Ông đã tìm hiểu và tiếp cận này như thế nào để thể hiện nhân vật ông Thời?

– Tôi tìm hiểu khá nhiều. Sau chiến tranh, khi những người này được đưa vào các bệnh viện dưỡng lão, nhiều người mặc định họ là “người điên”. Nhưng khi trò chuyện, hỏi han mới thấy họ đâu có điên.

Theo tôi, gọi họ là điên là không đúng, bởi mình chưa thật sự hiểu và thông cảm cho họ. Những người chịu sang chấn hậu chiến không phải nhà văn, nhà thơ hay diễn giả để có thể diễn đạt được những gì đang trải qua. Mỗi khi lên cơn, họ lại bị cho là điên và bị tách ra. Điều quan trọng là mọi người cần mở lòng, yêu thương và cố gắng hiểu.

. Điều gì ở vai diễn hoặc tác phẩm khiến ông tâm đắc?

– Có một câu thoại tôi rất tâm đắc: “Tụi ông nằm xuống, tụi ông biết tụi ông nằm xuống vì điều gì. Nhưng tụi ông chỉ sợ là các con không biết tụi ông nằm xuống vì điều gì”.

Thế hệ trước biết mình đã hy sinh vì điều gì, nhưng điều họ lo là thế hệ sau không còn hiểu được điều đó.

Các cháu hôm nay là tuổi trẻ. Tôi muốn các cháu hiểu rằng ngôn ngữ không bao giờ có thể diễn tả hết những gì nằm sâu trong tâm khảm một con người. Lịch sử cũng vậy. Lịch sử được ghi lại bằng giấy, rồi được người này kể cho người khác. Qua mỗi lần truyền đạt, người nghe lại hình dung theo một cách khác.

Vì vậy, trong nghệ thuật, điều quan trọng là truyền tải được những gì ngôn ngữ không thể nói hết. Tôi mong các cháu khi xem phim có thể cảm nhận được điều đó. Có lẽ cũng vì ông nội không thể giải thích hết cho cháu nên câu chuyện mới trở nên day dứt.

. Ông cảm nhận thế nào về cách đạo diễn Huỳnh Lập, một người trẻ kể câu chuyện về lịch sử và thế hệ trước?

– Tôi rất phục Huỳnh Lập. Một người trẻ, nhẹ nhàng, vui vẻ, luôn sáng tạo và điều tôi phục nhất là sự sáng tạo ấy có chiều sâu.

Nói về lịch sử, dân tộc và những tầng sâu trong tâm hồn người Việt không dễ. Một người trẻ chưa từng trải qua chiến tranh, chỉ biết qua lịch sử và nghệ thuật, vậy mà có thể đưa những điều đó vào kịch bản để tạo nên một câu chuyện sâu sắc là điều rất đáng quý.

Phim không chỉ nói về lịch sử theo cách thông thường mà còn có yếu tố tâm linh, qua đó những ám ảnh của nhân vật được đưa vào tự nhiên, giúp người xem hiểu hơn về tâm lý của họ. Tôi nghĩ đó là điểm đáng trân trọng ở một người trẻ làm nghệ thuật.

. Ngoài nghệ thuật, ông dành nhiều thời gian làm nông. Hẳn công việc này giúp ông có một góc nhìn khác khi đến với bộ phim?

- Thật ra bây giờ tôi làm nghệ thuật nhưng khoảng 80% thời gian của tôi là làm nông dân. Ngày nào tôi cũng cuốc đất 8 tiếng một ngày.

. Tôi có cả chục mẫu đất chứ không phải một, hai mẫu như những người nông dân bình thường. Cho nên khi đến với bộ phim này, tôi cũng thấy có nhiều điểm rất gần gũi với mình. Làm nông dân cũng cực, cũng phải chịu khó, phải kiên trì và phải hiểu công việc mình đang làm.

. Thông qua vai diễn và bộ phim, ông mong muốn điều gì?

- Tôi không nghĩ mình tham gia bộ phim chỉ để những người lớn tuổi xem. Người lớn tuổi có những điều đã trải qua, họ sẽ tự hiểu và cảm nhận được.

Cái tôi mong nhất là bộ phim có thể gieo một điều gì đó vào giới trẻ, để các cháu hiểu hơn về ông cha mình. Lịch sử học bằng sách đã khó, để một người trẻ thật sự cảm được lịch sử còn khó hơn.

Vì vậy, tôi mong các bạn xem phim với tâm thế cởi mở, đừng chỉ xem để giải trí, mà hãy xem rồi suy nghĩ sâu hơn một chút.

. Sau ‘Địa đạo’ và ‘Nghỉ hè sợ nghỉ hưu’, ông chuẩn bị thế nào cho chặng đường diễn xuất sắp tới?

– Tôi không bao giờ có dự án cố định, cứ sống ngày nào hay ngày đó. Nhưng lúc nào tôi cũng phải hết sức cẩn thận, vì mình là người của công chúng. Làm nghệ thuật, nhiều khi tôi nghĩ chỉ cần mình nói một câu “điên khùng” thôi thì nghệ thuật cũng không còn, mà cái đạo của mình cũng không còn.

Tôi vẫn muốn tiếp tục với điện ảnh vì tôi là người cái gì cũng muốn học, cái gì cũng muốn thử. Nhưng nếu cơ duyên chưa đến thì mình cũng không ép. Trước đây tôi đã đóng khá nhiều phim truyền hình, nhưng khi đến với bộ phim này, tôi cảm nhận được một “giai điệu” rất khác.

. Cảm ơn Nghệ sĩ Ưu tú Cao Minh về cuộc trò chuyện!

×