Nghệ sĩ Ưu tú Chí Trung, Đức Hùng kể về những điều kiêng kỵ của người Hà Nội trong năm mới

Sinh ra, lớn lên và gắn bó với Hà Nội đến gần trọn cuộc đời nên đối với Nghệ sĩ Ưu tú Chí Trung và Nghệ sĩ Ưu tú Đức Hùng, Tết ở Hà Nội luôn có một sắc thái và văn hóa riêng. Trong ký ức của họ, Tết ở Hà Nội xưa là những phiên chợ Tết tấp nập người xe, những con phố đầy xác pháo màu đỏ, những sáng mùng 1 ở Hồ Gươm luôn chật kín người… Và Tết ở Hà Nội còn là những tập tục kiêng kỵ trong năm mới đã trở thành một nét văn hóa sống được truyền từ đời này qua đời khác.

Nghệ sĩ Ưu tú Chí Trung: 3 ngày Tết tuyệt nhiên không được quét rác

Chia sẻ với Dân Việt, Nghệ sĩ Ưu tú Chí Trung chia sẻ: “Trong 64 năm giữa cuộc đời, tôi mới chỉ có 2 lần ăn Tết xa Hà Nội, còn lại Tết năm nào tôi cũng bám trụ Thủ đô. Với tôi, Tết Hà Nội có một dư vị riêng mà ai đã gắn bó sẽ thấy thân thuộc không muốn thay đổi. Từ tâm thế đón Tết, cách trang trí nhà, cách bày biện ban thờ, cách chuẩn bị mâm cỗ, cách du xuân vui xuân… cũng rất khác biệt”.

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Chí Trung, Tết ở Hà Nội có những điều kiêng kỵ được truyền từ đời ông bà đến bố mẹ và đến đời anh vẫn giữ. Đó là sáng mùng 1 Tết chỉ đi lễ chùa, lễ đền… để cầu bình an và may mắn, tuyệt đối không đi sang bất cứ nhà ai.

“Ngày xưa, thời còn công tác ở Nhà hát Tuổi trẻ, cứ giao thừa xong tôi lại đến thắp hương ở ban thờ Nhà hát rồi lại về nhà. Cả ngày mùng 1 gần như không đi đâu và cũng không tiếp khách vì người Hà Nội có tục không đến nhà ai vào sáng mùng 1”, Nghệ sĩ Ưu tú Chí Trung nói.

Một trong những điều kiêng kỵ quen thuộc nhất trong ngày Tết ở Hà Nội là không quét nhà, hốt rác trong ngày mùng 1, thậm chí kéo dài đến mùng 3 Tết. Người xưa tin rằng, tài lộc, may mắn đầu năm sẽ theo vận khí vào nhà. Nếu quét dọn trong những ngày đầu xuân chẳng khác nào "quét" hết lộc ra ngoài.

Ngoài ra, trong 5 ngày Tết, người Hà Nội xưa còn tránh nói lời xui xẻo, tránh cãi vã, tránh để bát đĩa va chạm vào nhau và tránh mặc màu đen khi đi chúc Tết.

“Mặc dù ngày nay, các điều kiêng kỵ cũng được biến tấu hoặc giảm bớt đi phần nào nhưng tôi thấy người Hà Nội vẫn xem đó là một tập tục, một thói quen sống. Bản thân tôi là người sống đơn giản, không quá tin vào mấy chuyện mơ hồ nhưng bao nhiêu năm qua vẫn theo ông cha giữ gìn những tập tục, kiêng kỵ ấy”, Nghệ sĩ Ưu tú Chí Trung bộc bạch.

Nghệ sĩ Ưu tú Đức Hùng: Sáng mùng 1 Tết không được chặt gà

Trao đổi với Dân Việt, Nghệ sĩ Ưu tú Đức Hùng cũng cho biết, nhà anh gốc ở phố Hàng Đậu – một trong những con phố nằm ở khu phố cổ Hà Nội, nên nói đến những điều cấm kỵ của Tết Hà Nội thì anh nhớ rất nhiều. Ngày xưa, ông bà, bố mẹ… anh căn dặn sáng mùng 1 Tết không được chặt gà, không được có tiếng động vì như thế sẽ bị động thổ.

“Tôi vẫn nhớ, ngày xưa sau khi cúng giao thừa xong, mẹ tôi cầm kéo cắt gà chứ không đặt lên thớt dùng dao chặt. Rồi đêm giao thừa mà đi chơi thì bao giờ trong người cũng phải có một bao diêm để tạo lửa trong người và để cơ thể ấm. Ngoài ra, sáng mùng 1 cố gắng mặc đồ đỏ để cả năm được may mắn, son đỏ. 3 ngày Tết tuyệt nhiên không được quét rác.

Và khi thắp hương phải thắp tay trái chứ không được thắp tay phải. Nén hương phải cắm vào chính giữa bát hương, không được xô lệch, xiên xẹo… Sau đêm giao thừa, mẹ tôi cũng hối thúc chúng tôi khai bút để lấy may đầu năm. Có thể viết một bài thơ hoặc một đoạn văn nào đó theo ý của mình. Rồi tuyệt đối không được cãi nhau, tránh to tiếng trong 3 ngày đầu năm. Đó là những điều kiêng kỵ mà đến bây giờ nhà tôi vẫn duy trì theo nếp đó”, Nghệ sĩ Ưu tú Đức Hùng chia sẻ.

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Đức Hùng, cho đến bây giờ, nhiều nhà ở khu phố cổ vẫn chọn người hợp tuổi xông nhà và thường chọn đàn ông.

“Nhiều năm qua tôi truyền lại nếp nhà đó cho các con tôi. Nhiều người bảo các con tôi bị già trước tuổi và các bạn ấy cũng nhận mình như thế. Đặc biệt, vào ngày Tết, hai cô con gái rất thích lễ bái và thắp hương bao giờ cũng thắp tay trái. Đi đâu các cô ấy cũng khấn bái rất chuyên nghiệp và biết lễ tạ nếu lời khấn nguyện của mình thành sự thật. Tôi không hiểu sao các bạn ấy lại có thể ngấm được những điều đó một cách sâu sắc đến vậy”, Nghệ sĩ Ưu tú Đức Hùng bày tỏ thêm.

Lý giải về giá trị cốt lõi đằng sau những điều kiêng kỵ ngày Tết, PGS. TS Võ Quang Trọng - nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cho rằng, kiêng kỵ ngày Tết là phong tục văn hóa lâu đời, có sức sống mãnh liệt vì chạm đến những tầng suy nghĩ tâm linh sâu nhất của người Việt.

Đó không nên được hiểu là những luật lệ buộc phải tuân theo một cách máy móc mà là những lời nhắc nhở nhẹ nhàng để chúng ta hướng thiện, đón một năm mới với tinh thần tích cực. Thay vì sợ hãi những rủi ro, hãy tập trung vào những giá trị tích cực mà kiêng kỵ mang lại: Sự cẩn trọng trong hành động, sự ngọt ngào trong lời nói và sự chuẩn bị chu đáo cho tương lai.

×