Nghệ sĩ Ưu tú là “đệ nhất mỹ nhân” làng chèo qua đời thảm thương vì tai nạn, đám tang đặc biệt chưa từng có

Nghệ sĩ Ưu tú Như Hoa qua đời đau thương trong một vụ tai nạn

Lịch sử làng nghệ phía Bắc từng chứng kiến hai vụ tai nạn giao thông thảm khốc đã cướp đi sinh mạng của những người nghệ sĩ, nhà viết kịch, nhà thơ tài hoa của nước nhà. Vụ tai nạn giao thông xảy ra năm 1984 ở cầu Chui gần Gia Lâm (Hà Nội) đã cướp đi sinh mạng của hai nghệ sĩ tài hoa Như Hoa và Tiến Thành. Vụ tai nạn xảy ra năm 1988 tại đầu cầu Phú Lương (Hải Dương) đã cướp đi sinh mạng của cả gia đình nhà viết kịch Lưu Quang Vũ – nhà thơ Xuân Quỳnh và con trai Lưu Quỳnh Thơ.

Trong đó, Nghệ sĩ Ưu tú Như Hoa là một tên tuổi lớn của làng chèo. Bà được đánh giá là giọng hát chèo mẫu mực của thế kỷ 20. Trong suốt thập kỷ 60, 70, 80… giọng hát chèo của nghệ sĩ Như Hoa trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam đã làm mê mẩn bao thế hệ thính giả nghe đài.

Theo đó, sáng ngày 21/11/1984, các nghệ sĩ: Như Hoa, Tiến Thành, Thúy Lan, Đỗ Xuân, Trang Nhung, Hồng Liên, Duy Thường… lên xe của bộ đội Thông tin đi Bắc Giang biểu diễn. Sau khi hoàn tất chương trình biểu diễn, đoàn lên đường về Hà Nội nhưng khi về đến Yên Viên (Gia Lâm – Hà Nội) thì bị tai nạn, nhiều người văng ra khỏi xe. Nghệ sĩ chèo Như Hoa đã qua đời ngay khi chiếc xe gặp nạn, nghệ sĩ Thúy Lan bất tỉnh tại chỗ và nghệ sĩ Tiến Thành bị chấn thương sọ não rồi qua đời ngay sau đó. Vụ tai nạn từng gây chấn động Hà Nội, giới nghệ sĩ lẫn người hâm mộ hết sức bàng hoàng và tiếc thương.

Nhạc sĩ Dân Huyền kể rằng, sáng ngày 24/11/1984, đám tang hai nghệ sĩ Như Hoa và Tiến Thành nặng trĩu nỗi buồn dưới khung trời Hà Nội. Cả phố Phủ Doãn và phố Tràng Thi đông kín người đến tiễn đưa hai nghệ sĩ mà họ yêu mến.

Nhà văn hóa Lý Khắc Cung cũng cho biết, đám tang của Nghệ sĩ Ưu tú Như Hoa là một đám tang chưa từng có. Khi biết tin bà qua đời, điện chia buồn từ khắp nơi gửi tới tấp về Đài Tiếng nói Việt Nam. Ngày đó, bà được chính những người đồng nghiệp thân thiết trang điểm lộng lẫy trước khi bỏ vào quan tài.

“Ngày đó, chị Phương Nhung - vợ nhạc sĩ Vũ Thanh dùng son phấn của mình để trang điểm cho chị, sửa lại đôi lông mày cong và dài của chị. Mấy chị em khác mang trang phục của vai Thị Mầu lên chùa mặc cho chị. Vậy là Như Hoa được mặc yếm vàng màu mỡ gà, áo dài đỏ màu hồng, thắt lưng xanh màu hoa lý, khăn chít cài hoa… Mớ tóc được để đuôi gà vắt vẻo. Chị Phương Nhung còn đặt một cái quạt vào tay Như Hoa.

Rồi mọi người đặt cô “Thị Mầu” Như Hoa vào áo quan như thể chị đang chuẩn bị ra sân khấu để diễn vai kịch của mình. Chỉ đến mấy tiếng trống là Như Hoa sẽ ra chiếm lĩnh sân khấu. Ở một số nước phương Tây, người ta chôn một vài diễn viên hoặc mệnh phụ nổi tiếng với một vài cuốn sổ tay hoặc mấy lá thư tình. Ở ta, Như Hoa được chôn với đầy đủ phục trang của vai diễn Thị Mầu thì thật là độc đáo.

Đám ma Như Hoa đầy hoa, kéo dài suốt dãy phố Phủ Doãn rồi lan toả ra những dãy phố khác cho đến tận nghĩa trang Văn Điển. Hai bên đường, ở nơi nào cũng đầy người. Mọi người đứng kín cả những gác hai, gác ba, gác bốn để nhìn kỹ xe tang và đưa mắt chào vĩnh biệt.

Chúng tôi mang vòng hoa viếng, đi từ phố Bảo Khánh để đến nơi Như Hoa nằm chỉ có một quãng đường ngắn mà phải đi mất 15 phút vì đám đông chen lấn nhau quá dữ dội. Chúng tôi cứ bị dạt đi hết chỗ này đến chỗ khác như bị lạc trong biển người. Thật là một hiện tượng.

Sau đó, chừng vài tháng, những điện văn, thư từ, những bài thơ tiếc thương Như Hoa từ mọi miền lại tới tấp gửi về Đài Tiếng nói Việt Nam. Anh Cầm Phong là chồng chị có cho tôi xem hàng chồng những bức thư gửi đến anh, tỏ lòng thương xót và quý mến Như Hoa.

Có bức thư viết: "Như Hoa đã không chỉ là đứa con của xã Liên Sơn, huyện Từ Sơn, Bắc Ninh nữa mà đã là ca sĩ, kịch sĩ của cả đất nước rồi. Nhà thơ Vân Trình đã viết: “Tiếng hát Như Hoa Như những cánh hoa/Theo làn sóng điện bay khắp gần xa/Mang niềm vui đến mọi nhà/Cho những trái tim thêm tươi thắm/Cho cuộc sống thêm hài hoà/Cả những tâm hồn còn tràn trề nước mắt/Tiếng hát này cũng có thể lau khô…”, nhà văn hóa Lý Khắc Cung kể lại.

Giọng hát chèo được yêu thích nhất trên sóng phát thanh

Nghệ sĩ Ưu tú Như Hoa sinh năm 1942 tại Bắc Ninh trong một gia đình yêu nghệ thuật. Ngay từ nhỏ bà đã thuộc nhiều làn điệu dân ca quan họ và chèo của quê hương. Lớn lên, bà ra Hà Nội tham gia đội chèo Đông Đào, sinh hoạt tại khu Đồng Xuân (Hà Nội). Bà là học trò cưng của những “cây cao bóng cả” làng chèo như: Cả Tam, Dịu Hương, Phẩm, Hoa Tâm, ông Năm Ngũ…

Sau này đội chèo Đông Đào có quyết định trở thành nòng cốt của đội chèo của Đài tiếng nói Việt Nam. Từ đó tiếng hát của nghệ sĩ Như Hoa bắt đầu gắn liền với tiếng hát chèo trên làn sóng phát thanh và trở thành một trong những giọng hát được yêu thích nhất.

Theo nhà văn hóa Lý Khắc Cung, giọng hát chèo của Nghệ sĩ Ưu tú Như Hoa trong sáng, mượt mà, tròn vành rõ chữ, chân chất, đổ hạt xênh xang. Vừa dân dã, vừa kiêu sa.

“Hơi chèo và giọng chèo này đu đưa, ngân nga một dư vị ngọt ngào. Chúng lấp lánh hình ảnh những cánh đồng như lụa, dòng sông Cầu, những đình chùa, miêu mạo xứ Kinh Bắc - mơi mà một làn gió cũng mang điệu dân ca. Tiếng hát của Như Hoa có sự say đắm, có chút, buồn pha màu sương khói. Như Hoa thường không nguôi nhắc lại. "Mẹ em mất đi khi bà còn rết trẻ". Chị luôn nhớ lời bà láng giềng nói với chị: "Khi xưa, mẹ cô đẹp và hát hay lắm. Tiếng hát của bà làm cho cả vùng Bắc Ninh này say mê"… Chính tất cả những điều đó đã hoà tan vào tiếng hát của Như Hoa làm cho nó có những vần ví riêng biệt”, nhà văn hóa Lý Khắc Cung cho biết.

Lúc còn ở đỉnh cao nghệ thuật, Nghệ sĩ Ưu tú Như Hoa chỉ diễn một số vai mà bà thấy thích. Đó là những vai hợp với tạng của bà. Cụ thể là những vai nữ chính trong các vở “Đường về trận địa", "Con đường hạnh phúc”, vai Thị Mầu trong “Quan âm Thị Kính”, vai Chị Dậu trong “Tắt đèn”… Vai nào bà cũng gây ấn tượng mạnh, chạm đến chiều sâu cảm xúc của khán thính giả.

Những năm 63 – 64 của thế kỷ trước, Nghệ sĩ Ưu tú Như Hoa từng được chọn sang biểu diễn ở Campuchia và Trung Quốc. Lần nào bà cũng nhận được sự hoan nghênh đặc biệt. Không chỉ biết hát chèo, nữ nghệ sĩ còn hát được Quan họ, Xa Mạc, Bồng Mạc…

×