Nghị định 57 kích hoạt “đại tiệc” cổ phần hoá: 20 doanh nghiệp nghìn tỷ và cuộc sàng lọc dòng vốn lớn nhất thập kỷ

Ngày 12/2/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp có hiệu lực từ 13/2/2026. Việc Nghị định 57 ban hành có hiệu lực sau một ngày phản ánh mức độ cấp thiết của chương trình tái cấu trúc khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN).

Nhưng điều làm thị trường chú ý không nằm ở văn bản pháp lý. Nó nằm ở Phụ lục III gồm danh sách 20 tập đoàn, tổng công ty quy mô tỷ USD được đưa vào diện cơ cấu lại vốn, mở đường cho làn sóng cổ phần hoá lớn nhất kể từ sau giai đoạn 2016–2020. Điều đó cho thấy, đây không đơn thuần là kế hoạch bán vốn mà là cuộc tái phân bổ quyền lực kinh tế.

Bản đồ 20 “pháo đài kinh tế” được đưa vào diện cơ cấu vốn

Theo đó, Phụ lục III nêu rõ danh mục 20 doanh nghiệp Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ cấu lại vốn Nhà nước bao gồm: Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng quốc gia Việt Nam; Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN); Viettel; Petrolimex; Tập đoàn Hóa chất Việt Nam; Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam - VRG (GVR); Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV); Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT); Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (HVN); Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (MVN); Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam; Tổng Công ty Đầu tư Phát triển đường cao tốc Việt Nam; Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam (ACV); Tổng Công ty Cà phê Việt Nam; Tổng Công ty Lương thực miền Nam (VSF); Tổng Công ty Lương thực miền Bắc; Tổng Công ty Lâm nghiệp Việt Nam; Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC); Tập đoàn Bảo Việt (BVH); Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank).

Cũng tại Nghị định 57 đã quy định chi tiết về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định tại khoản 1 Điều 29, khoản 2, 3, 4 và khoản 5 Điều 30, khoản 6 Điều 31, điểm c khoản 1 và khoản 2 Điều 32, điểm c khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 33, điểm d khoản 1 Điều 34 Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp 2025.

Theo đó, việc cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ phải gắn với mục tiêu tăng cường hiệu quả kinh doanh và năng lực hoạt động sản xuất kinh doanh, cạnh tranh của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cổ phần hóa là doanh nghiệp cấp I chuyển thành công ty cổ phần, gồm: Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế, công ty mẹ của tổng công ty Nhà nước; Công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Theo Nghị định, cổ phần hoá chỉ áp dụng với doanh nghiệp 100% vốn nhà nước sau khi xử lý tài chính, xác định giá trị doanh nghiệp và hoàn tất phương án chuyển đổi cho thấy mục tiêu cốt lõi không phải thu ngân sách, mà là tăng hiệu quả kinh doanh, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh.

Cách tiếp cận này đánh dấu sự dịch chuyển tư duy chính sách. Trước đây việc Nhà nước cổ phần hoá doanh nghiệp nhằm giảm gánh nặng ngân sách, còn bây giờ là để tái cấu trúc chuỗi giá trị quốc gia.

Với danh sách 20 doanh nghiệp, có thể thấy đây đều là tầng lõi của khu vực kinh tế nhà nước như hạ tầng năng lượng, tài nguyên, viễn thông, tài chính và logistics quốc gia.

Cụ thể trong lĩnh vực Năng lượng – tài nguyên có Tập đoàn Năng lượng quốc gia (PVN), EVN, TKV, Petrolimex, Hóa chất Việt Nam. Lĩnh vực viễn thông – công nghệ có Viettel, VNPT. Lĩnh vực hạ tầng – vận tải có ACV, HVN, MVN, Đường sắt Việt Nam, VEC. Lĩnh vực nông nghiệp – tài nguyên đất có VRG, Lương thực Bắc – Nam, Cà phê Việt Nam, Lâm nghiệp. Lĩnh vực tài chính – đầu tư có SCIC, Tập đoàn Bảo Việt, Agribank.

Đây là lần đầu tiên những “độc quyền tự nhiên” và “hạ tầng chủ quyền kinh tế” xuất hiện đồng thời trong một danh sách cổ phần hoá. Tất nhiên, khôngphải doanh nghiệp nào cũng được phép cổ phần hoá ngay. Chỉ những doanh nghiệp đáp ứng đủ 3 điều kiện cốt lõi gồm: Không cần Nhà nước nắm giữ 100% (Doanh nghiệp phải nằm ngoài danh mục an ninh – quốc phòng – độc quyền tuyệt đối); Giá trị thực ≥ Nợ phải trả, có nghĩa là sau xử lý tài chính, doanh nghiệp phải có giá trị ròng dương. Nếu âm vốn doanh nghiệp phải tái cơ cấu nợ và phối hợp với Công ty Mua bán nợ Việt Nam để xử lý. Nếu không khả thi sẽ chuyển sang mô hình khác (giải thể, sáp nhập…). Điều này giúp tránh lặp lại các thương vụ IPO “ôm nợ” trong quá khứ.

Nghị định 57 - Một cuộc “chọn chủ” thay vì bán vốn

Nghị định 57 cũng quy định ba nhóm được mua cổ phần: Nhà đầu tư trong nước, Nhà đầu tư nước ngoài và Nhà đầu tư chiến lược. Nhà đầu tư ngoại muốn tham gia phải mở tài khoản tại tổ chức tín dụng Việt Nam; Đặt cọc, ký quỹ bằng ngoại tệ chuyển khoản.

Để trở thành nhà đầu tư chiến lược, tổ chức phải đáp ứng các điều kiện cụ thể. Đầu tiên là vấn đề tài chính với yêu cầu phải Ccó lãi 2 năm gần nhất và không lỗ luỹ kế. nhà đầu tư phải có kinh nghiệm hoạt động trên 3 năm trong ngành liên quan và không vi phạm pháp luật nghiêm trọng 3 năm. Sau khi mua phải nắm giữ cổ phần tối thiểu 3 năm và không chuyển nhượng. Phải cam kết chuyển giao công nghệ, mở rộng thị trường, đào tạo nhân lực, nâng cấp quản trị.

Điều đó cho thấy Nghị định 57 yêu cầu đối tác không chỉ là dòng vốn mà còn phải mang giá trị gia tăng mới được bước vào.

Nhà đầu tư chiến lược phải đặt cọc trước và giá bán không thấp hơn giá đấu bình quân. Quy định này nhằm ngăn bán rẻ tài sản nhà nước, loại bỏ “quan hệ thay cạnh tranh” và bảo vệ tính minh bạch định giá.

Khi cổ phần hoá doanh nghiệp phải hoàn tất kiểm kê tài sản, đối chiếu công nợ, kiểm toán, xử lý đất thuê, đất liên doanh, đất sai mục đích. Vấn đề xử lý đất đai luôn là điểm nghẽn lớn nhất và Nghị định 57 cũng đã tháo gỡ điểm này. Chỉ những tài sản hợp pháp mới được tính vào giá trị doanh nghiệp. Đây là bài học rút ra từ nhiều tranh chấp định giá đất trước đây.

Có thể nói, danh sách 20 doanh nghiệp trong Nghị định 57 không chỉ là một chương trình cải cách doanh nghiệp nhà nước mà là phép thử đối với chất lượng dòng vốn tư nhân và ngoại lực tham gia vào tiến trình tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam.

×