Nghị định 57 kích hoạt “đại tiệc” cổ phần hoá: Soi tỷ lệ sở hữu của Nhà nước?

Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đặt trọng tâm vào nâng cao hiệu quả kinh doanh và năng lực cạnh tranh thay vì chỉ đơn thuần thay đổi hình thức sở hữu.

Tỷ lệ sở hữu của Nhà nước tại 20 "ông lớn"

Theo quy định mới, các đối tượng thực hiện cổ phần hóa là những doanh nghiệp cấp I, bao gồm công ty mẹ của các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước, công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con và các công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn.

Nghị định 57 có hiệu lực từ ngày 13/2/2026, đồng thời tại Phụ lục III kèm theo đã xác định rõ 20 doanh nghiệp Thủ tướng Chính phủ quyết định thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước.

Đáng chú ý, nổi bật là những "ông lớn" như Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), cùng các tập đoàn trong lĩnh vực hóa chất, cao su, than khoáng sản và bưu chính viễn thông.

Ngoài danh sách này, các trường hợp phát sinh khác sẽ do Thủ tướng xem xét, quyết định.

Theo đó, tại nhóm doanh nghiệp đã niêm yết như Petrolimex, Vinachem, VRG, Vinafood II, VIMC, Vietnam Airlines,... được kỳ vọng sẽ mang lại cơ hội đầu tư trực tiếp và nhanh nhất trên sàn chứng khoán hiện tại.

Việc đẩy mạnh cơ cấu lại nguồn vốn tại các doanh nghiệp Nhà nước không chỉ đơn thuần là hoạt động tái thiết tài chính mà còn là “cú hích” chiến lược thúc đẩy sự trưởng thành của thị trường chứng khoán.

Trước hết, bằng việc giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng (Free-float) sẽ tăng đáng kể, giúp cải thiện thanh khoản và đáp ứng trực tiếp “khẩu vị” của các quỹ đầu tư quốc tế vốn luôn khắt khe về quy mô giao dịch.

Quan trọng hơn, lộ trình này mở đường cho các nhà đầu tư chiến lược tham gia sâu vào quản trị, giúp doanh nghiệp nâng tầm năng lực điều hành, tối ưu hóa chi phí và mở rộng biên lợi nhuận. Chính sự lột xác về chất lượng nội tại sẽ tạo ra dư địa định giá lại (Re-rating) mạnh mẽ cho các mã cổ phiếu đầu ngành như GVR, ACV hay BVH.

Đáng chú ý, Nghị định 57 đang thắp lên kỳ vọng lớn về sự xuất hiện của những “siêu bom tấn” chưa niêm yết như Viettel, VNPT, EVN hay Agribank – những đơn vị vốn nắm giữ lợi thế độc quyền và hạ tầng trọng yếu của quốc gia.

Với việc những “gã khổng lồ” này chính thức lên sàn, quy mô vốn hóa của thị trường sẽ kỳ vọng sẽ bùng nổ, giúp Việt Nam nhanh chóng khỏa lấp các tiêu chí định lượng cuối cùng để hiện thực hóa mục tiêu nâng hạng lên Thị trường Mới nổi (Emerging Market) theo đánh giá của các tổ chức quốc tế như MSCI hay FTSE.

Siết tiêu chuẩn "đại gia" chiến lược

Theo đó, để trở thành cổ đông chiến lược, nhà đầu tư (cả trong và ngoài nước) phải đảm bảo có đủ năng lực tài chính, với kết quả kinh doanh có lãi trong 2 năm gần nhất và không có lỗ lũy kế. Đặc biệt, Nghị định yêu cầu nhà đầu tư phải có cam kết bằng văn bản về việc duy trì ngành nghề kinh doanh chính và thương hiệu của doanh nghiệp trong ít nhất 3 năm.

Để tránh tình trạng "lướt sóng" trục lợi, Chính phủ quy định số cổ phần mua bởi nhà đầu tư chiến lược sẽ bị hạn chế chuyển nhượng trong thời hạn 3 năm. Nếu vi phạm cam kết, nhà đầu tư sẽ phải bồi thường thiệt hại và Nhà nước có quyền định đoạt đối với toàn bộ số cổ phần này.

Quy trình bán cổ phần cũng được quy định chặt chẽ. Việc bán cho nhà đầu tư chiến lược phải hoàn thành trước khi tổ chức Đại hội đồng cổ đông lần đầu. Trường hợp có từ 2 nhà đầu tư chiến lược trở lên đăng ký mua với khối lượng lớn hơn số lượng chào bán, cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ tổ chức đấu giá giữa các nhà đầu tư này trên Sở giao dịch chứng khoán.

Đáng chú ý, hà đầu tư chiến lược phải đặt cọc trước và giá bán không thấp hơn giá đấu bình quân. Quy định này nhằm ngăn bán rẻ tài sản nhà nước, loại bỏ “quan hệ thay cạnh tranh” và bảo vệ tính minh bạch định giá.

Khi cổ phần hoá doanh nghiệp phải hoàn tất kiểm kê tài sản, đối chiếu công nợ, kiểm toán, xử lý đất thuê, đất liên doanh, đất sai mục đích. Vấn đề xử lý đất đai luôn là điểm nghẽn lớn nhất và Nghị định 57 cũng đã tháo gỡ điểm này. Chỉ những tài sản hợp pháp mới được tính vào giá trị doanh nghiệp. Đây là bài học rút ra từ nhiều tranh chấp định giá đất trước đây.

Bên cạnh đó, nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng, Nghị định cũng nghiêm cấm một số đối tượng tham gia mua cổ phần lần đầu, như thành viên Ban Chỉ đạo, Tổ giúp việc cổ phần hóa (trừ đại diện doanh nghiệp), các tổ chức tư vấn, kiểm toán, xác định giá trị doanh nghiệp, cùng các đơn vị trung gian và cá nhân liên quan trực tiếp đến quá trình đấu giá.

Quy định này cũng loại trừ các công ty con, công ty liên kết trong cùng hệ thống tập đoàn, tổng công ty và những người có liên quan theo quy định của Luật Doanh nghiệp để tránh tình trạng sở hữu chéo hoặc trục lợi chính sách.

×