Nghị quyết 46: Chỉ "hoãn binh" là chưa đủ để tháo gỡ ách tắc, các hiệp hội kiến nghị "nóng"

Ngày 6/2, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo với chủ đề tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm.

Tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 - hành động đồng hành cùng doanh nghiệp

Từ phía VCCI, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Đậu Anh Tuấn cho biết, trong thời gian vừa qua, việc Chính phủ ban hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP thể hiện nỗ lực lớn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, hướng đến việc siết chặt các lỗ hổng, tăng cường trách nhiệm trong sản xuất và phân phối thực phẩm.

Tuy nhiên, như nhiều hiệp hội và doanh nghiệp đã phản ánh, quá trình triển khai các quy định mới trong hơn 1 tuần vừa qua đã xuất hiện những khó khăn nhất định, từ thời gian chuyển tiếp ngắn, quy trình kiểm tra phức tạp hơn, cho đến việc thiếu các hướng dẫn cụ thể trong thực thi.

Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp chưa kịp hiểu rõ nội dung thay đổi giữa Nghị định 46, Nghị quyết 66 so với Nghị định 15/2018 – và chưa đánh giá hết được các chi phí bổ sung, các yêu cầu kỹ thuật mới sẽ tác động thế nào đến hoạt động sản xuất, nhập khẩu, lưu thông hàng hóa.

"Chúng tôi đánh giá rất cao quyết định nhanh chóng và kịp thời của Chính phủ khi ban hành Nghị quyết 09/2026/NQ-CP tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đến hết ngày 15/4/2026", Phó Tổng Thư ký VCCI chia sẻ.

Đại diện VCCI cho rằng, đây là một hành động thể hiện rõ tinh thần cầu thị, lắng nghe, và đồng hành với doanh nghiệp – giúp tháo gỡ những ách tắc lớn đang xảy ra tại các cửa khẩu, cảng biển; góp phần bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn trong thời điểm cao điểm cận Tết.

Kiến nghị từ các hiệp hội

Theo tham luận gửi đến Hội thảo, Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM (FFA), 2 văn bản trên đã khiến cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thực thi ở địa phương đều lúng túng, không kịp chuẩn bị và cũng không có hướng dẫn cụ thể để thực hiện.

Hệ quả là hàng loạt lô hàng bị dừng tại cửa khẩu, doanh nghiệp không biết phải bám vào quy định nào để thông quan. Sau những diễn tiến vừa xảy ra, FFA nhấn mạnh việc cần có thời gian chuyển tiếp hợp lý để cơ quan quản lý chuẩn bị nguồn lực, doanh nghiệp điều chỉnh để thích ứng.

Bên cạnh vấn đề thời điểm hiệu lực của nghị định, FFA cũng băn khoăn về năng lực thực thi ở cấp địa phương - mắt xích trực tiếp triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 có đi vào cuộc sống hay không.

Theo FFA, cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đều giao thêm một khối lượng công việc rất lớn cho các cơ quan chuyên môn tại địa phương, từ thẩm định hồ sơ kỹ thuật phức tạp, xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm, tổ chức lấy mẫu, phối hợp kiểm tra nhà nước, đến cấp các loại giấy xác nhận.

Điều này đồng nghĩa khi lực lượng thực thi bị quá tải, doanh nghiệp sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng khi kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, ảnh hưởng sản xuất kinh doanh và gia tăng chi phí tuân thủ.

Đáng chú ý, FFA nêu nhận định rằng những vi phạm về hàng giả, hàng kém chất lượng được phát hiện trong thời gian qua phần lớn xuất phát từ lỗ hổng ở khâu hậu kiểm, từ việc giám sát sau lưu thông chưa đủ nguồn lực và chưa đủ hiệu quả. Nhưng thay vì tập trung khắc phục điểm yếu này, Nghị định 46 lại mở rộng rất mạnh các thủ tục kiểm tra nhà nước, cả tiền kiểm lẫn hậu kiểm, với tần suất và phạm vi lớn hơn rất nhiều.

Theo ước tính của FFA, yêu cầu kiểm tra có thể tăng gấp 10 đến 20 lần so với Nghị định 15 trước đây. Quy trình kiểm tra nhà nước cũng bị kéo dài và phức tạp hơn. Từ mô hình 2 cấp theo Nghị định 15 trước đây, nay chuyển thành 3 cấp.

Tương tự, Nghị quyết 66.13 quy định thủ tục đăng ký bản công bố sản phẩm phức tạp hơn rất nhiều. Nội dung hồ sơ tăng tới 957% (từ 6 mục 7 nội dung lên 9 mục 74 nội dung), thời gian thẩm định tăng hơn 11 lần (từ 7 ngày lên 90 ngày). Trong khi đó, đây vẫn chủ yếu là tiền kiểm về hồ sơ, chưa chứng minh được hiệu quả tương xứng trong kiểm soát chất lượng thực phẩm.

Từ những vướng mắc từ thực tế vừa qua, FFA cho rằng việc 2 văn bản nêu trên chỉ lùi thời hạn có hiệu lực là chưa đủ. Bởi khi được áp dụng trở lại mà nội dung cốt lõi không được điều chỉnh, thì nguy cơ ách tắc, quá tải trong thực thi rất có thể sẽ lặp lại.

Bởi những khó khăn vừa qua không chỉ xuất phát từ yếu tố thời điểm, mà từ chính cách tiếp cận quản lý và cách thiết kế quy định khi nhiều nội dung chưa phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp và cũng chưa tiệm cận với thông lệ quản lý quốc tế hiện nay.

Do đó, FFA kiến nghị Chính phủ xem xét chỉ đạo Bộ Y tế và các bộ liên quan khẩn trương rà soát và sửa đổi một cách căn cơ cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13, không chỉ điều chỉnh kỹ thuật hay tiếp tục gia hạn thời gian áp dụng.

Tương tự nhận định của FFA về tính chất "thừa", VCCI nhấn mạnh việc chính sách cần tập trung vào các mắt xích có nguy cơ cao, thay vì kiểm tra tràn lan. Các thủ tục mới chỉ nên được ban hành nếu chứng minh được hiệu quả rõ ràng trong bảo vệ an toàn thực phẩm, đồng thời không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.

Song song, cần chuyển từ mô hình quản lý “đăng ký – kiểm nghiệm từng sản phẩm” sang quản lý toàn diện theo chuỗi giá trị thực phẩm – từ trang trại đến bàn ăn. Việc này đòi hỏi áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, ISO, GMP và các quy trình truy xuất nguồn gốc, kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.

Cũng đó là tăng cường năng lực thực thi tại địa phương, các địa phương cần có đủ nhân lực, chuyên môn, ngân sách và thời gian để triển khai chính sách một cách hiệu quả, đồng bộ, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và làm một kiểu, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

×