Nghị quyết 79 và cuộc tái định vị quyền lực của 4 "ông lớn" BIDV, Vietinbank, Vietcombank và Agribank (Bài 2)

LTS: Từ những đòi hỏi bứt thiết đổi mới toàn diện các nguồn lực của các thành phần kinh tế nhằm đưa đất nước tăng trưởng hai con số trong kỷ nguyên mới, ngày 6/1, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước.
Bên cạnh sự thừa nhận vai trò to lớn, những đóng góp đặc biệt cho chặng đường 80 năm phát triển, 40 năm đổi mới, Nghị quyết của Bộ Chính trị “nhìn thẳng, nói rõ và vạch tên” những vấn đề “thâm căn, cố đế” của khu vực kinh tế Nhà nước trong thời gian qua, đồng thời cụ thể hoá các tư duy đột phá, quan điểm chiến lược nhằm "cởi trói" cho khu vực kinh tế quan trọng này trước đòi hỏi, thách thức rất lớn giai đoạn tới.
Báo Dân Việt tổ chức loạt bài chuyên đề "Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị - Tái định vị vị thế của kinh tế Nhà nước" - phỏng vấn, phân tích từ các chuyên gia kinh tế, học giả, đại biểu Quốc hội nhằm làm sáng tỏ những tư tưởng, quan điểm và cách thức đổi thay từ tư duy, đến hành động của Bộ Chính trị nhằm khơi dậy tiềm lực hàng triệu tỷ đồng của kinh tế Nhà nước phát triển chưa xứng tầm, còn ngủ quên thời gian qua.

Trong nhiều năm, các ngân hàng thương mại Nhà nước, từng được xem là “xương sống” của hệ thống tài chính Việt Nam, chứng kiến một nghịch lý ngày càng rõ nét: họ vẫn nắm phần lớn tài sản, nhưng lại ngày càng hụt hơi về vốn, thị phần và sức cạnh tranh so với khối ngân hàng cổ phần tư nhân.

Trong những năm qua, các ngân hàng tư nhân tăng tốc mở rộng quy mô, cải thiện vốn chủ sở hữu và liên tục bứt lên trên các bảng xếp hạng khu vực, còn nhóm Big4 – Vietcombank, VietinBank, BIDV và Agribank – lại bị kìm chân bởi một “chiếc áo” ngày càng chật: vốn điều lệ thấp trong khi bảng cân đối kế toán phình to nhanh chóng.

Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành, xuất hiện trong bối cảnh ấy như một sự điều chỉnh chiến lược mang tính bước ngoặt. Văn kiện này đặt ra một mục tiêu rất rõ ràng và đầy tham vọng: phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại Nhà nước lọt Top 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản vào năm 2030, đồng thời xây dựng 4 ngân hàng quốc doanh đóng vai trò chủ lực, chủ đạo trong điều tiết thị trường tiền tệ và dẫn dắt toàn hệ thống.

Nhưng để bước vào “giải đấu hạng châu lục”, hệ thống ngân hàng quốc doanh trước hết phải giải được một bài toán rất cơ bản: bài toán vốn.

Khi quy mô không còn song hành với sức mạnh tài chính

Theo ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê – ổn định tiền tệ, tài chính (Ngân hàng Nhà nước), vai trò của các ngân hàng thương mại Nhà nước trong hệ thống đang suy giảm rõ rệt nếu nhìn trên cả ba phương diện: quy mô vốn, thị phần và tốc độ mở rộng.

Nhóm ngân hàng Nhà nước hiện vẫn nắm khoảng 42% tổng tài sản toàn hệ thống tổ chức tín dụng, nhưng vốn điều lệ chỉ chiếm khoảng 20%. Trong khi đó, khối ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân nắm 45% tổng tài sản nhưng lại sở hữu tới 65% tổng vốn điều lệ toàn hệ thống.

Cuộc chạy đua lên mốc 100.000 tỷ đồng vốn điều lệ của 4 ông lớn big4

Dưới sự dẫn dắt của Nghị quyết 79, một cuộc chạy đua tăng vốn đang hình thành trong nhóm “bộ ba trụ cột” Vietcombank – VietinBank – BIDV.

Năm 2025, Vietcombank và VietinBank đã lần lượt nâng vốn điều lệ lên 83.557 tỷ đồng và 77.669 tỷ đồng, mức tăng gần 50% chỉ trong một năm. BIDV, dù đi chậm hơn, cũng đã thông qua kế hoạch tăng vốn thêm hơn 21.600 tỷ đồng, hướng tới mốc gần 92.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2025–2026.

Mục tiêu không còn được che giấu: chạm ngưỡng 100.000 tỷ đồng vốn điều lệ – một cột mốc mang tính biểu tượng, nhưng quan trọng hơn là mang ý nghĩa chiến lược đối với cấu trúc bảng cân đối và hệ số an toàn vốn.

Khi vốn tự có được củng cố, CAR sẽ được cải thiện, tạo “hành lang” mới cho tăng trưởng tín dụng bền vững. Áp lực huy động vốn bằng mọi giá sẽ hạ nhiệt, từ đó giảm cuộc đua lãi suất tiền gửi, giúp thiết lập một mặt bằng lãi suất ổn định và thấp hơn cho toàn nền kinh tế.

Trường hợp BIDV: người khổng lồ với “bộ đệm” mỏng

BIDV là ví dụ điển hình cho nghịch lý của hệ thống. Ngân hàng này hiện có tổng tài sản vượt 3,25 triệu tỷ đồng, lớn nhất toàn hệ thống. Nhưng hệ số CAR chỉ quanh 9% – sát ngưỡng tối thiểu theo Basel II và thấp hơn đáng kể so với nhiều ngân hàng tư nhân.

Trong bối cảnh chuẩn mực quản trị rủi ro ngày càng khắt khe, việc không tăng vốn đồng nghĩa với việc tự trói tay mình trong cuộc đua tăng trưởng và nâng cấp quản trị. Với BIDV, tăng vốn không còn là một lựa chọn tài chính, đó là điều kiện sinh tồn chiến lược để giữ vai trò trụ cột trong giai đoạn 2026–2030.

Không chỉ là câu chuyện của ngành ngân hàng

Ở tầm vĩ mô, việc tăng vốn cho các ngân hàng Nhà nước không chỉ là vấn đề của riêng hệ thống tài chính.

Khi Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng mới với hàng loạt siêu dự án hạ tầng, năng lượng, công nghiệp chiến lược được khởi động từ 2025 trở đi, nhu cầu vốn dài hạn, ổn định sẽ tăng vọt. Không một thị trường vốn non trẻ nào có thể gánh nổi khối lượng ấy nếu thiếu những “đại bàng tài chính” nội địa đủ mạnh.

Sự lệch pha này ngày càng thể hiện rõ trong thị phần: Thị phần huy động của các ngân hàng Nhà nước đã giảm từ 74% năm 2004 xuống còn 46% năm 2024. Thị phần tín dụng cũng thu hẹp tương tự, từ 76% xuống còn 46% trong cùng giai đoạn.

Nói cách khác, trong khi vẫn phải gánh phần lớn trách nhiệm ổn định hệ thống và tài trợ cho nền kinh tế, các ngân hàng quốc doanh lại đang mất dần lợi thế về “hỏa lực tài chính” so với các đối thủ tư nhân linh hoạt hơn và được bơm vốn đều đặn hơn.

Vấn đề không chỉ nằm ở cạnh tranh thị phần. Vốn điều lệ thấp đang trực tiếp bào mòn vai trò chính sách của khối ngân hàng Nhà nước.

Thứ nhất, vốn mỏng khiến hệ số an toàn vốn (CAR) luôn ở trạng thái “sát ngưỡng” theo Basel II, thậm chí là thấp nếu so với mặt bằng các ngân hàng tư nhân lớn. Điều này bóp nghẹt dư địa tăng trưởng tín dụng trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026–2030.

Thứ hai, hạn chế về vốn khiến các ngân hàng Nhà nước khó tài trợ những dự án quy mô lớn, do vướng trần cấp tín dụng cho một khách hàng hoặc một nhóm khách hàng. Trong khi đó, chính những dự án hạ tầng, năng lượng, công nghiệp nền tảng hàng chục tỷ USD lại là nơi Nhà nước cần sự hiện diện của các định chế tài chính “quốc gia”.

Quan trọng hơn cả, khi các ngân hàng Nhà nước bị suy yếu về tương quan sức mạnh, khả năng truyền dẫn chính sách tiền tệ và tín dụng, từ các gói hỗ trợ lãi suất đến các chương trình ưu tiên ngành, lĩnh vực, cũng sẽ kém hiệu quả đi. Một hệ thống mà vai trò dẫn dắt của trụ cột bị mờ nhạt là một hệ thống dễ bị thị trường chi phối hơn là được định hướng.

Nghị quyết 79: Tái định vị 4 ông lớn BIDV, Vietcombank, Vietinbank và Agribank

Nghị quyết 79 đã tháo chiếc áo bảo toàn vốn, cho phép toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước được giữ lại để tăng vốn điều lệ, thay vì nộp về ngân sách. Đây là điểm mấu chốt giúp giải bài toán thiếu hụt vốn cấp 1 của các ngân hàng như BIDV hay VietinBank, những định chế có bảng cân đối khổng lồ nhưng “bộ đệm” vốn lại khá mỏng.

Quan trọng hơn, văn kiện này xác lập lại vai trò của kinh tế Nhà nước như “công cụ vật chất để dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế”, thay vì chỉ là khu vực cần được bảo toàn một cách thụ động.

Một hệ thống ngân hàng Nhà nước được tái vốn hóa đầy đủ không chỉ giúp chiếm lại thị phần, lọt Top 100 châu Á. Quan trọng hơn, nó sẽ khôi phục vai trò “mạch máu” và “bộ điều áp” của nền kinh tế, đảm bảo rằng tăng trưởng cao không đi kèm với bất ổn tài chính.

Nghị quyết 79, vì thế, không đơn thuần là một cơ chế tài chính. Nó là tuyên bố chiến lược rằng Việt Nam muốn bước vào giai đoạn phát triển mới với một hệ thống ngân hàng trụ cột đủ mạnh – không chỉ để cạnh tranh, mà để dẫn dắt.

×