Nghịch lý vùng trồng vàng xanh ở Cao Bằng: Dự án hơn 57 tỷ trồng dược liệu vẫn ở trên giấy

Dự án vùng trồng dược liệu tiền tỷ đang ở đâu?

Năm 2024 UBND tỉnh Cao Bằng ban hành Quyết định số 1346/QĐ-UBND, phê duyệt dự án "Đầu tư, hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý tại huyện Nguyên Bình", thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 – 2030 (giai đoạn I từ 2021-2025).

Trên mặt giấy, dự án này được kỳ vọng là cú hích để đưa cây dược liệu thoát khỏi tình trạng "tận thu tự phát", chuyển mình sang sản xuất quy mô, bài bản và bền vững với những thông số đầy kỳ vọng.

Tổng vốn đầu tư: Hơn 57 tỷ đồng; Thời gian thực hiện: 2024 – 2025. Cơ quan quản lý trực tiếp: UBND huyện Nguyên Bình. Doanh nghiệp chủ trì liên kết: Công ty Cổ phần dược liệu Cao Bằng Xanh.

Tổng diện tích triển khai dự án vùng trồng dược liệu quý là 328,9 ha, bao gồm các khu vực cụ thể sau: Khu vực Nhà máy sơ chế, chế biến và sản xuất dược liệu (3,9 ha); Khu nuôi trồng dược liệu quý tập trung ứng dụng công nghệ cao (30 ha); Khu vực trồng dược liệu tại các đơn vị thành viên liên kết (295ha).

Thời gian thực hiện dự án từ năm 2024-2025 (Ngân sách nhà nước hỗ trợ từ năm 2024 đến năm 2025 và được kéo dài thời gian thực hiện theo quy định của Nhà nước).

Mục tiêu tạo việc làm và thu nhập ổn định cho tối thiểu 500 lao động địa phương. Với tầm vóc của một dự án trọng điểm, được kỳ vọng sẽ trở thành “cánh cửa” để bảo vệ nguồn gen quý giá. Thế nhưng, khi về với thực địa, chúng tôi hoàn toàn không thấy hình hài của những cánh đồng dược liệu như trong hồ sơ?.

Trên thực địa, chúng tôi không nhìn thấy những cánh đồng dược liệu trải dài, chưa tìm được vùng trồng tập trung theo quy hoạch, cũng chẳng thấy hệ thống liên kết sản xuất – thu mua chuyên nghiệp nào được vận hành.

Tại các thôn, xóm được cho là sẽ triển khai dự án, nhịp sống của người dân vẫn xoay quanh một kịch bản cũ: Lên rừng đào cây, gom rễ, bán cho thương lái.

Để đối chứng với tài liệu, nhóm phóng viên đã tìm đến xóm Tân Thịnh, xã Nguyên Bình nơi được xác định là địa điểm triển khai dự án nhà máy chế biến, sản xuất dược liệu đầy tham vọng.

Trái với viễn cảnh về một nhà máy hiện đại, những gì hiện ra trước mắt chỉ là một quả đồi hoang vu, cây cỏ mọc um tùm, không có bất cứ dấu hiệu nào của một công trường xây dựng hay máy móc cơ giới.

Một người dân địa phương chia sẻ: "Có nghe nói về dự án xây dựng nhà máy dược liệu từ lâu, nhưng đến nay vẫn chưa thấy họ xây dựng gì cả. Thi thoảng chỉ thấy họ thuê người dân phát quang đồi để trồng thử nghiệm một vài loại cây".

"Chúng tôi rất mong Nhà nước sớm triển khai xây dựng nhà máy và vùng trồng dược liệu thực thụ để bà con có công ăn việc làm, ổn định cuộc sống và phát triển kinh tế địa phương", người dân này bày tỏ mong muốn.

Thông tin này được xác nhận bởi ông Dương Văn Đại (thời điểm gặp phóng viên ông Đại tự giới thiệu là Trưởng xóm Tân Thịnh).

Theo ông Đại, khoảng 2-3 năm trước, cán bộ xã và huyện Nguyên Bình cũ có về khảo sát, đo đạc để lấy đất làm dự án. Thế nhưng, kể từ đó đến nay, mọi thứ vẫn nằm trên giấy.

"Họ chỉ thuê dân trồng cây rồi thôi, chưa thấy triển khai hạng mục nào cụ thể cả", ông Đại cho biết.

Sự "vắng mặt" của dự án còn thể hiện rõ qua trụ sở làm việc của Công ty Cổ phần Dược liệu Cao Bằng Xanh – đơn vị được chọn làm chủ trì liên kết.

Theo lời chủ hộ đang cho công ty thuê nhà để làm văn phòng, đơn vị này hầu như chỉ "xuất hiện cho có": "Họ thuê nhà của tôi làm văn phòng, nhưng thi thoảng mới thấy người đến, chứ không làm việc liên tục".

Sự "im lặng" từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cao Bằng

Để làm rõ những dấu hỏi lớn về tiến độ, hiệu quả và việc sử dụng ngân sách của dự án 57 tỷ đồng khi đã bước qua giai đoạn I (2021-2025), nhóm phóng viên Báo điện tử Dân Việt đã chủ động liên hệ với cơ quan chức năng và lãnh đạo địa phương.

Phóng viên trao đổi qua điện thoại với bà Hoàng Thị Hòa, Chủ tịch UBND xã Nguyên Bình.

Bà Hòa cho biết: "Hiện trên địa bàn đang chờ hướng dẫn để thực hiện, chưa có nơi được cấp phép tập kết, kho chứa cây dược liệu".

Liên quan đến Dự án phát triển cây dược liệu trên địa bàn, bà Hòa nói: "Dù đã có nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia nhưng do cơ chế, chính sách nên địa phương chưa thực hiện được". Cũng theo bà Hòa: "Dự án do Sở Nông nghiệp và Môi trường là đơn vị chủ trì thực hiện".

Ngày 26/3/2026, chúng tôi đã trực tiếp đến Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cao Bằng để gửi Giấy giới thiệu cùng nội dung làm việc cụ thể. Thế nhưng từ cuối tháng 3/2026 đến nay, sự phản hồi từ đơn vị này lại trở thành một “hành trình” gian nan.

Sau nhiều lần liên hệ với bà Lục Thị Kim Hoa – Chánh Văn phòng Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cao Bằng, nhóm phóng viên chỉ nhận lại được những câu trả lời mang tính chất trì hoãn.

Khi thì: “Đơn vị trả lời chưa đạt, sếp đang yêu cầu đơn vị bổ sung hoàn thiện tiếp”; khi lại là: “Anh em hoàn thiện đang gửi sếp xem rồi em, mà dạo này sếp bận quá chưa xem được”; hay gần đây nhất ngày 16/5 là: “Em ơi, bài phòng chuyên môn viết chưa ổn nên sếp chưa duyệt em ạ”.

Đến nay, Báo Điện tử Dân Việt chưa nhận được phản hồi từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cao Bằng về dự án trị giá 57 tỷ đồng ở Nguyên Bình.

Trở lại với câu chuyện tại dự án "Đầu tư, hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý tại huyện Nguyên Bình", theo tìm hiểu của phóng viên, tại một số điểm người dân từng được thuê trồng thử nghiệm một vài loại cây.

Tuy nhiên, việc triển khai manh mún, thiếu định hướng rõ ràng khiến các mô hình bị bỏ dở, không mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Nếu lý giải rằng việc trồng dược liệu “chưa hiệu quả” để biện minh cho sự chậm trễ, thì thực tế tại chính Cao Bằng lại cho thấy một bức tranh khác.

Với lợi thế hơn 80% diện tích tự nhiên là rừng, tỉnh này được xác định có tiềm năng rất lớn để phát triển dược liệu dưới tán rừng theo hướng bền vững. Trong các định hướng chính thức, dược liệu được xem là một trong những trụ cột kinh tế, gắn với mục tiêu hình thành chuỗi giá trị và tạo sinh kế ổn định cho người dân miền núi.

Mô hình của một doanh nghiệp triển khai tại xã Thành Công là một ví dụ. Tại xóm Phja Đén, mô hình thí điểm trồng sâm Ngọc Linh – một trong những dược liệu quý hiếm hàng đầu của công ty TNHH Kolia, đã triển khai từ khoảng 6 năm trước và được đánh giá là khá thành công.

Theo ông Nguyễn Công Nghiệp, người quản lý dự án, khu vực này có điều kiện khí hậu phù hợp, cây sâm sinh trưởng ổn định sau thời gian thử nghiệm. Đáng chú ý, mô hình không làm theo kiểu tự phát mà ứng dụng bài bản khoa học công nghệ: kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, che lưới, rào chắn, giám sát vật nuôi… với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Trường Đại học Nông Lâm.

Từng khâu trồng, chăm sóc, nhân giống đều được thực hiện theo quy trình chặt chẽ. Không chỉ sâm Ngọc Linh, khu vực này còn thử nghiệm thêm nhiều loại dược liệu giá trị cao như thất diệp nhất chi hoa, tam thất, đương quy… đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho lao động địa phương.

Trong thời gian tới, đơn vị sẽ tập huấn chuyển giao kỹ thuật cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn trồng đại trà, giúp họ xoá đói giảm nghèo.

Mô hình này cho thấy một thực tế rõ ràng rằng dược liệu hoàn toàn có thể được trồng, bảo tồn và phát triển theo hướng bền vững nếu được tổ chức đúng cách, có kỹ thuật và có sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học.

Trong khi đó, tại dự án hơn 57 tỷ đồng ở Nguyên Bình, nơi được kỳ vọng trở thành “hạt nhân” hình thành vùng trồng quy mô lớn những cánh đồng dược liệu vẫn chưa xuất hiện, nhà máy vẫn là bãi đất trống, còn người dân vẫn lên rừng đào cây bán cho thương lái.

Báo điện tử Dân Việt sẽ tiếp tục thông tin!

×