Nghiên cứu tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học: Chuyên gia nói ý kiến quan trọng này

Giải pháp kỳ thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học

Sáng 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp cho ý kiến về báo cáo công tác dân nguyện của Quốc hội trong tháng 6.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho rằng sai phạm trong tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 là rất nghiêm trọng; đồng thời hoan nghênh tinh thần chỉ đạo của Chính phủ về việc xử lý nghiêm sai phạm, "không có vùng trống, ai sai xử lý nghiêm đến đó".

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị Chính phủ quan tâm nghiên cứu kỹ hai quan điểm về việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT để đưa ra giải pháp hữu hiệu.

Thứ nhất, việc tổ chức hai kỳ thi hai trong một, gồm tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học, có thuận lợi là tiết kiệm công sức cho người dân và chi phí cho xã hội; song cũng bộc lộ bất cập khi thí sinh chịu áp lực phải đạt điểm cao để xét tuyển đại học, từ đó làm gia tăng nguy cơ phát sinh tiêu cực. Nên chăng nghiên cứu tách hai kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học. Kỳ thi tốt nghiệp THPT tập trung đánh giá kết quả học tập của học sinh sau 12 năm phổ thông, qua đó phản ánh chất lượng giáo dục và làm cơ sở điều chỉnh chính sách.

Việc tuyển sinh đại học nên giao cho các cơ sở giáo dục đại học chủ động thực hiện, tương tự cách nhiều trường đang áp dụng với các kỳ thi đánh giá năng lực và phương thức tuyển sinh riêng.

Thứ hai, về phương thức tổ chức thi. Theo ông Vinh, nếu chỉ áp dụng hình thức trắc nghiệm, nhất là với môn Toán, sẽ khó rèn luyện cho học sinh kỹ năng trình bày và tư duy mạch lạc. Hình thức này cũng chưa phản ánh đầy đủ quá trình học tập, rèn luyện của học sinh, mà chủ yếu đánh giá khả năng lựa chọn đáp án đúng.

Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh cho rằng, dù có thể xây dựng đề thi trắc nghiệm riêng cho từng thí sinh, việc can thiệp vào quá trình làm bài vẫn dễ hơn so với đề thi có kết hợp phần tự luận.

Tham khảo ý kiến chuyên gia và kinh nghiệm quốc tế, ông Vinh cho biết nhiều quốc gia thiết kế bài thi với khoảng 70% câu hỏi trắc nghiệm và 30% câu hỏi tự luận nhằm vừa đánh giá kiến thức, vừa phát triển năng lực tư duy và kỹ năng của học sinh.

Thi tốt nghiệp THPT: Cần một cuộc cải cách toàn diện về khảo thí

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GDĐT, sau hơn 20 năm, công tác khảo thí ở Việt Nam vẫn chưa có một cuộc đổi mới căn bản. Những hạn chế không chỉ nằm ở khâu kỹ thuật tổ chức thi mà còn ở chính sách và mô hình quản trị khảo thí.

Ông cho rằng, việc xảy ra sai phạm tại một điểm thi hay một vài địa phương không đủ cơ sở để kết luận mô hình kỳ thi "2 trong 1" là nguyên nhân trực tiếp. "Đó mới chỉ là một giả thiết, nhìn từ bề nổi của hiện tượng, chưa có minh chứng khoa học. Nếu vì một vụ việc ở Tuyên Quang hoặc thậm chí ở một vài địa phương khác mà thay đổi cả chính sách quốc gia thì cần hết sức thận trọng", ông nói.

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, gốc rễ của vấn đề nằm ở việc chính sách thi và xét tuyển còn nhiều bất cập, trong khi công tác khảo thí vẫn chủ yếu dựa vào đội ngũ làm việc kiêm nhiệm, theo mùa vụ, thiếu chuẩn nghề nghiệp, thiếu ứng dụng công nghệ và thiếu cơ chế giám sát độc lập đủ mạnh.

"Không thể cứ mỗi lần xảy ra một vụ việc nghiêm trọng lại nghĩ đến chuyện tách kỳ thi. Tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học là một thay đổi chính sách lớn, phải được đánh giá đầy đủ về chi phí xã hội, áp lực đối với học sinh, tính công bằng giữa các vùng miền, chất lượng tuyển sinh và cả nguy cơ luyện thi đại học nở rộ như trước đây. Không thể vì một nguyên nhân chưa phải cốt lõi mà chuyển hướng cả hệ thống", TS Vinh nhấn mạnh.

Theo TS Vinh, điều Việt Nam cần là một cuộc cải cách toàn diện về khảo thí: hoàn thiện chính sách thi và xét tuyển; hiện đại hóa công nghệ khảo thí; xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa; tăng cường quản trị dữ liệu trước khi công bố điểm; thiết lập cơ chế giám sát độc lập và xây dựng đội ngũ khảo thí chuyên nghiệp.

"Chữa bệnh phải trị tận gốc. Không thể để những bất cập đã tồn tại hơn 20 năm tiếp tục được xử lý theo kiểu vá víu, đến mùa thi thì huy động lực lượng, xảy ra sự cố lại bổ sung thêm quy trình. Nếu không cải cách tận căn nguyên, phần gốc của vấn đề sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn", TS Hoàng Ngọc Vinh nói.

TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cho rằng, điều quan trọng không phải chỉ tập trung vào một vụ việc cụ thể mà phải xem đây là dịp rà soát lại toàn bộ hệ thống, từ khâu xây dựng đề thi, tổ chức thi, coi thi, chấm thi đến sử dụng kết quả. Một kỳ thi quốc gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi người học, phụ huynh và xã hội tin tưởng vào tính công bằng, khách quan của kết quả.

Theo TS Khuyến điều cần làm là tiếp tục nâng cao chất lượng kỳ thi tốt nghiệp THPT để kết quả của kỳ thi trở thành nguồn dữ liệu đáng tin cậy phục vụ cả mục tiêu xét công nhận tốt nghiệp và tuyển sinh đại học.

“Về lâu dài nên nghiên cứu hình thành các trung tâm khảo thí độc lập, có chức năng xây dựng ngân hàng đề thi, tổ chức các kỳ thi chuẩn hóa và cung cấp kết quả đánh giá cho các cơ sở giáo dục.

Ở nhiều quốc gia, các trung tâm khảo thí hoạt động rất chuyên nghiệp. Họ chỉ tập trung vào nhiệm vụ đánh giá năng lực nên có điều kiện đầu tư bài bản cho ngân hàng đề thi, nghiên cứu phương pháp khảo thí cũng như kiểm định chất lượng đề thi trước khi đưa vào sử dụng.

Trong khi đó, nếu mỗi địa phương hoặc mỗi đơn vị tự thực hiện toàn bộ các khâu thì rất khó bảo đảm sự đồng đều về chất lượng. Khi có một hệ thống khảo thí chuyên nghiệp, các trường đại học cũng có thể sử dụng chung kết quả để tuyển sinh, thay vì mỗi trường phải tổ chức một kỳ thi riêng. Điều này vừa giảm áp lực cho thí sinh, vừa tiết kiệm nguồn lực của xã hội.

Tôi cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể đi theo lộ trình này, trước mắt mở rộng các kỳ thi đánh giá trên máy tính, sau đó từng bước chuẩn hóa ngân hàng đề thi và tiến tới hình thành hệ thống khảo thí độc lập”, TS Khuyến bày tỏ.

×