Ngoại giao kinh tế chuyển mình mạnh mẽ vì sự phát triển hùng cường của dân tộc

Trong không khí phấn khởi cả nước hướng tới Đại hội đại biểu lần thứ XIV của Đảng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ cùng các cấp, các ngành, các địa phương đang tích cực chuẩn bị để triển khai quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả các định hướng, nhiệm vụ, giải pháp trên các lĩnh vực theo Nghị quyết Đại hội; trong đó công tác ngoại giao kinh tế, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần "dẫn lối, mở đường", thu hút các nguồn lực, tạo ra cơ hội, mở ra không gian phát triển mới để đưa nước ta phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Năm 2025 là thời khắc trọng đại, đánh dấu 80 năm dân tộc ta giành lại độc lập, Nhân dân ta giành được tự do, 50 năm non sông ta được thống nhất. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, dân tộc Việt Nam đã làm nên những kỳ tích lịch sử. Từ một nước chưa rõ tên trên bản đồ thế giới, Việt Nam hôm nay đã có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng cao. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với bản lĩnh kiên cường, trí tuệ, lòng nhân ái và khát vọng vươn lên, cả dân tộc Việt Nam đang nỗ lực giương buồm lớn, vững tay chèo để đưa con thuyền Việt Nam vươn mình ra biển lớn.

Xuyên suốt dòng chảy thời đại, trên mỗi bước đường đi lên của đất nước, Ngoại giao Việt Nam đều có những đóng góp to lớn, có ý nghĩa quan trọng. Từ những ngày đầu bảo vệ nền độc lập non trẻ, đấu tranh giành toàn vẹn non sông, thống nhất đất nước, cho đến hành trình phá thế bao vây, cấm vận và đẩy mạnh hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, ngoại giao Việt Nam luôn in đậm dấu ấn, đóng góp quan trọng để góp phần "biến nguy thành cơ", "biến khó thành dễ", "xoay chuyển tình thế", "chuyển đổi trạng thái", tạo lập cục diện đối ngoại thuận lợi tối ưu cho phát triển đất nước.

Những năm giữa thập kỷ 70, sau khi nước nhà thống nhất, hòa bình lập lại, với tầm nhìn chiến lược, tư duy sắc bén, đánh giá chính xác tình hình thế giới và điều kiện trong nước, Đảng ta đã sớm xác định ngoại giao kinh tế phục vụ đất nước phục hồi sau chiến tranh là cần thiết, là phương hướng mới cần tập trung triển khai. Từ đó, ngoại giao kinh tế đều ghi đậm dấu ấn trong nhiều cột mốc phát triển, hội nhập chiến lược của đất nước. Trong đó, nổi bật là: nghiên cứu các mô hình, xu thế phát triển của thế giới để tham mưu cho Đảng, Nhà nước hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế, đổi mới đất nước (thập kỷ 80); phá thế bao vây cấm vận, bình thường hoá quan hệ với các định chế tài chính lớn, từng bước hội nhập với quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài, viện trợ từ các đối tác (thập kỷ 90); "khai phá, mở đường" cho tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế với nhiều dấu mốc đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa chiến lược, làm thay đổi diện mạo đất nước[1] (từ năm 1995 đến nay). Đây là những dấu mốc mang ý nghĩa chiến lược, mở ra cơ hội phát triển to lớn, gắn kết và khẳng định vai trò và sự đóng góp quan trọng của Việt Nam trong nền kinh tế khu vực và thế giới.

Tư duy, nhận thức của Đảng và Nhà nước về công tác ngoại giao kinh tế cũng không ngừng được đổi mới và hoàn thiện nhằm bắt kịp những chuyển biến nhanh của thời đại, đáp ứng các yêu cầu phát triển mới của đất nước. Trong đó, ngoại giao kinh tế luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên trong hoạt động đối ngoại, cơ bản, trung tâm của nền ngoại giao Việt Nam, một động lực quan trọng để phát triển đất nước nhanh, bền vững.

Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, trong 5 năm qua, bối cảnh thế giới bất ổn, bất định và nhiều yếu tố bất lợi hơn giai đoạn trước; trong đó khó khăn, thách thức và cơ hội, thuận lợi đan xen, nhưng khó khăn, thách thức nhiều hơn. Song, với quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu phát triển quan trọng, đáng tự hào, có ý nghĩa lịch sử trên tất cả các lĩnh vực. Nền kinh tế ngày càng khẳng định sức chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài; năm 2025 tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,02%, thuộc nhóm các nước tăng trưởng cao của khu vực, thế giới[2], đặc biệt là kinh tế vĩ mô được giữ vững ổn định, lạm phát được kiểm soát, các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm. Quy mô nền kinh tế năm 2025 đạt khoảng 514 tỷ USD, GDP bình quân đầu người ước đạt 5.026 USD, đưa Việt Nam vào nhóm các nước thu nhập trung bình cao. Các động lực tăng trưởng truyền thống đều phát huy hiệu quả; Việt Nam thuộc nhóm 15 nước đang phát triển dẫn đầu thế giới về thu hút đầu tư nước ngoài và nhóm 20 quốc gia dẫn đầu thế giới về quy mô thương mại[3]. Các động lực tăng trưởng mới đạt nhiều bước tiến quan trọng; trong đó tốc độ tăng trưởng kinh tế số và công nghiệp ICT nhanh hơn GDP; xếp hạng đổi mới sáng tạo toàn cầu nước ta dẫn đầu nhóm quốc gia cùng mức thu nhập[4]; bước đầu đạt được những bước tiến quan trọng, mang tính chiến lược, đột phá trong một số lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, đường sắt cao tốc, bán dẫn, năng lượng hạt nhân,… và phát triển nhân lực chất lượng cao. Các lĩnh vực văn hóa, xã hội ngày càng phát triển; bảo vệ môi trường được quan tâm; an sinh xã hội được bảo đảm; đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân không ngừng được nâng lên[5]. Tiềm lực quốc phòng, an ninh được củng cố, tăng cường; độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia được giữ vững; trật tự an toàn xã hội được bảo đảm.

Đặc biệt, đối ngoại và hội nhập quốc tế là điểm sáng trong bối cảnh tình hình thế giới nhiều khó khăn; trong đó ngoại giao kinh tế đạt nhiều kết quả ấn tượng. Ngoại giao công nghệ được đẩy mạnh, góp phần tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả. Uy tín và vị thế quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao trong nền kinh tế thế giới, nền chính trị toàn cầu và nền văn minh nhân loại. Đến nay, Việt Nam đã ký kết, tham gia 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA); có quan hệ ngoại giao với 194 nước, trong đó có tất cả các thành viên của Liên hợp quốc; đã thiết lập khuôn khổ đối tác toàn diện trở lên với 42 nước, trong đó có 17 thành viên G20, có quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với toàn bộ 5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Việt Nam đảm nhiệm nhiều trọng trách đa phương quan trọng như tái đắc cử Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026 - 2028, chủ nhà tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN, Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn đối tác vì tăng trưởng xanh và các mục tiêu toàn cầu 2030 lần thứ 4 (P4G), Lễ mở ký Công ước chống tội phạm mạng…

Để đạt được các thành tựu nêu trên, ngành ngoại giao nói chung và công tác ngoại giao kinh tế nói riêng đã có đóng góp hết sức quan trọng, thiết thực, hiệu quả. Thứ nhất, ngoại giao đã góp phần giữ vững môi trường ổn định, thuận lợi, và mở rộng không gian phát triển đất nước, làm sâu sắc hơn hợp tác kinh tế, gia tăng gắn kết lợi ích với các đối tác, đặc biệt là nước láng giềng, nước lớn, bạn bè truyền thống. Thứ hai, thu hút nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước, mở rộng và đa dạng hóa thị trường, thu hút đầu tư, chuyển giao tri thức và công nghệ, phát huy sức mạnh của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Đặc biệt, việc triển khai quyết liệt, thần tốc "ngoại giao vắc - xin " đã đóng góp trực tiếp, quan trọng vào phòng, chống và kiểm soát đại dịch COVID-19, tạo điều kiện thuận lợi cho phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội. Thứ ba, phát huy vai trò tiên phong trong thúc đẩy hội nhập và liên kết kinh tế quốc tế, nhất là đẩy mạnh và nâng tầm sự tham gia, đóng góp của Việt Nam tại các cơ chế hợp tác kinh tế đa phương, chủ động tham gia xây dựng các luật lệ và quy định quốc tế mới; đồng thời, tận dụng hiệu quả mạng lưới hiệp định thương mại tự do, đưa Việt Nam trở thành trung tâm kết nối của khu vực. Đồng thời, ngoại giao kinh tế đã đồng hành, hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp trong triển khai kinh tế đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế; mang lại những lợi ích, kết quả quan trọng và thiết thực.

Bước sang giai đoạn phát triển mới, trong bối cảnh tình hình thế giới dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, nhìn chung khó khăn, thách thức nhiều hơn thời cơ, thuận lợi; ngoại giao kinh tế đứng trước yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ để song hành cùng quyết tâm thực hiện thắng lợi 02 mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước. Dự thảo văn kiện Đại hội XIV đã nhấn mạnh "đẩy mạnh ngoại giao toàn diện phục vụ phát triển, trọng tâm là ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ". Trong đó, đổi mới công tác ngoại giao kinh tế không còn là lựa chọn, mà đã trở thành đòi hỏi khách quan của thực tiễn, là yêu cầu cấp bách, là lựa chọn chiến lược và là một trong những ưu tiên hàng đầu để góp phần hiện thực hoá khát vọng phát triển hùng cường, thịnh vượng của dân tộc.

Theo đó, ngoại giao kinh tế thời gian tới đứng trước 03 trọng trách lớn: Một là, góp phần kiến tạo không gian chiến lược để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng. Hai là, phát huy vai trò động lực quan trọng góp phần thu hút nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn và giải quyết các bài toán lớn để tạo đột phá về tăng trưởng và phát triển của đất nước, nhất là thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Ba là, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đồng thời chủ động tích cực hội nhập quốc tế.

Với phương châm "Nguồn lực bắt nguồn từ tư duy, tầm nhìn; động lực bắt nguồn từ đổi mới, sáng tạo; sức mạnh bắt nguồn từ Nhân dân, doanh nghiệp", ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ trong giai đoạn tới cần quán triệt "03 bài học quan trọng", đồng thời đổi mới mạnh mẽ tư duy; cập nhật mục tiêu, nội hàm, đối tượng và phương thức triển khai, bám sát "phương châm 5 hơn"[6].

Trong đó, "03 bài học quan trọng" là: Thứ nhất, phải kiên trì đường lối độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Thứ hai, cương quyết nhưng mềm dẻo, bảo vệ lợi ích của quốc gia - dân tộc nhưng cũng rất linh hoạt trong triển khai để đạt được mục đích. Thứ ba, nắm chắc, nắm sâu tình hình; tham mưu phản ứng chính sách kịp thời, linh hoạt, phù hợp, hiệu quả.

"Phương châm 5 hơn" là: Thứ nhất, chiến lược, nhạy bén hơn trong tư duy để kịp thời nhận diện các xu thế mới, chủ động nắm bắt thời cơ, góp phần nâng cao khả năng thích ứng của nền kinh tế. Thứ hai, trọng tâm, trọng điểm hơn trong xây dựng mục tiêu và giải pháp, trên cơ sở bám sát các mục tiêu phát triển của đất nước trong từng giai đoạn. Thứ ba, mở rộng và sâu sắc hơn trong tổng thể quan hệ với các đối tác cũng như trong từng lĩnh vực hợp tác, đặc biệt là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thứ tư, quyết liệt, sáng tạo hơn trong triển khai thực hiện, bảo đảm phân công nhiệm vụ rõ ràng, đạt hiệu quả thực chất theo tinh thần "6 rõ: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả". Thứ năm, tích cực, trách nhiệm hơn trong tham gia, đóng góp tại các cơ chế hợp tác, diễn đàn kinh tế quốc tế và những vấn đề quốc tế, khu vực có tầm quan trọng chiến lược, phù hợp với yêu cầu, khả năng và điều kiện của ta, nhất là trong quản trị kinh tế toàn cầu.

Và trên hết, công tác đối ngoại, đặc biệt là lĩnh vực ngoại giao kinh tế phải phát huy cao nhất tinh thần "Trung thành, tận tụy", "Tự tin, sáng tạo", "Bản lĩnh, linh hoạt", "Đàm phán, thuyết phục", "Hiệu quả hàng đầu" và "Tổ quốc trên hết"; với phương châm nhìn xa, trông rộng, nghĩ sâu, làm lớn, coi trọng thời gian, trí tuệ và sự quyết đoán đúng thời điểm, tiếp tục là lực lượng tiên phong, nòng cốt mang lại những cơ hội mới, động lực mới, nguồn lực mới từ bên ngoài phục vụ phát triển đất nước nhanh và bền vững, nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, công tác đối ngoại nói chung và ngoại giao kinh tế nói riêng cần tập trung quán triệt, triển khai đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, đặc biệt là Nghị quyết 59 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Trong đó, chú trọng đẩy mạnh hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, giáo dục đào tạo, y tế, văn hoá, lao động, du lịch, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu… Đẩy mạnh chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực huyết mạch của nền kinh tế như năng lượng hạt nhân, đường sắt cao tốc, bán dẫn (đến hết năm 2027, hoàn thành xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn). Triển khai đồng bộ các giải pháp đa dạng hóa thị trường, đa dạng hoá sản phẩm, đa dạng hoá chuỗi cung ứng; tập trung khai thác, tận dụng các thị trường tiềm năng; đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến các sản phẩm thương hiệu Việt Nam ra nước ngoài; khẩn trương đàm phán, ký kết các Hiệp định thương mại tự do (FTA) với các quốc gia, khu vực Trung Đông, Trung Á, châu Phi, châu Mỹ La-tinh... Ưu tiên hỗ trợ địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ trong hội nhập kinh tế, hợp tác, liên kết quốc tế; tích cực hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng đầu tư, kinh doanh vươn ra thị trường quốc tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; thu hút mạnh mẽ đầu tư của các tập đoàn công nghệ lớn và đội ngũ chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài. Đồng thời, ngành Ngoại giao cùng các cấp, các ngành, các địa phương cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ, tham mưu, đề xuất cấp có thẩm quyền các cơ chế, chính sách, giải pháp tạo đột phá phát triển trong các quan hệ đối ngoại, đặc biệt là thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ góp phần thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và thời gian tới.

Trong bức tranh chung đó, chúng ta cần nhận thức đúng đắn, hành động quyết liệt, nỗ lực không ngừng nghỉ để tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số. Đây chính là động lực then chốt và là "chìa khóa vàng" để Việt Nam bắt kịp, tiến cùng và vượt lên, phát triển nhanh và bền vững, thực hiện thành công 2 mục tiêu chiến lược 100 năm, phấn đấu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao. Trong tiến trình đó, chúng ta tiếp tục nỗ lực đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, luôn kiến tạo, đồng hành, tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong các lĩnh vực, đẩy mạnh cải cách hành chính, dỡ bỏ mọi điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nhân lực, để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh thực sự trở thành những động lực, nguồn lực mới, cổ vũ cả dân tộc vững bước tiến lên trong kỷ nguyên mới.

Thành quả của đất nước sau 80 năm xây dựng và phát triển đặt nền tảng quan trọng và là điểm khởi đầu tốt đẹp cho hành trình mới của dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, với tinh thần đoàn kết, chung sức, đồng lòng của cả dân tộc, trên cơ sở quán triệt, bám sát phương châm "tạo lập và gìn giữ môi trường hòa bình, ổn định, tiên phong kết nối hợp tác, khơi mở và thu hút nguồn lực phát triển, không ngừng nâng cao vị thế đất nước" như đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo [7], chúng ta có niềm tin vững chắc rằng, công tác đối ngoại nói chung và lĩnh vực ngoại giao kinh tế nói riêng trong giai đoạn tới sẽ phát huy hơn nữa truyền thống tốt đẹp và những kết quả quan trọng đã đạt được; với tinh thần "lấy địa phương, doanh nghiệp và người dân là trung tâm phục vụ; lấy lợi ích quốc gia - dân tộc là kim chỉ nam"; tiếp tục nỗ lực phấn đấu vượt qua khó khăn, thách thức; hoàn thành xuất sắc sứ mệnh và nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao, góp phần tạo dựng cơ sở vững chắc đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho Nhân dân./.

[1] Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (1995), đồng sáng lập Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM, 1996), tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC, 1998), ký kết Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ (2000), trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO, 2007); xây dựng mạng lưới các hiệp định thương mại tự do với hầu hết các nền kinh tế chủ chốt của thế giới.

[2] GDP năm 2025 tăng trưởng 8,02%; bình quân giai đoạn 2021 - 2025 tăng 6,3%, cao hơn nhiệm kỳ trước (6,2%) (năm 2021 tăng trưởng đạt 2,55%; giai đoạn 4 năm 2022 - 2025 tăng trưởng bình quân 7,2%/năm, vượt mục tiêu 6,5 - 7%). IMF đánh giá Việt Nam nằm nhóm 10 nước tăng trưởng cao nhất thế giới. Standard Chartered dự báo Việt Nam thuộc nhóm 5 nước tăng trưởng nhanh nhất châu Á.

[3] Tổng vốn FDI đạt 185 tỷ USD, thuộc nhóm 15 nước đang phát triển thu hút FDI lớn nhất thế giới. Quy mô thương mại tăng mạnh, từ 545,4 tỷ USD năm 2020 lên mức kỷ lục khoảng 930 tỷ USD năm 2025, thuộc nhóm 20 quốc gia dẫn đầu thế giới; năm 2025 cán cân thương mại thặng dư trên 20 tỷ USD, liên tục xuất siêu 10 năm.

[4] Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia, vùng lãnh thổ, dẫn đầu nhóm thu nhập trung bình thấp về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu. Kinh tế số tăng trưởng 8,6%, doanh thu ngành công nghiệp ICT tăng 26%.

[5] Tỷ lệ hộ nghèo giảm còn khoảng 1,3%; Thu nhập bình quân người lao động tăng từ 5,5 triệu đồng/tháng năm 2020 lên 8,3 triệu đồng/tháng năm 2025. Việt Nam có chỉ số phát triển con người (HDI) tăng 18 bậc, xếp hạng 93/193 quốc gia và vùng lãnh thổ; được đánh giá là hình mẫu thành công trong thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs), hoàn thành mục tiêu xóa đói giảm nghèo trước thời hạn 10 năm.

[6] Bao gồm: (i) Chiến lược, nhạy bén hơn; (ii) trọng tâm, trọng điểm hơn; (iii) mở rộng, sâu sắc hơn; (iv) quyết liệt, sáng tạo hơn; (v) tích cực, trách nhiệm hơn.

[7] Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm thành lập ngành Ngoại giao, ngày 25/8/2025

×