Ngồi nhà đan thứ gì mà dân bản này ở Sơn La bán 1 cái rẻ nhất là 50.000 đồng, giá 1 cái đắt nhất gấp 10 lần cái rẻ nhất?

Tỉ mỉ từ khâu chọn nan, nhuộm bùn

Về bản Lùa những ngày này, không khó để bắt gặp hình ảnh bà con cần mẫn bên những nan tre, thanh nứa. Tại đây, nghề đan lát không chỉ dành cho những bậc cao niên mà ngay cả những người trẻ tuổi cũng gắn bó và thành thạo kỹ nghệ của cha ông.

Chị Quàng Thị Hóa (26 tuổi), một thợ lành nghề đã có thâm niên 15 năm chia sẻ: "Tôi bắt đầu học nghề từ khi về làm dâu, được gia đình nhà chồng truyền dạy tận tình. Nhờ sự khéo léo và nhạy bén, tôi chỉ cần nhìn qua là có thể thực hiện ngay các công đoạn từ đơn giản đến phức tạp".

Theo chị Hóa, để tạo ra một sản phẩm bền đẹp, người thợ phải trải qua quy trình chuẩn bị rất công phu. Nguyên liệu chính là tre, sau khi mua về phải được chẻ nhỏ thành từng nan mỏng đều tăm tắp. Những nan tre này không được đem đan ngay mà phải trải qua công đoạn "xử lý nhiệt" bằng cách luộc chín.

Điểm đặc biệt trong kỹ thuật của người dân bản Lùa chính là việc nhuộm nan bằng phương pháp thủ công truyền thống. Bà con sử dụng bùn dưới ao và cây co có (một loài cây trên rừng của đồng bào dân tộc Thái) đun sôi với nước để nhuộm nan. Sau khi nhuộm, nan được rửa sạch và bắt buộc phải phơi khô hoàn toàn. Nan sau khi nhuộm sẽ có màu đen. Chị Hóa lưu ý, nếu nan không đạt độ khô tiêu chuẩn thì không thể tiến hành đan vì sản phẩm sẽ bị biến dạng hoặc ẩm mốc.

Đối với các loại giỏ, hộp đựng cơm đòi hỏi độ bền cao, người thợ còn áp dụng kỹ thuật cắt thân tre dài, gấp lại thành hai lớp rồi mới tiến hành đan mặt và hoàn thiện. Sự tỉ mỉ này giúp sản phẩm không chỉ chắc chắn mà còn giữ được nét thẩm mỹ đặc trưng của vùng cao.

Cũng theo chị Hóa, trung bình, một sản phẩm thông thường mất khoảng 30 phút để hoàn thiện, riêng những loại có kích thước lớn hoặc yêu cầu tinh xảo hơn có thể mất gần 1 tiếng đồng hồ. Mỗi ngày, một người thợ lành nghề có thể làm ra 4 - 5 sản phẩm hoàn chỉnh. Các sản phẩm được làm ra gồm chiếc ép khảu (dùng để đựng xôi, cơm nếp), mâm cơm, chiếc đó bắt cá, rổ, rá, sọt đựng nông sản trên nương, túi xách đựng đồ...

Đưa nghề đan lát truyền thống trở thành ngành nghề mũi nhọn

Bản Lùa hiện có 84 hộ với 395 nhân khẩu, 100% dân số là đồng bào dân tộc Thái, trong đó có tới 60 hộ duy trì nghề đan lát. Từ một công việc làm thêm lúc nông nhàn, nghề đan lát nay đã mang lại nguồn thu đáng kể cho bà con.

Anh Lò Văn Hoan, Trưởng bản Lùa cho biết, để bảo tồn và phát huy nghề truyền thống, tháng 8/2022, bản đã thành lập Tổ hợp tác đan lát với 15 hộ thành viên chính thức, liên kết chặt chẽ với các hộ còn lại trong bản.

Theo anh Hoan, các sản phẩm tại bản Lùa rất đa dạng với giá bán dao động rộng từ 50.000đ đến vài trăm nghìn một sản phẩm tùy loại. Đối với những hộ tập trung làm nhiều, thu nhập bình quân có thể đạt hơn 2 triệu đồng/tháng. Đây là con số không nhỏ đối với vùng cao, giúp bà con có thêm chi phí sinh hoạt và trang trải cho con cái học hành.

"Tuy nhiên, để nghề đan lát phát triển bền vững, bà con bản Lùa vẫn mong muốn nhận được sự quan tâm hơn nữa từ các cấp, ngành. Đồng thời, mong muốn được đầu tư về công nghệ, máy móc sơ chế và các lớp tập huấn kỹ thuật nâng cao chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, vấn đề tìm kiếm đầu ra ổn định và xây dựng chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm là mong mỏi lớn nhất của người dân hiện nay", anh Hoan bộc bạch.

Ông Lò Anh Viễn, Phó Chủ tịch UBND xã Mường É nhận định, nghề đan lát là lợi thế sẵn có của địa phương nhờ nguồn nguyên liệu dồi dào và kỹ năng tay nghề của người dân đã được khẳng định qua nhiều đời. Hiện nay, sản phẩm của bản Lùa không chỉ phục vụ nhu cầu trong vùng mà còn được thương lái thu mua, cung ứng cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Một số sản phẩm tiêu biểu đã được đưa đi trưng bày tại các hội chợ nông nghiệp toàn quốc và nhận được đánh giá cao từ người tiêu dùng.

Xác định đây là một trong những thế mạnh trong phát triển kinh tế, Đảng bộ xã Mường É đã ban hành nghị quyết nhiệm kỳ 2025 - 2030, quyết tâm đưa nghề đan lát truyền thống trở thành ngành nghề mũi nhọn.

"Trong thời gian tới, xã sẽ tạo mọi điều kiện để người dân tiếp cận với các doanh nghiệp, dự án và mở rộng thị trường tiêu thụ. Việc đẩy mạnh thương hiệu nghề truyền thống bản Lùa không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn góp phần quan trọng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới tại địa phương", Phó Chủ tịch UBND xã Mường É nhấn mạnh.

×