Ngọn núi lửa gần Mặt trời nhất hơn cả Everest: 10.000 năm có hơn 7 lần phun trào, 500 nhà leo núi muốn đến mỗi năm

Chimborazo – ngọn núi lửa phủ băng giữa dãy Andes

Chimborazo nằm trong dãy Cordillera Occidental thuộc hệ thống Andes hùng vĩ của Nam Mỹ. Với độ cao hơn 6.263 mét, đây là ngọn núi cao nhất Ecuador và cũng là một trong những đỉnh núi biểu tượng của khu vực Nam Mỹ.

Chimborazo là một núi lửa tầng đã ngừng hoạt động, được hình thành qua hàng triệu năm bởi những đợt phun trào dữ dội. Dù hiện nay đỉnh núi phủ đầy băng tuyết và mang vẻ đẹp yên bình, các nhà địa chất cho biết Chimborazo từng là một trong những núi lửa hoạt động mạnh tại vùng Andes.

Theo nhiều nghiên cứu địa chất, Chimborazo đã phun trào ít nhất 7 lần trong khoảng 10.000 năm qua. Những vụ phun trào này tạo ra các dòng pyroclastic – hỗn hợp khí nóng, tro và đá núi lửa – lan tới độ cao khoảng 3.800 mét trên sườn núi.

Vụ phun trào gần nhất được cho là xảy ra cách đây khoảng 1.400 năm. Với chu kỳ trung bình khoảng 1.000 năm giữa các lần phun trào, một số nhà khoa học cho rằng xét về mặt thống kê, Chimborazo vẫn có khả năng hoạt động trở lại trong tương lai, dù hiện chưa có dấu hiệu nguy hiểm trực tiếp.

Không chỉ mang ý nghĩa địa chất, Chimborazo còn có vai trò quan trọng đối với đời sống người dân Ecuador. Các dòng băng trên núi từng là nguồn cung cấp nước tự nhiên cho nhiều cộng đồng dân cư vùng cao. Trong nhiều thế kỷ, người dân bản địa cũng coi ngọn núi này là một thực thể linh thiêng gắn liền với tín ngưỡng Andes cổ đại.

Nhà tự nhiên học nổi tiếng Alexander von Humboldt từng cố gắng chinh phục Chimborazo vào năm 1802. Khi ấy, ông tin rằng đây là ngọn núi cao nhất thế giới. Dù không lên được đỉnh do điều kiện khắc nghiệt, chuyến thám hiểm của Humboldt đã trở thành cột mốc quan trọng trong lịch sử nghiên cứu địa lý và sinh thái học hiện đại.

Ngày nay, Chimborazo là điểm đến hấp dẫn với các nhà leo núi và du khách ưa khám phá. Ngày nay, khoảng 500 nhà leo núi đăng ký chinh phục đỉnh Chimborazo mỗi năm, nhưng chỉ hơn một nửa trong số họ lên đến đỉnh.

Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu đang làm thay đổi nhanh chóng cảnh quan nơi đây. Từ những năm 1980, các sông băng trên Chimborazo đã rút lui tới khoảng 6 km. Nhiệt độ tăng khiến lớp băng tan nhanh hơn, đồng thời làm thay đổi hệ sinh thái vùng núi cao. Nhiều loài động thực vật đang phải thích nghi với điều kiện mới, trong khi nông dân ở vùng sườn núi phải đối mặt với lượng mưa thất thường và sự dịch chuyển của đất canh tác lên cao hơn.

Vì sao núi Chimborazo gần Mặt Trời hơn Everest?

Để hiểu vì sao Chimborazo được coi là điểm gần Mặt Trời nhất trên Trái Đất, trước tiên cần biết rằng Trái Đất không phải là một hình cầu hoàn hảo. Do sự tự quay liên tục của hành tinh, phần giữa của Trái Đất – tức khu vực xích đạo bị “phình” ra, trong khi hai cực hơi dẹt xuống. Hiện tượng này được gọi là “độ phình xích đạo”.

Chính vì vậy, bán kính Trái Đất tại xích đạo lớn hơn bán kính ở hai cực khoảng 21 km. Điều đó đồng nghĩa với việc những địa điểm nằm gần xích đạo sẽ ở xa tâm Trái Đất hơn những nơi nằm gần cực, ngay cả khi độ cao của chúng so với mực nước biển thấp hơn.

Chimborazo nằm cách đường xích đạo chỉ khoảng một độ về phía nam, nên toàn bộ phần chân núi đã được “nâng” lên bởi phần phình ra của Trái Đất. Trong khi đó, Mount Everest nằm ở khoảng 27,6 độ vĩ bắc – nơi bán kính Trái Đất nhỏ hơn đáng kể.

Vì thế, nếu đo theo cách truyền thống từ mực nước biển, Everest vẫn là ngọn núi cao nhất thế giới với độ cao 8.848 mét. Tuy nhiên, nếu tính khoảng cách từ tâm Trái Đất đến đỉnh núi, kết quả lại hoàn toàn khác.

Các phép đo GPS hiện đại cho thấy đỉnh Everest cách tâm Trái Đất khoảng 6.382,3 km, trong khi đỉnh Chimborazo đạt khoảng 6.384,4 km. Như vậy, Chimborazo “cao hơn” Everest hơn 2 km nếu xét theo khoảng cách từ tâm Trái Đất.

Điều này cũng khiến Chimborazo trở thành điểm gần Mặt Trời nhất trên bề mặt hành tinh. Dù khoảng cách chênh lệch là rất nhỏ so với khoảng cách khổng lồ từ Trái Đất đến Mặt Trời, đây vẫn là một sự thật khoa học rất thú vị.

Khái niệm này thường khiến nhiều người nhầm lẫn giữa “ngọn núi cao nhất” và “điểm xa tâm Trái Đất nhất”. Thực tế, đây là hai cách đo hoàn toàn khác nhau. Nếu tính từ mực nước biển, Everest đứng số một. Nhưng nếu tính từ tâm Trái Đất, Chimborazo mới là “đỉnh cao nhất”.

Ngoài Everest và Chimborazo, thế giới còn có một “quán quân” khác nếu đo từ chân núi dưới đáy đại dương lên đến đỉnh. Đó là Mauna Kea ở Hawaii với tổng chiều cao hơn 10.000 mét, dù phần lớn nằm chìm dưới mặt biển.

Ý tưởng rằng Chimborazo là điểm xa tâm Trái Đất nhất thực ra đã xuất hiện từ nhiều thế kỷ trước. Khoảng 280 năm trước, khi Ecuador còn được gọi là “vùng đất xích đạo”, các nhà khoa học và thám hiểm người Pháp cùng Tây Ban Nha đã thực hiện nhiều cuộc khảo sát tại đây để nghiên cứu hình dạng thật sự của Trái Đất. Những nghiên cứu này góp phần chứng minh rằng Trái Đất không hoàn toàn hình cầu mà hơi dẹt ở hai cực – một trong những cuộc tranh luận khoa học lớn của thế kỷ XVIII.

Đến năm 2012, các nhà nghiên cứu từ Institut de Recherche pour le Développement (IRD – Viện Nghiên cứu và Phát triển của Pháp) phối hợp với các nhà khoa học Ecuador tiếp tục thực hiện một cuộc thám hiểm sử dụng công nghệ GPS hiện đại để đo lại chính xác vị trí của Chimborazo.

Kết quả xác nhận rằng đỉnh núi này thực sự nằm xa tâm Trái Đất hơn Everest khoảng 2 km. Điều thú vị là dù sở hữu danh hiệu đặc biệt ấy, Chimborazo thậm chí không phải ngọn núi cao nhất dãy Andes. Trong bảng xếp hạng các đỉnh núi cao nhất của dãy Andes, Chimborazo chỉ đứng khoảng vị trí thứ 37.

×