Người phụ nữ gốc Việt và phi hành đoàn toàn nữ đầu tiên bay vào vũ trụ: Điều đặc biệt từ 169 hạt sen Việt Nam

Nữ phi hành gia người Mỹ gốc Việt lần đầu tiên bay vào vũ trụ

Thông tin từ Công ty du lịch vũ trụ Blue Origin, vào lúc 8h30 ngày 14/4 giờ địa phương (tức 20h30 cùng ngày giờ Việt Nam), tàu vũ trụ New Shepard đã cất cánh từ bãi phóng số 1 ở Texas (Mỹ), đưa phi hành đoàn của sứ mệnh NS-31 với toàn bộ 6 thành viên là phụ nữ vào không gian.

Các thành viên phi hành đoàn bao gồm: Amanda Nguyen - nhà hoạt động dân quyền và phi hành gia, người sáng lập tổ chức phi lợi nhuận RISE, Gayle King - người dẫn chương trình CBS Mornings, ngôi sao nhạc pop Katy Perry, nhà sản xuất phim Kerianne Flynn, doanh nhân kiêm cựu nhà khoa học rocket NASA Aisha Bowe, và nhà báo, nhà từ thiện Lauren Sanchez.

Đây là chuyến bay chở người thứ 11 của New Shepard, đồng thời là chuyến bay có phi hành đoàn toàn nữ đầu tiên kể từ khi nữ phi hành gia người Nga Valentina Tereshkova bay một mình vào không gian năm 1963 trên tàu vũ trụ Vostok 6, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy sự đa dạng và hòa nhập trong ngành công nghiệp vũ trụ.

Sứ mệnh NS-31 không chỉ là cột mốc quan trọng về giới trong du hành vũ trụ thương mại, mà còn truyền cảm hứng cho phụ nữ và trẻ em gái tham gia lĩnh vực STEM. Phi hành đoàn khẳng định phụ nữ có thể kết hợp đam mê khoa học với cá tính riêng.

Đặc biệt, trong hành trình của mình, Amanda Nguyen đã đưa theo 169 hạt sen giống - "made in Vietnam" vừa vút bay lên vũ trụ trong chuyến bay lịch sử vào vũ trụ. Những hạt sen này được chọn từ Trung tâm nghiên cứu và phát triển hoa, cây cảnh thuộc Viện Nghiên cứu Rau quả (Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam).

Liên quan đến 169 hạt sen giống (Nelumbo nucifera) được Amanda Nguyen cùng các thành viên mang vào vũ trụ, trao đổi với Dân Việt, PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viên Nghiên cứu Rau quả cho biết, giống sen được lựa chọn đưa lên vũ trụ trong "sứ mệnh" ngày 14/4 là những hạt sen giống sen Mặt Bằng, do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh – Viện Nghiên cứu Rau quả tuyển chọn. Đây là những mẫu giống đã được đánh giá kỹ lưỡng về chất lượng di truyền, khả năng nảy mầm và thích nghi trong điều kiện bất lợi.

Một số đặc điểm nổi bật của giống sen này bao gồm: tỷ lệ nảy mầm cao, ổn định về hình thái và sinh trưởng, phù hợp cho mục tiêu nghiên cứu tác động của môi trường không gian; Khả năng bảo quản dài hạn vượt trội, do có lớp vỏ hạt dày và bền vững – từng được ghi nhận có thể nảy mầm sau hàng chục, thậm chí hàng trăm năm; Nguồn gen ưu tú, có tiềm năng ứng dụng trong cả dược liệu, thực phẩm và nghiên cứu cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ngoài ý nghĩa khoa học, việc chọn giống sen còn mang tính biểu tượng văn hóa đặc trưng của Việt Nam, thể hiện khát vọng vươn xa của nền khoa học nước nhà, cũng như sự kết nối của người Việt toàn cầu với cội nguồn dân tộc.

"Mở ra chân trời mới cho nghiên cứu thực vật học, sinh học không gian và cả công nghệ giống cây trồng"

Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, trong quá trình nghiên cứu và lựa chọn, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Rau quả đã đưa ra một số luận cứ khoa học quan trọng chứng minh rằng hạt sen giống (Nelumbo nucifera) có thể chịu đựng và tồn tại trong môi trường không gian. Cụ thể như khả năng sống lâu dài của hạt sen đã được kiểm chứng qua nhiều nghiên cứu cổ sinh học (có những bằng chứng khoa học cho thấy hạt sen cổ đại 200–1.300 năm tuổi được tìm thấy tại Trung Quốc vẫn nảy mầm bình thường trong điều kiện phòng thí nghiệm). Điều này chứng minh cấu trúc di truyền và cơ chế "ngủ sinh học" của hạt sen vô cùng bền vững.

Cấu trúc vỏ hạt cũng rất đặc biệt – chống chịu tốt điều kiện khắc nghiệt, trong đó, ỏ hạt sen chứa lớp cutin dày và tannin giúp ngăn cản sự thẩm thấu của nước và khí, bảo vệ phôi không bị tổn thương trước tia bức xạ, nhiệt độ và áp suất thay đổi – vốn là những yếu tố đặc trưng trong không gian.

Tính ổn định về di truyền và khả năng phục hồi sinh lý sau thời gian "ngủ dài". Đây là đặc điểm quan trọng để theo dõi biến dị hình thái – di truyền sau khi tiếp xúc môi trường phi trọng lực, phục vụ nghiên cứu về sự thích nghi của thực vật trên quỹ đạo.

Các chỉ số sinh lý – sinh hóa thuận lợi cho bảo tồn mẫu giống trong điều kiện phi trọng lực. Hạt sen có hàm lượng nước rất thấp, hô hấp cực kỳ chậm trong giai đoạn ngủ, giúp duy trì ổn định vật chất di truyền trong điều kiện thiếu oxy, nhiệt độ biến đổi. Như vậy, chính nhờ các đặc điểm sinh học hiếm có, hạt sen Mặt Bằng không chỉ "có thể sống sót" mà còn là đối tượng lý tưởng để nghiên cứu tác động của không gian lên vật liệu di truyền thực vật.

PGS.TS. Đặng Văn Đông cho hay, sau khi trở về từ vũ trụ, các hạt sen giống Mặt Bằng mà được gửi lên vũ trụ sẽ được đưa vào nghiên cứu theo một quy trình đánh giá toàn diện, nhằm xác định tác động của môi trường không gian (như vi trọng lực, bức xạ vũ trụ, biến động nhiệt độ...) đến quá trình nảy mầm, sinh trưởng và biến đổi vật chất di truyền. Cụ thể, nghiên cứu sẽ mở ra một số hướng quan trọng như sau:

Đánh giá ảnh hưởng sinh lý – sinh hóa lên quá trình nảy mầm và phát triển cây con: So sánh tỷ lệ nảy mầm, tốc độ tăng trưởng, khả năng thích nghi và chỉ tiêu hình thái giữa các hạt sen đã bay vào không gian và đối chứng dưới mặt đất. Phân tích các thay đổi trong hàm lượng enzyme, chất điều hòa sinh trưởng, hoạt động trao đổi chất, từ đó hiểu rõ ảnh hưởng sinh học của môi trường không gian.

Phân tích biến dị di truyền và ổn định bộ gen: Áp dụng công nghệ sinh học phân tử, giải trình tự gen, PCR, marker phân tử để theo dõi các biến đổi về DNA và RNA. Kiểm tra xem hạt sen có biểu hiện đột biến có lợi hoặc có hại nào không – từ đó khai thác tiềm năng tạo ra giống mới chịu điều kiện khắc nghiệt (hạn, mặn, bức xạ...).

Mở rộng nền tảng nghiên cứu thực vật trong không gian: Cung cấp dữ liệu nền cho chương trình trồng cây trên trạm không gian, tàu vũ trụ dài ngày hoặc bề mặt hành tinh khác. Hỗ trợ nghiên cứu phát triển thực phẩm chức năng, dược liệu không gian, góp phần bảo đảm dinh dưỡng – sức khỏe cho phi hành gia trong các sứ mệnh dài hạn.

Bên cạnh đó, góp phần định hướng phát triển nông nghiệp vũ trụ: Các kết quả từ hạt sen có thể là tiền đề cho việc lựa chọn các cây trồng bản địa có khả năng thích nghi tốt, hướng đến tương lai nông nghiệp trên Mặt Trăng, Sao Hỏa hoặc môi trường nhân tạo khép kín.

"Việc đưa hạt sen lên vũ trụ không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn là một bước tiến khoa học thực chứng, mở ra chân trời mới cho nghiên cứu thực vật học, sinh học không gian và cả công nghệ giống cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu", PGS.TS. Đặng Văn Đông chia sẻ.

×