Người xưa dặn: "Chặt bỏ 3 cây cảnh, phá hỏng cả gia tài", giữ lại cây lâu năm là giữ tài lộc, nuôi phúc lành

Trong nếp nhà Việt, có những thứ không chỉ là vật chất. Một mái ngói rêu phong, một chiếc chõng tre, một gốc cây già trước sân – tất cả đều đã vượt qua ranh giới của công năng để trở thành một phần của ký ức. Cây trong vườn cũng vậy.

Người xưa dặn: "Chặt bỏ 3 cây cảnh, phá hỏng cả gia tài". Nghe qua, nhiều người cho rằng đó là lời mê tín. Nhưng nếu lắng lại, ta sẽ thấy trong câu nói ấy không chỉ có phong thủy, mà còn có cả đạo lý sống, có kinh nghiệm ngàn đời về thiên – địa – nhân hòa hợp, và có cả tình người neo lại dưới bóng cây.

Ngày nay, khi nhà cửa được bê tông hóa, khi sân vườn bị thu hẹp để lấy chỗ cho tiện nghi, người ta dễ dàng đưa lưỡi cưa vào một thân cây chỉ vì nó rụng nhiều lá, vì rễ nó đội lên một viên gạch.

Nhưng trước khi hạ tay xuống, xin hãy dừng lại một chút để nghe câu chuyện của bốn loại cây này. Bởi giữ một cái cây đôi khi chính là giữ một phúc phần cho gia đình.

Cây hòe, tên khoa học là Styphnolobium japonicum, thuộc họ Đậu. Không cho quả ngọt, không cho hoa rực rỡ để khoe sắc, cây hòe lớn lên lặng lẽ, chậm rãi. Mười năm mới thành dáng, vài chục năm mới thành cổ thụ. Nhưng một khi đã thành, hòe có thể sống trăm năm, tán tròn như chiếc ô xanh che cho cả một đời người.

Người xưa trồng hòe không phải để thu hoạch. Người ta trồng hòe là trồng một chí hướng. Trong Hán tự, chữ Hòe gồm bộ Mộc và chữ Quỷ, nhưng lại được giải nghĩa là cây của sự tôn quý, của bậc tam công.

Người xưa nói: "Một cây hòe trước nhà, không chiêu cũng tự có phúc". Vì hòe là loài cây quang minh, chính trực, thân thẳng, không cong vẹo.

Về mặt phong thủy, cây hòe được xem là cây hộ mệnh. Tán hòe sum suê tụ khí lành, lá xanh quanh năm tượng trưng cho sự bền bỉ, phúc đức được tích lũy qua nhiều thế hệ. Nhà có cây hòe già, người già trong nhà được an yên, con cháu ra ngoài được chở che.

Về mặt đời sống, giá trị của cây hòe lại càng rõ. Mùa hè, tán hòe là chiếc điều hòa của trời đất. Dưới gốc hòe, người ta kê một bộ bàn trà, trẻ con học bài, người lớn nói chuyện mùa màng. Hoa hòe phơi khô làm trà, làm thuốc, mát gan, an thần. Đó là món quà sạch sẽ mà thiên nhiên ban tặng.

Nhưng hòe già cũng có lúc khiến ta phiền lòng. Rễ hòe khỏe, ăn sâu và lan rộng, có thể làm nứt nền sân, đội bờ tường nếu trồng quá sát nhà. Tán hòe cao có thể che mất nắng hiên.

Khi ấy, xin đừng vội chặt. Đạo xử thế với cây cũng như với người thân: khi có điều chưa vừa ý, ta sửa mình, chỉnh cành, chứ không đoạn tuyệt. Chỉ cần mỗi năm tỉa bớt cành cao, khống chế chiều cao, dẫn rễ ra xa móng nhà.

Cây cảnh vẫn sống, nhà vẫn an. Chỉ khi thân đã rỗng, sâu mọt ăn hết lõi, đứng trước nguy cơ đổ sập gây họa, ta mới nên tính đến chuyện hạ cây.

Chặt một cây hòe đã sống cùng gia đình ba, bốn thế hệ, không chỉ là mất đi một bóng mát. Là ta đã chặt đi một chứng nhân. Nơi ấy đã từng có tiếng cười đám cưới, tiếng khóc chào đời của đứa trẻ, có bóng cha ngồi chẻ lạt. Mất cây, khoảng sân bỗng trống hoác, như lòng người vừa mất đi một chỗ để neo về.

2. Cây cảnh: Táo tàu - Giữ vị ngọt của sự đủ đầy

Cây táo tàu, tên khoa học Ziziphus jujuba, họ Táo ta. Ở làng quê Bắc Bộ, gần như nhà nào có sân đất rộng cũng có một cây táo tàu. Không kén đất, chịu hạn giỏi, chẳng cần chăm bẵm nhiều mà mỗi độ thu về lại trĩu quả.

Trong phong thủy dân gian, cây cảnh này mang điềm lành rất mộc mạc. Chữ "Táo" đọc gần với chữ "Tảo" nghĩa là sớm. "Tảo sinh quý tử, tảo đắc phú quý" - mong cho mọi sự được sớm thành, sớm đủ đầy.

Quả táo tàu tròn, đỏ thắm khi chín, tượng trưng cho sự viên mãn, cho bếp lửa lúc nào cũng có chút ngọt ngào để dành.

Giá trị thực tiễn của nó thì không cần phải bàn. Táo tươi ăn giòn ngọt, táo khô nấu chè, hầm gà, chưng yến. Đó là vị thuốc, là thức quà của người quê. Trẻ con lớn lên cùng cây táo tàu hẳn không quên được cảm giác trèo lên cành giòn, rung cho quả rụng lả tả xuống sân.

Cây cảnh này có một nhược điểm: cành giòn. Gió to rất dễ gãy cành trên cao, nếu không may rơi trúng người hay mái ngói thì nguy hiểm. Vì thế nhiều người sợ mà chặt phăng cả cây cho yên tâm.

Kỳ thực, đó là cách nghĩ cực đoan. Người xưa dạy: "Sửa cành, không bỏ gốc". Mỗi cuối đông, khi cây trút lá, ta chỉ cần cắt bỏ những cành tăm, cành vươn quá cao, cành khô chết.

Cây cảnh sẽ gọn lại, an toàn hơn mà năm sau vẫn cho quả đều. Bộ rễ táo tàu không quá hung hãn, không phá nhà như rễ đa, rễ si.

Giữ lại cây táo tàu trong vườn là giữ lại một thói quen sống biết tích trữ, biết chắt chiu. Quả của nó không ăn một lúc, mà được phơi khô để dùng dần quanh năm.

Cây cảnh dạy con cháu ta bài học về sự bền bỉ, về việc không cần phô trương mà vẫn có thành quả thiết thực. Một ngôi nhà có cây cho quả chín đúng mùa, ấy là ngôi nhà có phúc khí sung túc.

3. Cây cảnh: Ngô đồng - Giữ chỗ cho phượng hoàng đậu

Cây ngô đồng thân gỗ, tên khoa học Firmiana simplex, họ Cẩm quỳ. Ở Huế, trong Hoàng Thành vẫn còn những cây ngô đồng mấy trăm tuổi, thân mốc trắng, tán xòe như chiếc lọng. Người ta gọi nó là vua của các loài cây cảnh.

Trong văn hóa Á Đông, ngô đồng gắn liền với hình tượng phượng hoàng. Sách xưa chép: "Phượng hoàng phi, phi ngô đồng bất tê" - phượng hoàng bay, không phải ngô đồng thì không đậu.

Vì thế, trồng cây cảnh ngô đồng trước sân là ước nguyện thầm kín của mỗi gia đình: mong nhà có người tài, có con chim quý tìm về làm tổ, con cháu đỗ đạt, làm rạng danh dòng tộc. Trồng ngô đồng là trồng một khát vọng thanh cao.

Cây cảnh ngô đồng có dáng đẹp hiếm có. Thân thẳng tắp, vỏ nhẵn, lá to như lá sen, xanh mướt vào hè, vàng rực vào thu. Chỉ ba, bốn năm là đã thành cây lớn, cho bóng mát dịu dàng, làm giảm cái nắng gắt của sân gạch.

Nhưng ngô đồng cũng là loài cây "bừa bộn". Mùa xuân thay lá, nó rụng lá, rụng vỏ, rụng cả những chùm hoa nhỏ. Sân vừa quét xong lại đầy. Rễ nó lại đi xa, nếu trồng sát tường, lâu ngày sẽ làm đất đội lên.

Nhiều gia đình trẻ ngày nay không chịu được sự bừa bộn ấy, bèn cho cưa bỏ. Tiếc thay. Nếu hiểu được tính nết của nó, ta sẽ thấy phiền phức ấy rất nhỏ so với cái được.

Chỉ cần trồng ngô đồng cách nhà ít nhất 4-5 mét, cách tường rào 2 mét. Chịu khó quét sân mỗi sớm mai, xem đó như một cách thiền hành, một khoảng lặng để ngắm nhìn sự đổi thay của bốn mùa.

Mỗi mùa lá rụng lại là một lần nhắc ta về vô thường, về việc cái cũ phải đi để cái mới được sinh ra.

Một cây ngô đồng cao lớn trong vườn làm cho khí trường của ngôi nhà trở nên thoáng đãng, cao ráo. Nó hút bớt nhiệt, chắn bớt bụi, là máy lọc không khí tự nhiên.

Về phong thủy, nó là cây cảnh dẫn dụ cát khí, nâng tầm vóc của ngôi nhà từ một nơi ở đơn thuần thành một nơi có cốt cách. Đừng chặt ngô đồng chỉ vì ngại quét lá. Người lười quét lá thì cũng sẽ lười vun đắp phúc phần.

Chặt cây dễ, trồng người khó

Nói đi nói lại, người xưa dặn: "chặt cây phá gia tài" không phải để dọa nạt. Ông bà ta không mê tín. Ông bà ta chỉ mượn chuyện cây cỏ để dạy con cháu đạo lý: Phàm những gì đã gắn bó lâu năm, đã cho bóng mát, đã cho hoa thơm trái ngọt, đã cùng ta đi qua mưa nắng, thì đều có ân nghĩa. Không nên vì một chút bất tiện nhỏ mà đoạn tuyệt.

Xét cho cùng, một cái cây không quyết định được vận may của một gia đình. Vận may nằm ở sự cần cù, ở lòng nhân hậu, ở cách người trong nhà đối đãi với nhau và với thiên nhiên.

Nhưng cây cảnh xanh tươi lại là một phần của vận may ấy. Một sân vườn có cây cổ thụ là sân vườn có vi khí hậu tốt, có hệ sinh thái cân bằng, có chỗ cho chim về, có bóng mát cho người già, có ký ức cho trẻ nhỏ. Đó là thứ tài sản vô hình mà tiền bạc không mua được.

Dĩ nhiên, cũng có lúc phải chặt. Nếu cây đã chết, thân rỗng, có nguy cơ đổ sập vào nhà, vào đường dây điện cao thế. Nếu rễ cây đã làm nứt đôi bức tường chịu lực, đe dọa an toàn của cả gia đình. Khi ấy, việc chặt bỏ không phải là phá phong thủy, mà chính là bảo vệ phong thủy - bảo vệ sự an toàn, là gốc của mọi phúc lành.

Còn nếu không, xin hãy ưu tiên tỉa cành, chỉnh tán, di dời. Trồng một cái cây chỉ cần một ngày, nhưng để có một cây cổ thụ cần cả một đời người. Mỗi gốc cây trong vườn, suy cho cùng, cũng chính là gốc rễ của gia đình ta vậy.

×