Nguồn gốc Mỹ cấm vận Cuba và những bức thư căng thẳng đáng sợ nhất

“Ngòi nổ” bắt đầu từ đâu?

Căng thẳng bắt đầu ngay sau khi Cách mạng Cuba thành công vào năm 1959. Chính phủ mới do Chủ tịch Fidel Castro dẫn dắt đã thực hiện các chính sách cải cách ruộng đất quyết định.

Năm 1960, khi Cuba tiến hành quốc hữu hóa hàng loạt tài sản của Mỹ, bao gồm các nhà máy lọc dầu (sau khi các công ty Mỹ từ chối xử lý dầu thô của Liên Xô), các ngân hàng và điền đường. Washington coi đây là hành động "tịch thu tài sản phi pháp" và trả lời bằng cách cắt giảm hạn ngạch nhập khẩu đường – nguồn thu ngoại tệ chủ lực của quốc gia này.

Đầu năm 1961, Mỹ chính thức cắt quan hệ ngoại giao với Cuba. Sự kiện Vịnh Con Lợn (tháng 4/1961) – nỗ lực bất thành lực lượng do Mỹ hậu thuẫn đã đưa Cuba tiến gần hơn bao giờ hết về phía Liên Xô để tìm kiếm sự bảo đảm hỗ trợ quân sự và kinh tế.

Chính bối cảnh này đã biến đổi một khu vực xung đột thành một phần không thể tách rời cuộc chiến tranh lạnh toàn cầu.

Tại hội nghị lần thứ nhất (8/1961), Mỹ hứa hẹn hàng năm sẽ có khoản viện trợ Nhà nước khổng lồ là 1 tỷ đôla cho các nước Mỹ - Latinh. Hệ thống viện trợ tập thể này sẽ được đặt tên là “Liên minh vì tiến bộ.” Tuy nhiên, kế hoạch gặp khó khăn.

Tại Hội nghị lần thứ 2, tháng 1/1962, tân ngoại trưởng Mỹ Dean Rusk còn đề nghị khai trừ Cuba ra khỏi “Tổ chức các quốc gia châu Mỹ”.

Vì hành động này của Mỹ, Fidel Castro đã kêu gọi toàn thế giới chống lại chủ nghĩa đế quốc Mỹ. Quan hệ Cuba – Liên Xô được tăng cường về mọi mặt để phần nào giảm bớt khó khăn cho Cuba do bao vây kinh tế của Mỹ.

Ngày 2/3/ 1962, Tổng thống John F. Kennedy ban hành sắc lệnh mở rộng các hạn chế thương mại của Mỹ đối với Cuba. Lệnh cấm vận theo sau – cấm toàn bộ hoạt động thương mại giữa Cuba và Mỹ – đã có tác động tiêu cực sâu sắc đến nền kinh tế của đảo quốc và định hình lịch sử đương đại của Tây Bán cầu.

Chỉ một thời gian ngắn sau, cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba (tháng 10/1962) đã đưa đến sát bờ vực chiến tranh hạt nhân. Sự kiện này không chỉ củng cố vững chắc lệnh cấm của Mỹ mà còn khiến nó trở thành một công cụ chiến lược lâu dài.

Ngày 22/10/1962, tổng thống Mỹ Kennedy đã đọc một bài diễn văn rất quan trọng trên truyền hình: “Như đã hứa, Chính phủ ta đã giám sát một cách chặt chẽ nhất các hoạt động quân sự của Liên Xô trên đảo Cuba. Tuần qua, đã có các chứng cớ không thể bác bỏ được chứng tỏ một loạt bệ phóng tên lửa tấn công đã được xây dựng trên hòn đảo tù túng đó. Mục đích của căn cứ này chỉ có thể nhằm tạo ra một lực lượng quân sự chống lại Tây bán cầu”.

“Việc nhanh chóng biến Cuba thành một căn cứ chiến lược quan trọng thông qua sự có mặt của những vũ khí lớn tầm xa và rõ ràng có sức công phá mạnh nhằm hủy diệt hàng loạt là một sự đe dọa trắng trợn đối với hòa bình và an ninh của toàn bộ Châu Mỹ. Quyết định bí mật và bất ngờ đặt vũ khí chiến lược lần đầu tiên ở ngoài lãnh thổ Liên Xô là một sự thay đổi nguyên trạng, cố tình khiêu khích và vô căn cứ mà đất nước chúng ta không thể chấp nhận…”. 

Kennedy trước hết thông báo cho dân chúng Mỹ, sau đó là các đồng minh và trao tối hậu thư cho Chính phủ Liên Xô. Các chứng cớ về tên lửa Liên Xô triển khai ở Cuba được công bố trên toàn thế giới.

Sau này, dù dưới thời Tổng thống Barack Obama đã có những nỗ lực bình thường hóa quan hệ, nhưng phần lớn các nền tảng cơ bản hạn chế vẫn tồn tại. Cuba ước tính lệnh cấm vận đã gây thiệt hại hàng trăm tỷ lệ USD cho nền kinh tế nước này, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân từ thực phẩm đến y tế.

Trong khi đó, hàng năm tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, đại đa số các quốc gia vẫn bỏ phiếu yêu cầu Mỹ bỏ lệnh cấm, coi đây là rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của đảo quốc Caribe.

Những bức thư căng thẳng

Đỉnh điểm khủng hoảng là tháng 10/1962. Đây là thời điểm mà những dòng chữ viết tay giữa các nhà lãnh đạo có thể quyết định vận mệnh của cả nhân loại trước bờ biển chiến tranh hạt nhân.

1. Bức thư của Lãnh tụ Fidel Castro gửi Khrushchev (26/10/1962)

Đây được coi là một trong những bức thư "đáng sợ" nhất lịch sử Chiến tranh Lạnh.

Ông Fidel Castro đã gửi đến nhà lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev rằng, nếu Mỹ thực hiện hành động xâm lược Cuba, Liên Xô nên xem xét tung ra một đòn tấn công hạt nhân phủ đầu chống lại Mỹ để tự bảo vệ.

Ông Khrushchev đã rất sốc và nhận ra rằng tình hình đang vượt quá tầm kiểm soát và bắt đầu tìm cách hiệp hiệp với Tổng thống Mỹ John F. Kennedy để tránh thảm họa toàn cầu.

2. Hai bức thư trái ngược của ông Khrushchev gửi ông Kennedy (26 và 27/10/1962)

Chỉ trong vòng 24 giờ, hai bức thư với giọng hoàn toàn khác nhau đã tạo nên Nhà trắng bối rối:

Bức thư thứ nhất (26/10): Mang giọng điệu cảm xúc và hòa giải. Ông Khrushchev ví von rằng hai bên đang cùng kéo một dây sợi có dây bong bóng nút, càng kéo mạnh thì nút thắt càng chặt cho đến khi phải dùng kiếm để cắt. Ông đề nghị rút tên lửa nếu Mỹ hứa không xâm lược Cuba.

Bức thư thứ hai (27/10): Ngay hôm sau, một bức thư với giọng rắn cứng rắn hơn nhiều được gửi đến. Trong đó, Liên Xô yêu cầu Mỹ phải rút tên lửa Jupiter khỏi Thổ Nhĩ Kỳ để đổi tên lửa ở Cuba.

3. Phản hồi thông tin của nhà Kennedy

Trước bức thư bất ổn, Robert Kennedy (Em trai Tổng thống) đã đưa ra một chiến lược táo bạo: "Phớt bức thư thứ hai và trả lời bức thư thứ nhất".

Mỹ chấp nhận các điều khoản hòa nhịp trong bức thư ngày 26/10 (hứa không xâm lược Cuba).

Về việc rút tên lửa ở Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ thực hiện một bí mật kinh tế, không đưa vào văn bản chính thức để có thể tiếp cận ngoại giao.

4. Bức thư của ông Fidel gửi ông Khrushchev (31/10/1962)

Sau khi Liên Xô và Mỹ đạt được sự đồng tình mà không hỏi ý kiến ​​Cuba, nhà lãnh đạo Fidel Castro đã gửi một bức thư đầy giận dữ và thất vọng.

Ông cho rằng Cuba đã được cống hiến làm "vật tế thần thoại" trong cuộc chơi của các cường quốc. Ông viết: "Người dân Cuba cảm thấy bị xúc phạm và bị bỏ rơi..." .

Bức thư này đánh dấu sự nứt nẻ sâu sắc trong quan hệ đồng minh giữa Havana và Moscow, đồng thời tạo ra Cuba quyết tâm duy trì một đường độc lập hơn sau này.

5. Những bức thư "Ngoại giao bóng bàn" (Thập niên 70)

Ít căng thẳng hơn nhưng mang tính định mệnh, đó là những thông điệp bí mật giữa Henry Kissinger và các đại diện của Cuba cố gắng tìm cách bình thường hóa quan hệ dưới thời Tổng thống Gerald Ford.

Các mốc thời gian và sự kiện chính:
1958-1960: Mỹ áp đặt lệnh cấm vận vũ khí trước khi Fidel Castro lên nắm quyền, sau đó trả đũa bằng cách hạn chế thương mại do Cuba quốc hữu hóa các doanh nghiệp Mỹ không bồi thường.
1961-1962: Sau sự kiện Vịnh Con Lợn và Khủng hoảng tên lửa, Mỹ cắt đứt quan hệ ngoại giao và áp đặt lệnh cấm vận toàn diện (trừ thực phẩm/thuốc men), phong tỏa kinh tế đảo quốc này.
1992-1996: Thắt chặt cấm vận thông qua Đạo luật Dân chủ Cuba (1992) và Đạo luật Helms-Burton (1996), cấm các công ty nước ngoài kinh doanh với Cuba và phạt các công ty con của Mỹ ở nước ngoài.
2015-2017: Thời kỳ "tan băng" ngoại giao dưới thời Tổng thống Obama, nới lỏng một số hạn chế đi lại và thương mại.
2017-nay: Mỹ khôi phục và siết chặt các hạn chế về kinh doanh, đi lại, đặc biệt là chiến lược "áp lực toàn diện" từ năm 2025, do các vấn đề về nhân quyền và chính trị.

×