Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: "Không đi điền dã, không thể viết được phim về nông thôn" (kỳ cuối)

Trong kỳ này, biên kịch Trịnh Thanh Nhã chia sẻ những trải nghiệm thực tế của người cầm bút và lý do vì sao việc viết về nông thôn luôn là thử thách lớn đối với các nhà biên kịch.

Thực tế hiện nay cho thấy, làm một bộ phim sâu sắc, hấp dẫn về vùng miền nói chung và nông thôn nói riêng là điều không dễ dàng. Nó có thể khiến nhiều người viết trẻ không mặn mà với đề tài này. Bà thấy sao?

- Nguyên nhân là bởi công việc này đòi hỏi quá nhiều công sức và tâm lực. Họ nhìn thấy những bài học từ người đi trước nên e ngại và tránh né.

Bản thân tôi từng có ý tưởng viết về Tây Nguyên từ ba năm trước. Tôi đã đi thực tế, tìm ra vấn đề từ thời điểm đó, nhưng mới đây vẫn phải quay lại một mình trong 7 ngày và vẫn chưa cảm thấy thỏa mãn. Sau chuyến đi, tôi tiếp tục vào thư viện tìm sách đọc, nghiên cứu thêm tư liệu cho đến khi cảm thấy “no kiến thức”, “đủ cảm xúc” mới dám đặt bút viết.

Chỉ riêng điều đó cũng cho thấy việc dấn thân vào đề tài này đáng ngại đến mức nào.

Ngay cả với Chuyện tình Khâu Vai, dù đã có tiểu thuyết gốc, thậm chí có cả một vở cải lương chuyển thể, tôi vẫn phải đến Khâu Vai không dưới 5 lần. Chưa kể những lần đưa sinh viên đi thực tế tại các chợ tình vùng cao, ít nhất ba lần ở ba địa điểm khác nhau.

Mỗi vùng đất, mỗi cộng đồng đều mang những sắc thái văn hóa riêng mà người viết không thể chỉ dựa vào tài liệu hay những gì được kể lại. Có rất nhiều vấn đề cần nghiên cứu, nhưng điều tôi muốn nhấn mạnh là để tạo ra một tác phẩm đáp ứng tiêu chuẩn điện ảnh, người viết phải lao tâm khổ tứ đến mức nào.

Theo bà, đâu là khoảng cách lớn nhất giữa việc “biết” một vùng đất và thực sự “hiểu” vùng đất đó để đưa lên màn ảnh?

- Chính là trải nghiệm thực tế và sự thấu cảm. Có những điều sách vở hay tư liệu chỉ giúp mình tiếp cận bề mặt, nhưng để hiểu con người, hiểu văn hóa và tâm lý của họ thì phải sống cùng, đi cùng và quan sát bằng chính cảm nhận của mình.

Bà có lời khuyên nào dành cho những người trẻ còn e ngại sự vất vả ấy?

- Điều quan trọng là phải trang bị kiến thức để biết phân biệt đâu là đúng, đâu là sai trong những thông tin từ Wikipedia, Google, AI hay ChatGPT. Những kiến thức khoa học có thể chính xác, nhưng với lĩnh vực nhân học thì chưa chắc.

Nếu muốn hiểu về người Giáy hay người Ê Đê chẳng hạn, bạn bắt buộc phải đến tận nơi, gặp gỡ những con người thật. Khi đó sẽ nhận ra rằng không một AI nào có thể thay thế được trải nghiệm trực tiếp với những nguyên mẫu sống động.

Vậy theo bà, công nghệ có thể hỗ trợ người viết đến đâu trong quá trình sáng tạo?

- Nếu muốn viết về một vùng đất, một cộng đồng hay một nền văn hóa nào đó, chỉ có một con đường là tự mình đi điền dã. Không có cách nào khác.

Đó cũng là điều mà chúng tôi luôn ghi nhớ trong nghề viết: Đi tìm để biết – Biết để hiểu – Hiểu để thấu cảm. Ba bước ấy là điều bắt buộc. Chỉ khi thực sự thấu cảm, người viết mới có thể chạm tới chiều sâu cần thiết của tác phẩm.

Như chuyến đi Tây Nguyên vừa rồi của tôi chẳng hạn. Trong 7 ngày ở đó, tôi đi khắp các buôn làng, tham dự nhiều hoạt động của người dân để gặp những nguyên mẫu cho nhân vật của mình. Mỗi người kể một câu chuyện đời khác nhau, vì thế tôi lại phải đối chiếu với sách vở để tìm ra mẫu số chung.

Vì “nhân vật chung” đó mới là nhân vật của mình. Lúc ấy tôi mới dám đặt bút viết tiếp đề cương hoàn thành cách đây ba năm, trong chuyến đi lần thứ nhất.

Xin cảm ơn biên kịch Trịnh Thanh Nhã đã chia sẻ thông tin!

×