Nhà máy in tiền đầu tiên của Việt Nam đặt tại làng này của Hòa Bình cũ, nay là tỉnh Phú Thọ mới

Có những di tích khiến người ta lặng đi bởi dấu tích của chiến tranh. Có những địa chỉ đỏ khiến lòng người bồi hồi bởi câu chuyện về những con người đã hiến dâng cả cuộc đời cho Tổ quốc.

Và cũng có những nơi, chỉ khi đặt chân đến mới cảm nhận hết ý nghĩa của hai tiếng “Độc lập” được khắc họa bằng những tờ giấy bạc đầu tiên mang tên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Khu di tích lịch sử Nhà máy in tiền tại đồn điền Chi Nê, xã An Nghĩa, tỉnh Phú Thọ mới (địa phận huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình cũ) là một nơi như thế.

Giữa màu xanh của núi rừng - nơi từng vang lên tiếng máy in hơn 80 năm trước, hôm nay trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, đồng thời là điểm đến giàu giá trị lịch sử trong định hướng phát triển du lịch của địa phương.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ đứng trước muôn vàn khó khăn.

Ngân khố gần như trống rỗng, nền kinh tế kiệt quệ, trong khi đồng tiền Đông Dương của thực dân Pháp vẫn lưu hành. Muốn xây dựng một quốc gia độc lập, trước hết phải có nền tài chính độc lập và đồng tiền của riêng mình.

Trong bối cảnh ấy, nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện đã mua lại toàn bộ nhà in Taupin của Pháp ở Hà Nội, hiến tặng Chính phủ để phục vụ việc in tiền.

Đến tháng 3/1946, khi việc đặt nhà máy tại Hà Nội không còn bảo đảm bí mật, ông tiếp tục hiến đồn điền Chi Nê của gia đình làm nơi di chuyển toàn bộ nhà máy lên vùng an toàn.

Giữa những cánh rừng cà phê, xoan, trẩu bạt ngàn, Nhà máy in tiền đầu tiên của chính quyền cách mạng Việt Nam chính thức đi vào hoạt động.

Chính nơi đây đã cho ra đời những tờ “giấy bạc tài chính”, hay còn được Nhân dân trìu mến gọi là “giấy bạc Cụ Hồ”. Đặc biệt, đồng bạc mệnh giá 100 đồng - tờ “con trâu xanh” trở thành biểu tượng của nền tài chính cách mạng những ngày đầu lập nước.

Những tờ tiền ấy không chỉ mang giá trị thanh toán mà còn mang sứ mệnh lịch sử lớn lao. Chúng góp phần thay thế đồng tiền Đông Dương, bảo đảm lưu thông hàng hóa, phục vụ kháng chiến, đồng thời khẳng định chủ quyền về kinh tế, tài chính của một quốc gia độc lập.

Đó là minh chứng sinh động cho ý chí tự lực, tự cường của dân tộc Việt Nam trong những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng.

Ngày nay, bước vào Khu di tích lịch sử Nhà máy in tiền, điều đọng lại đầu tiên là cảm giác bình yên giữa không gian xanh của vùng bán sơn địa.

Con đường dẫn vào khuôn viên rợp bóng cây, nhà tưởng niệm uy nghiêm, khu nhà trung tâm đồn điền Chi Nê - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc, cùng khu vực phục dựng xưởng in tiền năm 1946-1947... Tất cả tạo nên một không gian lịch sử giàu sức gợi.

Trong khu trưng bày, hàng trăm hiện vật, tranh ảnh và tư liệu quý được lưu giữ cẩn trọng.

Những bản thiết kế mẫu tiền, hình ảnh cán bộ ngành Tài chính thời kỳ đầu, các tư liệu về quá trình vận chuyển máy móc từ Hà Nội lên Chi Nê hay câu chuyện về những người công nhân âm thầm làm việc ngày đêm giúp người xem hình dung rõ hơn về một giai đoạn lịch sử đặc biệt của dân tộc.

Mỗi hiện vật như một nhân chứng sống, kể lại câu chuyện về những con người đã vượt qua muôn vàn thiếu thốn để hoàn thành nhiệm vụ đặc biệt: Tạo nên “vũ khí” trên mặt trận kinh tế - tài chính phục vụ cuộc kháng chiến trường kỳ. Vì thế, chuyến tham quan nơi đây không đơn thuần là hành trình khám phá di tích mà còn là cuộc trở về với những giá trị cốt lõi của lòng yêu nước và tinh thần cống hiến.

Theo đồng chí Nguyễn Thị Thanh Tâm - Phó Chủ tịch UBND xã An Nghĩa, những năm qua, nơi đây trở thành địa chỉ đỏ của nhiều hoạt động giáo dục truyền thống. Giá trị của khu di tích không chỉ nằm ở những công trình hay hiện vật được bảo tồn, mà còn ở khả năng khơi dậy cho thế hệ trẻ niềm tự hào dân tộc, bồi đắp lý tưởng sống và trách nhiệm với đất nước.

Cùng với công tác bảo tồn, địa phương đang từng bước phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch.

Khu di tích được kết nối với các điểm đến nổi tiếng như Chùa Tiên, hệ thống hang động Phú Lão và nhiều điểm du lịch sinh thái, tạo nên hành trình khám phá kết hợp giữa lịch sử, văn hóa và thiên nhiên.

Giữa dòng chảy của cuộc sống hôm nay, Khu di tích Nhà máy in tiền không chỉ lưu giữ ký ức về sự ra đời của những đồng tiền đầu tiên mang biểu tượng chủ quyền quốc gia, mà còn tiếp tục lan tỏa những giá trị lịch sử thiêng liêng, trở thành điểm đến ý nghĩa trên hành trình về nguồn.

Để mỗi người thêm trân trọng quá khứ, thêm tự hào về dân tộc và thêm niềm tin vào con đường phát triển của đất nước.

Năm 2007, Nhà máy in tiền tại đồn điền Chi Nê được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Đây cũng là Nhà máy in tiền đầu tiên của cách mạng Việt Nam, được xác lập kỷ lục Guinness Việt Nam.

Trên cơ sở đó, Nhà nước đã đầu tư quy hoạch, trùng tu và phục dựng khu di tích trên diện tích hơn 15,5ha với tổng kinh phí trên 270 tỷ đồng.

Năm 2019, Nhà tưởng niệm người có công và cán bộ, công nhân Nhà máy in tiền được khánh thành, trở thành nơi để các thế hệ cán bộ ngành tài chính, nhân dân và du khách thập phương dâng hương, tri ân Chủ tịch Hồ Chí Minh, gia đình nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện cùng những người đã góp công đặt nền móng cho nền tài chính quốc gia.

×