Nhà Thanh sụp đổ, 9 vị tổng đốc quyền lực có kết cục ra sao?

Nhà Thanh sụp đổ, 9 vị tổng đốc quyền lực có kết cục ra sao?

Trong hệ thống quan lại của các triều đại phong kiến Trung Quốc, chức vụ tổng đốc là một vị trí đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, chức quan này không phải xuất hiện từ xa xưa mà chỉ chính thức được thiết lập dưới thời nhà Minh.

Trước thời Minh, trong bộ máy hành chính không hề tồn tại chức danh tổng đốc. Đến thời Minh Anh Tông, nhằm đối phó với các cuộc nổi loạn và tăng cường hiệu quả chỉ huy quân sự, triều đình lần đầu tiên bổ nhiệm Thượng thư Bộ Binh đảm nhiệm chức Tổng đốc. Từ đó, chức vụ này chính thức đi vào lịch sử.

Sau khi người Mãn Thanh tiến vào Trung Nguyên và thành lập nhà Thanh, họ tiếp tục kế thừa nhiều thể chế của triều Minh, trong đó có chế độ tổng đốc. Tuy nhiên, tổng đốc thời Minh và tổng đốc thời nhà Thanh lại có những điểm khác biệt khá lớn về tính chất và quyền hạn.

Dưới thời Minh, do quân đội thường xuyên được điều động để chinh phạt hoặc dẹp loạn, hoàng đế thường chỉ định các đại thần làm tổng đốc trong một khoảng thời gian nhất định, giao cho họ quyền chỉ huy quân đội ở địa phương. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, chức vụ này thường bị bãi bỏ.

Những người được bổ nhiệm làm tổng đốc thời Minh đa phần đều là các đại thần trọng yếu trong triều. Họ mang theo ý chỉ của hoàng đế, thay mặt thiên tử xử lý công việc ở địa phương. Vì vậy, tổng đốc thời Minh mang ý nghĩa đặc biệt cao quý, thể hiện sự tín nhiệm tuyệt đối của hoàng đế.

Sang thời nhà Thanh, tổng đốc trở thành một chức vụ thường trực trong bộ máy cai trị. Mỗi tổng đốc phụ trách một hoặc nhiều tỉnh, thường là hai đến ba tỉnh. Tuy nhiên, dù quyền lực rất lớn, địa vị của họ vẫn không thể sánh với những tổng đốc thời Minh từng được giao quyền thay mặt hoàng đế.

Nhà Thanh thiết lập tổng cộng chín khu vực tổng đốc lớn, mỗi người cai quản một vùng lãnh thổ rộng lớn. Để tránh việc tổng đốc trở thành “thổ hoàng đế”, triều đình còn bố trí thêm chức tuần phủ cùng quản lý địa phương. Cả tổng đốc lẫn tuần phủ đều có quyền trực tiếp dâng tấu lên hoàng đế, qua đó tạo ra cơ chế giám sát và kiềm chế lẫn nhau.

Trong số chín tổng đốc, địa vị cao nhất thuộc về Tổng đốc Đông Tam Tỉnh, bởi đây là vùng đất phát tích của người Mãn Thanh, trước kia do Thịnh Kinh tướng quân quản lý. Đứng thứ hai là Tổng đốc Trực Lệ, vì địa bàn quản hạt bao gồm Bắc Kinh và Thiên Tân, trung tâm chính trị của đế quốc.

Về kinh tế, giàu có nhất lại là Tổng đốc Lưỡng Giang. Khu vực Giang Nam vốn nổi tiếng là vùng “đất lành cá gạo”, sản lượng lương thực dồi dào, nguồn thuế vô cùng phong phú, đặc biệt là thuế muối. Trong mắt triều đình Thanh, Lưỡng Giang chẳng khác nào “túi tiền” của quốc gia.

Thế nhưng, tất cả hào quang ấy dần tan biến khi nhà Thanh bước vào giai đoạn suy tàn. Sau khi liên quân tám nước tiến vào Bắc Kinh, triều đình rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng. Đến Cách mạng Tân Hợi năm 1911, đế chế tồn tại hơn hai thế kỷ chính thức sụp đổ, kéo theo sự chấm hết của thời đại các tổng đốc.

Đối diện với biến động lịch sử, chín vị tổng đốc cuối cùng đã lựa chọn những con đường khác nhau.

Tổng đốc Trực Lệ Trương Trấn Phương nhờ có quan hệ đồng hương với Viên Thế Khải nên nhanh chóng thích nghi với chính quyền mới. Sau khi nhà Thanh diệt vong, ông tiếp tục giữ chức Đô đốc Hà Nam.

Tổng đốc Lưỡng Giang Trương Huân là người nổi tiếng với cuộc phục bích Phổ Nghi năm 1917. Sau thất bại, ông trở về quê nhà và qua đời vì bệnh khi khoảng 70 tuổi.

Tổng đốc Đông Tam Tỉnh Triệu Nhĩ Tốn là một cựu thần trung thành với triều Thanh. Sau khi không thể ngăn cản làn sóng cách mạng, ông lui về biên soạn bộ “Thanh sử cảo”, sống thọ và qua đời khi tuổi đã cao.

Trái ngược với người anh của mình, Tổng đốc Tứ Xuyên Triệu Nhĩ Phong có kết cục bi thảm hơn nhiều. Sau khi Cách mạng Tân Hợi bùng nổ, ông bị lật đổ, tìm cách giành lại quyền lực nhưng thất bại và bị xử tử khi nhà Thanh vẫn chưa chính thức kết thúc.

Tổng đốc Mân Chiết Tùng Thọ là một trong những người trung thành nhất với triều đình. Khi quân cách mạng yêu cầu bàn giao quyền lực, ông kiên quyết từ chối. Sau thất bại, ông nuốt vàng tự sát để giữ trọn khí tiết.

Tổng đốc Lưỡng Quảng Trương Minh Kỳ lại lựa chọn một con đường khác. Ông sang Nhật Bản sinh sống và từng được giao một số chức vụ nhất định. Trước khi cuộc kháng chiến chống Nhật kết thúc, ông qua đời vì bệnh tại nhà.

Tổng đốc Vân Quý Lý Kinh Hy nhanh chóng thuận theo thời cuộc. Sau khi rời Vân Nam, ông tham gia chính quyền Bắc Dương và từng được bổ nhiệm làm Quốc vụ Tổng lý. Tuy nhiên, chưa đầy một tuần sau khi nhậm chức, ông đã qua đời vì bệnh.

Tổng đốc Hồ Quảng Thụy Trừng xuất thân từ Chính Hoàng kỳ Mãn Châu. Trong thời gian tại nhiệm, ông mạnh tay đàn áp các tổ chức cách mạng. Chính sách cứng rắn ấy vô tình góp phần thúc đẩy cuộc khởi nghĩa Vũ Xương. Sau khi nhà Thanh sụp đổ, ông từng lưu vong sang Nhật Bản rồi trở về nước và mất vì bệnh.

Người cuối cùng là Tổng đốc Thiểm Cam Trường Canh. Ông không lựa chọn đối đầu với lực lượng cách mạng. Sau khi Hoàng đế Tuyên Thống thoái vị, Trường Canh nhanh chóng giao nộp ấn tín và rút khỏi chính trường. Ông qua đời ở tuổi 71.

Nhìn lại số phận của chín vị tổng đốc cuối thời Thanh, có thể thấy họ đều là những nhân vật đứng trên đỉnh cao quyền lực nhưng lại phải chứng kiến sự sụp đổ của triều đại mà mình phụng sự. Trong cơn sóng dữ của lịch sử, mỗi người đưa ra một lựa chọn khác nhau: có người trung thành đến chết, có người thuận theo thời thế, cũng có người tìm cách khôi phục vương triều cũ.

Điều đáng chú ý là phần lớn các tổng đốc không phải chịu kết cục quá bi thảm. Ngoài Triệu Nhĩ Phong bị xử tử và Tùng Thọ tự sát, bảy người còn lại đều qua đời vì bệnh hoặc tuổi già. So với nhiều nhân vật quyền lực trong những thời kỳ thay triều đổi đại khác của lịch sử Trung Quốc, đây có thể xem là một cái kết tương đối bình lặng.

Sự kết thúc của họ cũng phản ánh một thực tế: khi một đế quốc sụp đổ, những người từng đứng ở đỉnh cao quyền lực chưa chắc sẽ trở thành nạn nhân của cuộc thanh trừng. Trong nhiều trường hợp, lịch sử vẫn để lại cho họ cơ hội được chứng kiến sự đổi thay của thời cuộc và khép lại cuộc đời mình theo cách ít sóng gió hơn người đời thường nghĩ.

×