Nhà thơ Nguyễn Sỹ Đại: Đưa “Khoảng trời con gái” ra Hà Nội là mơ ước của tôi

Thưa ông, vở diễn "Khoảng trời con gái" từng được dàn dựng và công diễn tại Khu Di tích Ngã ba Đồng Lộc vào năm 2018, để lại nhiều xúc động trong lòng khán giả và nhận được sự đánh giá cao của giới chuyên môn. Điều gì đã thôi thúc ông tạo nên kịch bản này? Và khi "Khoảng trời con gái" sắp trở lại sân khấu Thủ đô vào ngày 19/7 tới, cảm xúc của ông lúc này ra sao?

- Vở diễn “Khoảng trời con gái” từ chính kịch đã được NSND Nguyễn An Ninh chuyển thể rất ngọt thành kịch hát dân ca cùng bàn tay dàn dựng tài hoa của NSND Lê Hùng và được thể hiện điêu luyện từ các diễn viên của Trung tâm Bảo tồn và phát huy di sản dân ca Xứ Nghệ do NSND Hồng Lựu làm giám đốc.

Năm 2018, vở diễn chỉ ra mắt hai đêm trước công chúng Hà Tĩnh nhưng đã gây xúc động lớn với khán giả và các nhân chứng lịch sử, rất nhiều người không kìm được nước mắt bật khóc. Là tác giả, đứng lẫn giữa những người nông dân, những cô giáo và học sinh vừa xem, vừa khóc. Tôi cảm nhận lịch sử và những điều tốt đẹp không bao giờ mất đi; cũng như công chúng không bao giờ rời bỏ nghệ thuật, chỉ lúc nào đó các nhà làm nghệ thuật rời bỏ công chúng mà thôi. Hôm đó, tôi thật sự hạnh phúc vì thấy mình đã đi đúng hướng và mơ ước một ngày nào đó đưa vở diễn này ra với công chúng Thủ đô.

Chúng tôi đã rất nỗ lực để nâng cao chất lượng, giữ thuần chất con người và nghệ thuật Hà Tĩnh. Đây là một thách thức rất lớn, trước hết là thách thức về tài chính, khi không có một dự án nào của Nhà nước, của doanh nghiệp tham gia cùng.

Chúng tôi đã làm nghệ thuật với tất cả trái tim, tinh thần của Ngã ba Đồng Lộc và chúng tôi đã nhận được cổ vũ rất lớn của công chúng, của hội đồng hương Hà Tĩnh. Chúng tôi hy vọng khán giả Thủ đô và các địa phương khác có một cảm nhận chân xác về lịch sử, về con người và văn hóa Hà Tĩnh... Và cũng mong muốn nhận được sự phê bình để vở kịch được tiếp tục hoàn thiện và bản thân tiến bộ hơn trên con đường hoạt động nghệ thuật.

Thưa ông, là người con sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Can Lộc (Hà Tĩnh) – nơi có Ngã ba Đồng Lộc, một biểu tượng bất tử của tinh thần yêu nước và sự hy sinh, điều gì đã thôi thúc ông viết nên "Khoảng trời con gái" với một lăng kính khác?

- Có thể nói cuộc đời tôi và quê hương tôi hàng trăm năm, hàng nghìn năm chìm trong khói lửa chiến tranh. Tôi đã viết nhiều thứ, nhưng hầu như chưa viết được gì về chiến tranh và quê hương. Có thể nói “Khoảng trời con gái” là chương thứ nhất trong những gì tôi viết về quê hương mình, một thôn ven đường trên Đường Trường Sơn những năm chống Mỹ.

“Một lăng kính rất khác”- sẽ không có nghĩa là nhìn lịch sử khác đi mà trước hết là bảo đảm lịch sử được thể hiện một cách chân thực nhất; chân thực đến từng tên tuổi, hành động, lời nói, hoàn cảnh như lịch sử đã diễn ra để trên cơ sở đó, ai muốn luận bàn, phán xét cũng không đi quá cái gốc của nó. Còn nghệ thuật thì đương nhiên cần có những thủ pháp nghệ thuật, có sự tích hợp các phương tiện hiện đại…

“Đồng Lộc đã từng là cảm hứng của rất nhiều tác phẩm thơ ca, điện ảnh và kịch nói. Vậy ông nghĩ sao khi tác phẩm của ông được chọn hình thức kịch hát dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, làm dung môi duy nhất để truyền tải? Phải chăng tư chất tự sự, tính trữ tình và âm hương bộc trực của điệu ví, câu giặm mới chính là 'chiếc chìa khóa' duy nhất lột tả được trọn vẹn phần 'con gái' mềm mại bên trong những người anh hùng thép?”

- Nhiều người có cảm tình với người Hà Tĩnh nhận xét đây là đất hiếu học, con người anh hùng và tài hoa. Tôi nghĩ người Hà Tĩnh sống hồn nhiên, giản dị, không muốn làm anh hùng, danh tướng. Họ chỉ muốn sống chan hòa trong tình làng nghĩa xóm, trong sự hài hòa với cỏ cây sông núi và trái tim họ ngàn đời dù trong đói no, gian khổ, dù hòa bình hay chiến tranh đều cất lên tiếng hát yêu thương, hy vọng. Tiếng hát là đại biểu của vùng đất, con người nơi đây.

Mười cô gái cũng như nhiều cô gái Hà Tĩnh đều thích hát. Tiếng hát là một nhân vật chính của vở diễn này, là điều sâu xa nhất, cao quý nhất trong tâm hồn mười cô và chúng tôi đã cố gắng thể hiện điều đó.

“Trong quá trình xây dựng kịch bản, làm thế nào ông cân bằng được tính chính xác, khách quan của một nhà báo khi tiếp cận các tư liệu lịch sử khốc liệt năm 1968, với sự lãng mạn, bay bổng của một nhà thơ khi khắc họa những khát vọng tuổi đôi mươi, những lời hẹn ước và cả sự hy sinh của 10 cô gái?”

- Đây là một câu hỏi thú vị, khiến người ta nghĩ đến câu hỏi: Nghệ thuật cao hơn cuộc sống hay cuộc sống cao hơn nghệ thuật?.

Trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ, cũng như nhiều thời đại và hoàn cảnh khác; hiện thực cuộc sống vô cùng vĩ đại, nó đã đạt tới đỉnh cao của chân, thiện, mỹ. Nhà văn chỉ cần làm nhà báo ghi chép trung thực như hiện thực vốn có đã thành nghệ thuật. Trong 12 ngày đêm năm 1972, trước sự tàn phá khốc liệt của B 52 Mỹ; một nhà báo nước ngoài đã thốt lên: Thế này thì Hà Nội còn gì nữa! Một cô gái Hà Nội ở Khách sạn Thống Nhất trả lời: Không, Hà Nội còn phẩm giá con người. Đó chính là gợi ý cho một tác phẩm báo chí, có thể coi là một tác phẩm văn học “Hà Nội, thủ đô của phẩm giá con người” của Thép Mới. Nhật ký Đặng Thùy Trâm là một tập nhật ký mà trở thành tác phẩm văn học rung động thế giới…

Tất nhiên là trong vở kịch của tôi, không chỉ viết bằng ngòi bút của một nhà báo, một người làm công tác tư liệu mà còn bằng sự rung động của trái tim một nhà thơ, một người yêu nước, một người đã từng biết, từng hiểu, từng đồng điệu với tâm hồn và khát vọng của các cô. Tôi không gặp khó khăn để cân bằng, hòa hợp giữa hai vai nhà thơ và nhà báo. Nếu có khó khăn là tài năng tôi chưa đủ, thì nó được bù đắp rất nhiều bởi đạo diễn, diễn viên, tác giả âm nhạc và nhất là anh Nguyễn An Ninh, một người con Hà Tĩnh khác, người đã chuyển thể dân ca.

“Chiến tranh đã lùi xa, Ngã ba Đồng Lộc giờ đã xanh lại màu của sự sống. Thông qua cái tên đầy chất thơ – 'Khoảng trời con gái', ông kỳ vọng vở kịch hát này sẽ gửi gắm thông điệp gì đến thế hệ trẻ ngày nay? Ông muốn họ nhìn nhận sự hy sinh của thế hệ đi trước như một bài học lịch sử trầm hùng, hay như một nguồn năng lượng tinh thần để trân quý và 'chữa lành' cho những áp lực của thời đại mới?”

- "Khoảng trời con gái" – Vâng, đó là một cái tứ. Cám ơn nhà báo đã hỏi điều này. Đó là khoảng sống ngắn ngủi của mười cô; là bầu trời lồng lộng của những khát vọng; là tấm gương soi chiếu… Và gì nữa là dư âm, là cộng hưởng của công chúng.

Đây cũng là một trường đoạn tôi muốn thể hiện theo cách của điện ảnh khi mười cô gái nằm trên hố bom, dưới trời xanh nói về những điều bình thường nhất, về những ước mơ cũng bình thường như bao con người khác. Các cô không thần thánh mình, sao mà tôi lại thần thánh họ? Nhưng chính vì bình thường như thế mà họ trở nên thần thánh. Và mỗi người chúng ta, cũng có góc là thần thánh, vươn lên thành anh hùng, thần thánh với dân tộc anh hùng và thần thánh của mình.

Xin cảm ơn nhà thơ Nguyễn Sỹ Đại!

Vở diễn “Khoảng trời con gái” sẽ được công diễn tại Nhà hát Âu Cơ (Hà Nội) vào ngày 19/7; Ngày 20/7 công diễn tại Nhà hát chèo Hưng Yên; Ngày 21/7 tại Nhà hát Phạm Thị Trân (Ninh Bình); Ngày 22/7 tại Nhà hát Lam Sơn (Thanh Hóa).

Vở diễn “Khoảng trời con gái" là nén tâm nhang, thể hiện tấm lòng tri ân sâu sắc đối với sự hy sinh quên mình của thế hệ thanh niên thời kỳ chống Mỹ, cứu nước, trong đó có 10 nữ liệt sĩ thanh niên xung phong đã anh dũng ngã xuống tại Ngã ba Ðồng Lộc.

×