Nhà Tống chấm dứt thời kỳ Ngũ đại Thập quốc, vậy quốc gia nào bị tiêu diệt cuối cùng?

Nhà Tống chấm dứt thời kỳ Ngũ đại Thập quốc, vậy quốc gia nào bị tiêu diệt cuối cùng?

Trong cục diện phân liệt kéo dài hơn nửa thế kỷ sau khi Nhà Đường suy yếu và sụp đổ, lịch sử Trung Hoa bước vào thời kỳ đầy biến động gọi là Ngũ đại Thập quốc. Giữa hàng loạt chính quyền lớn nhỏ thay nhau nổi lên rồi nhanh chóng lụi tàn, Bắc Hán là một trường hợp đặc biệt. Đây là quốc gia có lãnh thổ nhỏ bé, chỉ quanh quẩn vùng Sơn Tây với kinh đô đặt tại Thái Nguyên, nhưng lại tồn tại lâu bậc nhất trong mười nước, đồng thời cũng là chính thể cuối cùng bị nhà Tống thôn tính trong tiến trình thống nhất Trung Hoa.

Thái Nguyên vốn là vùng đất chiến lược, từng là căn cứ phát tích của nhiều triều đại thời Ngũ Đại như Hậu Đường, Hậu Tấn và Hậu Hán. Sau khi Hậu Chu lật đổ Hậu Hán năm 950, cục diện phương bắc tiếp tục biến động. Trong bối cảnh đó, Lưu Mân – còn gọi là Lưu Sùng – em trai của Lưu Tri Viễn (người sáng lập Hậu Hán), đã dựa vào thế lực Sa Đà ở Sơn Tây để tự lập.

Năm 951, Lưu Mân xưng đế, lấy danh nghĩa kế tục chính thống của Hậu Hán và lập nên Bắc Hán, đôi khi còn được gọi là Đông Hán. Ông xuất thân từ tộc Sa Đà, một nhóm du mục từng đóng vai trò quan trọng trong chính trị cuối thời Đường. Vương quốc mới thành lập nằm kẹp giữa hai thế lực lớn: phía nam là Hậu Chu, sau này là nhà Tống; phía bắc là Nhà Liêu của người Khiết Đan. Nhận thức rõ vị thế yếu của mình, Lưu Mân nhanh chóng thần phục Liêu, thiết lập quan hệ bảo hộ để đổi lấy sự che chở quân sự. Chính lựa chọn chiến lược này đã đặt nền móng cho sự tồn tại dai dẳng của Bắc Hán.

Năm 958, Hậu Chu Thế Tông Sài Vinh phát động bắc phạt. Lưu Mân cầu cứu Liêu. Liên quân Hán – Liêu bị quân Chu đánh bại, song đúng lúc chiến sự đang thuận lợi thì Sài Vinh lâm bệnh qua đời, quân Chu buộc phải rút về Biện Kinh. Biến cố bất ngờ ấy cứu Bắc Hán khỏi nguy cơ diệt vong sớm. Một năm sau, tướng Hậu Chu là Tống Thái Tổ (Triệu Khuông Dận) đoạt ngôi, lập ra Nhà Tống, mở đầu tiến trình tái thống nhất.

Sau khi Lưu Mân mất năm 954, con trai ông là Lưu Thừa Quân lên nối ngôi, tức Hán Duệ Tông. Ông trị vì trong bối cảnh phương nam đổi chủ từ Hậu Chu sang Tống năm 960. Lưu Thừa Quân nổi tiếng hiếu học, giỏi thư pháp, siêng năng trị quốc và trọng dụng hiền tài như Quách Vô Vĩ. Dưới thời ông, Bắc Hán tương đối ổn định, giảm xung đột với phương nam, tập trung củng cố nội trị. Tuy nhiên, việc quá lệ thuộc vào Liêu khiến uy tín của ông phần nào giảm sút, và sự hỗ trợ từ phương bắc cũng không còn dồi dào như trước.

Năm 968, Lưu Thừa Quân qua đời. Người kế vị là Lưu Kế Ân, cháu gọi Lưu Mân bằng ông, đồng thời là con nuôi của Lưu Thừa Quân. Tuy nhiên, triều đại của ông chỉ kéo dài vỏn vẹn 60 ngày. Trong một yến tiệc cung đình, quan Hầu Bá Vinh bất ngờ dẫn người ám sát ông ngay trong cung. Vụ việc gây chấn động triều chính. Ngay sau đó, Quách Vô Vĩ cùng quần thần tiêu diệt Hầu Bá Vinh và tôn Lưu Kế Nguyên lên ngôi.

Lưu Kế Nguyên trở thành vị vua cuối cùng của Bắc Hán. Ông tiếp tục duy trì quan hệ phụ thuộc với Liêu để giữ thế cân bằng trước áp lực ngày càng lớn từ Tống. Tuy nhiên, đến giữa thập niên 970, cục diện đã thay đổi căn bản. Sau khi cơ bản thu phục các nước phương nam như Ngô Việt và Thanh Nguyên, nhà Tống chỉ còn một mục tiêu duy nhất là Bắc Hán.

Năm 976, Tống Thái Tổ qua đời, em là Tống Thái Tông lên ngôi. Nhà Tống khi đó đã củng cố vững chắc quyền lực trung ương và quyết tâm xóa bỏ nốt mảnh ghép cuối cùng của thời phân liệt. Đầu năm 979, Tống Thái Tông thân chinh bắc phạt. Ông chia quân làm hai hướng: một đạo tấn công trực diện Thái Nguyên, đạo khác chặn đường viện binh Liêu.

Quân Liêu quả nhiên đưa quân cứu viện, nhưng bị đánh bại tại Bạch Mã Lĩnh, tướng Gia Luật Địch Lý tử trận. Không còn chỗ dựa, thành Thái Nguyên bị quân Tống vây hãm gắt gao. Nội bộ Bắc Hán rối ren, nhiều tướng lĩnh ra hàng. Trước tình thế tuyệt vọng, Lưu Kế Nguyên buộc phải mở cửa đầu hàng. Bắc Hán chính thức bị sáp nhập vào nhà Tống năm 979, kết thúc 29 năm tồn tại với bốn đời quân chủ.

Vì sao một quốc gia nhỏ bé như Bắc Hán có thể tồn tại lâu dài giữa vòng vây các cường quốc? Thứ nhất, vị trí địa lý Thái Nguyên hiểm yếu, dễ thủ khó công. Thứ hai, chính sách khéo léo dựa vào Liêu làm nước bảo hộ giúp Bắc Hán có chỗ dựa chiến lược. Thứ ba, trong nhiều thời điểm, các triều đại phương nam còn bận đối phó nội biến hoặc các chiến dịch khác, tạo khoảng lặng cho Bắc Hán củng cố lực lượng.

Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc ấy cũng là nguyên nhân khiến Bắc Hán không thể phát triển thành một thế lực độc lập thực sự. Khi Liêu thất bại trước sức mạnh quân sự tập trung của nhà Tống, Bắc Hán lập tức rơi vào thế cô lập. Sự diệt vong của họ không chỉ là kết cục tất yếu của một tiểu quốc giữa hai đế chế, mà còn đánh dấu chấm hết cho thời kỳ Ngũ đại Thập quốc đầy biến động. Từ sau năm 979, Trung Hoa bước vào thời đại thống nhất dưới triều Bắc Tống, khép lại gần một thế kỷ phân liệt và chiến tranh liên miên.

×