Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tăng tốc xây dựng Big Data, mở học liệu số cho hàng triệu người học

Tri thức không ngừng thay đổi đặt ra yêu cầu mới đối với phương thức dạy – học. Mô hình giáo dục dựa hoàn toàn vào sách in truyền thống đang bộc lộ những hạn chế, đòi hỏi quá trình đổi mới phải gắn với môi trường số, nơi học liệu số và dữ liệu lớn giữ vai trò then chốt.

Tại Việt Nam, định hướng này đã được cụ thể hóa bằng Quyết định số 131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình chuyển đổi số ngành giáo dục đến năm 2025, tầm nhìn 2030. Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã liên tục chỉ đạo phát triển học liệu số phục vụ dạy học trực tuyến, dạy học kết hợp, đồng thời giảm tải cho giáo viên, hỗ trợ hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá.

Đặc biệt, đại dịch COVID-19 đã cho thấy rõ: Nếu thiếu học liệu số, giáo dục sẽ bị gián đoạn. Ngược lại, nơi nào có học liệu số kịp thời, chính thống, nơi đó hoạt động dạy và học vẫn được duy trì tương đối ổn định.

Tạo nền móng dữ liệu lớn cho sách giáo dục

Với vai trò là đơn vị xuất bản SGK chủ lực của cả nước, NXBGDVN đang đối diện một thách thức lớn: làm thế nào để chuyển hóa khối lượng sách giáo dục đồ sộ tích lũy qua nhiều thập kỷ thành tài nguyên số có khả năng khai thác, kết nối và chia sẻ rộng rãi.

Số hóa sách, theo cách tiếp cận của NXBGDVN, không phải là quét sách thành file PDF đơn lẻ, mà là quá trình chuẩn hóa, tái cấu trúc và liên thông dữ liệu, để mỗi cuốn sách trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái học liệu số.

Thực tế, hàng chục nghìn đầu sách giáo dục qua các thời kỳ đang tồn tại rời rạc, thiếu bản lưu trữ đầy đủ, đặc biệt là thiếu dữ liệu số. Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý, mà còn khiến một kho tri thức khổng lồ chưa được khai thác đúng mức trong bối cảnh giáo dục số phát triển mạnh mẽ.

Xuất phát từ thực tế đó, NXBGDVN đã xác định việc xây dựng Big Data sách giáo dục là nhiệm vụ nền tảng cho chiến lược chuyển đổi số dài hạn, đồng thời là chìa khóa để mở rộng khả năng phục vụ người học và xã hội.

Trong quá trình triển khai, NXBGDVN phối hợp với Thư viện Quốc gia Việt Nam thu thập danh mục sách lưu chiểu qua các thời kỳ, tiến hành rà soát, loại bỏ trùng lặp, qua đó hình thành danh mục 33.786 tên sách có dữ liệu cơ bản tương đối đầy đủ. Trong số này, SGK, SBT, sách giáo viên và sách đọc thêm chiếm tỷ trọng lớn, bên cạnh các ấn phẩm giáo dục khác.

Đáng chú ý, toàn bộ 1.132 đầu SGK, SGV, SBT theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã được chuẩn hóa dữ liệu ngay từ giai đoạn bản thảo. Ngoài ra, các đơn vị thành viên đã cung cấp hơn 4.360 file sách tham khảo và gần 200 file học liệu số đa phương tiện – nguồn dữ liệu quan trọng để hình thành kho học liệu số có bản quyền, phục vụ khai thác lâu dài.

Những con số này cho thấy diện mạo của Big Data sách giáo dục tại NXBGDVN đang dần được định hình.

Hợp tác để hình thành “trục lõi” của hệ sinh thái giáo dục số

NXBGDVN xác định chuyển đổi số là quá trình cần sự đồng hành của nhiều chủ thể. Do đó, đơn vị đã chủ động thiết lập các quan hệ hợp tác chiến lược với doanh nghiệp công nghệ nhằm xây dựng hệ sinh thái học liệu số dựa trên nền tảng Big Data.

Tiêu biểu là hợp tác với Tổng Công ty Viễn thông Quân đội Viettel trong việc số hóa SGK theo mô hình bốn tầng, phát triển bộ sách AI và nền tảng dữ liệu giáo dục làm “trục lõi”, hướng tới tích hợp trí tuệ nhân tạo vào các môn học và hình thành hệ sinh thái AI giáo dục dùng chung từ năm học 2026–2027.

Song song với đó, NXBGDVN phối hợp cùng VTC xây dựng Trục học liệu số NXBGDVN – nền tảng quản lý tập trung học liệu chính thống, dữ liệu học tập và các công cụ dạy – học. Trục học liệu không chỉ mở rộng việc đưa SGK lên môi trường số mà còn hỗ trợ cá nhân hóa việc học, giúp giáo viên đánh giá hiệu quả, học sinh học tập chủ động và nhà trường quản lý dựa trên dữ liệu.

Ngoài ra, các hợp tác với Tri thức Mới, AI EDU, Zodiac Clarity tiếp tục mở rộng hệ sinh thái từ SGK điện tử, hệ thống LMS, AI Tutor đến lớp học thông minh và kho học liệu K–12, từng bước hình thành môi trường giáo dục số đồng bộ, chuẩn hóa và có bản quyền.

Khai thác dữ liệu để lan tỏa giá trị tri thức

Theo NXBGDVN, xây dựng Big Data không nhằm mục tiêu lưu trữ đơn thuần, mà hướng tới khai thác hiệu quả để phục vụ cộng đồng. Từ năm 2020, SGK và học liệu điện tử đã được đưa lên các nền tảng trực tuyến nhằm phục vụ giới thiệu sách, bồi dưỡng và tập huấn giáo viên, hỗ trợ triển khai Chương trình GDPT 2018. Hàng nghìn buổi tập huấn trực tuyến đã được tổ chức, đặc biệt phát huy hiệu quả trong giai đoạn dịch bệnh.

Cùng với đó, các đơn vị thành viên từng bước mở rộng kênh phát hành trên các nền tảng thương mại điện tử, thích ứng với sự thay đổi trong thói quen tiếp cận học liệu của người học trong kỷ nguyên số.

Hiện nay, NXBGDVN đang hoàn thiện Đề án số hóa sách qua các thời kỳ, chuẩn bị lựa chọn nhà cung cấp, tổ chức số hóa nguồn sách lưu trữ tại Thư viện Quốc gia, đồng thời xây dựng phần mềm thư viện số để quản lý và khai thác dữ liệu. Các giải pháp công nghệ, từ mã nguồn mở đến phần mềm thương mại, đều được cân nhắc nhằm bảo đảm tính an toàn, bền vững và khả năng mở rộng.

Đặc biệt, chiến lược hợp tác được xác định theo hướng kế thừa, lấy SGK điện tử làm nền tảng cốt lõi. Mục tiêu không chỉ là phát triển sản phẩm số, mà là xây dựng hệ sinh thái học liệu số phục vụ cộng đồng, trong đó việc cung cấp SGK điện tử miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 được xem là bước đi đột phá, góp phần giảm gánh nặng chi phí học tập cho hàng triệu gia đình và từng bước hiện thực hóa chủ trương SGK miễn phí của Chính phủ.

Với định hướng lấy người học làm trung tâm, cùng sự đầu tư bài bản về nội dung, công nghệ và dữ liệu, Big Data học liệu của NXBGDVN được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng tri thức số quan trọng, mở ra không gian tiếp cận mới cho giáo dục Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi số.

×