Nhạc sĩ là Thiếu tướng Quân đội từng từ chối được đặc cách xét tặng Nghệ sĩ Nhân dân, mới được đặt tên đường ở Nghệ An

Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên từng xin rút hồ sơ khi được đặc cách xét tặng Nghệ sĩ Nhân dân

Cố Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên – tác giả của hàng loạt ca khúc nổi tiếng như: Ca dao em và tôi, Em chọn lối này, Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác, Chín bậc tình yêu, Huế thương, Hà Nội tình yêu tôi, Biển và em, Neo đậu bến quê... vừa được đặt tên đường tại Nghệ An.

Theo đó, trong đợt đặt tên đường trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An đợt 7 có 29 tuyến đường mang tên danh nhân, 11 tuyến đường mang tên địa danh lịch sử có tên nhạc sĩ An Thuyên. Đường An Thuyên thuộc phường Vinh Phú (Nghi Đức cũ), kéo dài từ Đường QH 12m (phía Đông, xóm Xuân Bình) đến đường 535 (Km3+200).

Trong lịch sử phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân – Nghệ sĩ Ưu tú, trường hợp Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên được xem là một trường hợp hết sức đặc biệt. Ông được đặc cách phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân mà chưa hề được phong Nghệ sĩ Ưu tú, cũng không cần các tiêu chí “cứng” về huy chương, giải thưởng nhưng ông đã chủ động xin rút hồ sơ.

Theo lời kể của Nghệ sĩ Nhân dân Lê Ngọc Cường (thời điểm đó là Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn), tại đợt xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú năm đợt 6 năm 2007, Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên là thành viên Hội đồng cấp Bộ. Tại hội đồng này, một "sự kiện" khá bất ngờ, chưa từng có trong tiền lệ đó là các thành viên Hội đồng đều thống nhất đặc cách xét tặng phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân cho nhạc sĩ An Thuyên nhưng ông đã xin rút hồ sơ, từ chối nhận đặc ân này.

Đạo diễn Bông Mai – con gái út của nhạc sĩ An Thuyên cho biết, bố chị không phải người ham danh hiệu. Trước khi mất, ông đang là Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhưng đã xin rút để những người trẻ hơn tiếp nối. Rời Hội Nhạc sĩ Việt Nam, ông chỉ làm người bình thường như bao hội viên Hội Âm nhạc Việt Nam khác, chuyên tâm với công việc ở Hội Văn hóa doanh nhân và giúp đỡ các học trò về chuyên môn.

Vị tướng đầu tiên của làng nhạc Việt

Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên tên đầy đủ là Nguyễn An Thuyên sinh năm 1949, mất năm 2015. Ông nguyên là Hiệu trưởng trường Đại học Văn hóa – Nghệ thuật Quân đội, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa VII. An Thuyên là nhạc sĩ Việt Nam đầu tiên được phong cấp Tướng với quân hàm Thiếu tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Nhạc sĩ An Thuyên sinh ra và lớn lên tại làng Kẻ Đáy, huyện Quỳnh Lưu (cũ), tỉnh Nghệ An – một vùng quê giàu truyền thống văn hóa nghệ thuật. Gia đình ông vốn là một gánh hát, cha và các anh chị đều là diễn viên, vì vậy “dòng máu nghệ sĩ” đã sớm chảy trong con người nhạc sĩ An Thuyên từ thuở nhỏ.

Năm 11 tuổi, ông đã biết thổi sáo, kéo nhị và theo đoàn của gia đình đi lưu diễn khắp nơi. Đến năm 15 tuổi, ông bắt đầu sáng tác ca khúc đầu tiên trong đời.

Sau khi tốt nghiệp Trường Văn hóa Nghệ thuật Nghệ An, nhạc sĩ An Thuyên về làm việc tại Phòng Văn nghệ của Ty Văn hóa Nghệ An. Năm 1975, ông nhập ngũ và hai năm sau được điều về công tác tại Đoàn Văn công Quân khu 4. Từ năm 1981 đến 1988, An Thuyên theo học tại Nhạc viện Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp, ông làm việc tại Phòng Văn nghệ Quân đội. Đến năm 1992, ông chuyển sang công tác ở Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và sau đó được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng của trường.

Trong suốt sự nghiệp sáng tác, âm nhạc của An Thuyên luôn gắn liền với vẻ đẹp của làng quê Việt Nam, với sự mộc mạc, ngọt ngào của dân ca. Ông đã xây dựng cho mình một lối đi riêng, đậm đà bản sắc dân tộc, qua hàng loạt ca khúc mang âm hưởng dân gian như Ca dao em và tôi, Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác, Hành quân lên Tây Bắc, Em chọn lối này, Thơ tình của núi, Chín bậc tình yêu, Huế thương, Hà Nội tình yêu tôi, Biển và em...

Em chọn lối này do nhạc sĩ An Thuyên sáng tác vào năm 1972 trong chuyến đi cùng bộ đội công binh làm đường ở miền Tây Nghệ An. Đây là ca khúc đầu tay của ông và trở nên nổi tiếng sau khi được Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Hoa biểu diễn.

Nhạc sĩ An Thuyên sáng tác bài hát này sau khi chứng kiến cuộc sống và công việc của những người công binh làm đường ở thượng nguồn sông Lam. Ông cũng lấy cảm hứng từ một câu thơ của người Thái ghi trên tờ giấy nhặt được, có ý nghĩa "trên rừng nhiều đường lắm lối, em chọn con đường tình yêu của anh để đi đến suốt đời".

Bài hát mang âm hưởng dân ca Thái và thể hiện sự lựa chọn con đường đi lên của người dân, là con đường xây dựng quê hương, thoát nghèo dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ.

Với những đóng góp lớn lao, Thiếu tướng - nhạc sĩ An Thuyên từng nhận nhiều giải thưởng uy tín: Giải thưởng của Bộ Quốc phòng cho các ca khúc Hành quân lên Tây Bắc (1984) và Thơ tình của núi (1994); Giải Nhất của Bộ Văn hóa - Thông tin và Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho Khi xe tăng qua miền quan họ (1985) và Mẹ Việt Nam anh hùng (1995); Giải Nhì Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho Chín bậc tình yêu (1992). Năm 2007, ông được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật. Ngày 2/1/2008, ông trở thành nhạc sĩ đầu tiên ở Việt Nam được phong quân hàm Thiếu tướng.

Không chỉ là nhạc sĩ tài hoa, An Thuyên còn là người thầy mẫu mực, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ ca sĩ nổi tiếng như Hồ Quỳnh Hương, Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Phương Thảo, Ngọc Anh, Vương Dung...

Chia sẻ với Dân Việt, Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Phương Thảo từng thổ lộ: “Nhạc sĩ An Thuyên là người đặc biệt lắm! Thầy là người bạn lớn của nhiều người bởi sự tinh tế và thấu hiểu. Vì tôi sai trong hành xử, tôi càng nặng nghĩa với thầy.

Ngày trẻ tôi hay giận. Càng thân quý, tôi càng nhạy cảm nên dễ giận, đã giận là nhất định không chủ động làm lành. Trong lúc thực hiện một chương trình, thầy báo nhầm lịch cho tôi.

Tới gần ngày diễn, thầy báo lại nhưng tôi đã nhận show khác, không thể đi hát cho thầy. Bị thầy mắng mà mình không sai, tôi giận thầy không gặp, không nói chuyện hơn 3 tháng. Đến khi nhận được tin thầy mất thì đã quá muộn để ăn năn, hối tiếc. Tôi ân hận đến mức về sau này tôi không giận ai được nữa”.

×