Nhạc sĩ Ngọc Khuê: "Âm nhạc về nông thôn không mất đi, chỉ đang chờ cách kể mới"

Từng ghi dấu ấn sâu đậm với ca khúc “Mùa xuân, làng lúa, làng hoa” – một trong những tác phẩm tiêu biểu viết về nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới, nhạc sĩ Ngọc Khuê cho rằng việc các ca khúc về làng quê ngày càng thưa vắng không phải vì nông thôn cạn kiệt cảm hứng mà bởi đời sống, thị hiếu và cách tiếp cận của người sáng tác đã thay đổi.

Trao đổi với Dân Việt, ông chia sẻ nhiều suy ngẫm về sự dịch chuyển đề tài âm nhạc và những gợi mở để làng quê tiếp tục hiện diện trong đời sống nghệ thuật đương đại.

Thưa nhạc sĩ Ngọc Khuê, ông nhìn nhận thế nào về thực tế các ca khúc viết về nông thôn ngày càng ít xuất hiện trong đời sống âm nhạc hiện nay?

- Tôi cho rằng đây là một thực tế đáng suy nghĩ. Âm nhạc luôn phản ánh đời sống xã hội, mà xã hội hôm nay đang chuyển động rất nhanh theo hướng đô thị hóa, công nghiệp hóa. Người sáng tác cũng sống trong nhịp sống ấy, nên cảm xúc và mối quan tâm tự nhiên nghiêng về những vấn đề của đô thị, của đời sống hiện đại. Khi môi trường sống thay đổi, đề tài sáng tác cũng dịch chuyển theo, khiến hình ảnh nông thôn không còn xuất hiện nhiều như trước.

Theo ông, nguyên nhân sâu xa nào khiến đề tài nông thôn ngày càng thưa vắng trong các sáng tác âm nhạc?

- Theo tôi, nguyên nhân lớn nhất là khoảng cách trải nghiệm. Nhiều nhạc sĩ trẻ sinh ra, lớn lên và sáng tác trong môi trường đô thị, ít có cơ hội sống lâu dài ở nông thôn nên thiếu sự gắn bó và ký ức sâu sắc về làng quê. Bên cạnh đó, nông thôn hôm nay đã đổi khác rất nhiều, vừa truyền thống vừa hiện đại, nếu người viết không thực sự quan sát và thấu hiểu thì rất dễ rơi vào lối mòn hoài niệm hoặc mô tả hời hợt.

Có ý kiến cho rằng nông thôn ngày nay đã mất đi “chất thơ” vốn có, ông nhìn nhận vấn đề này ra sao?

- Tôi không cho rằng nông thôn ngày nay đã mất đi “chất thơ”, mà đúng hơn là chất thơ ấy không còn hiện diện một cách rõ ràng, quen thuộc như trước kia. Nếu ngày xưa, chất thơ của làng quê dễ nhận ra qua những hình ảnh rất cụ thể - lũy tre, cánh đồng, con đường làng hay nhịp sống chậm rãi - thì hôm nay, nó đã chuyển vào những tầng sâu hơn của đời sống. Chất thơ ấy nằm trong những đổi thay âm thầm của làng quê, trong tâm trạng vừa hy vọng vừa lo lắng của người nông dân khi đứng trước quá trình đô thị hóa, trong sự giao thoa giữa cũ và mới, giữa truyền thống và hiện đại.

Vấn đề đặt ra không phải là nông thôn có còn chất thơ hay không, mà là người nghệ sĩ có đủ kiên nhẫn và sự lắng đọng để nhận ra nó hay không. Nếu người sáng tác chịu sống chậm lại, đi sâu vào đời sống nông thôn hôm nay, quan sát bằng con mắt thấu cảm và lắng nghe bằng trái tim, họ sẽ thấy ở đó rất nhiều câu chuyện nhân văn, nhiều rung động tinh tế, thậm chí còn phức tạp và giàu suy nghĩ hơn trước. Chính những điều ấy, khi được chắt lọc và chuyển hóa bằng ngôn ngữ âm nhạc phù hợp, sẽ tiếp tục nuôi dưỡng “chất thơ” của làng quê trong đời sống nghệ thuật đương đại.

Thị hiếu khán giả hiện nay tác động như thế nào đến xu hướng sáng tác về nông thôn, thưa ông?

- Thị hiếu của khán giả hiện nay có tác động rất rõ đến xu hướng sáng tác âm nhạc nói chung, trong đó có các ca khúc viết về nông thôn. Phần lớn công chúng, đặc biệt là giới trẻ, đang sống trong môi trường đô thị hoặc chịu ảnh hưởng mạnh của đời sống hiện đại, nên họ dễ đồng cảm với những ca khúc phản ánh cảm xúc cá nhân, những câu chuyện riêng tư hay nhịp sống nhanh, gấp gáp của thành phố. Điều này vô hình trung khiến đề tài nông thôn trở nên “xa” hơn nếu vẫn được thể hiện bằng những hình ảnh, ngôn ngữ quen thuộc của quá khứ.

Chính vì vậy, các ca khúc về làng quê, nếu không có cách tiếp cận và thể hiện mới mẻ, rất dễ bị đứng ngoài dòng chảy chính của đời sống nghe nhạc. Tuy nhiên, theo tôi, âm nhạc không chỉ có nhiệm vụ chạy theo thị hiếu nhất thời, mà còn phải góp phần nuôi dưỡng cảm xúc, giữ gìn ký ức và bản sắc văn hóa của cộng đồng. Khi người nhạc sĩ biết dung hòa giữa nhu cầu thưởng thức của công chúng và trách nhiệm văn hóa của người sáng tạo, thì âm nhạc về nông thôn vẫn có thể tìm được tiếng nói riêng, chậm rãi nhưng bền bỉ, trong lòng khán giả hôm nay.

Nhìn lại thành công của ca khúc “Mùa xuân, làng lúa, làng hoa”, ông đánh giá thế nào về sức sống của âm nhạc viết về làng quê?

- Tôi nghĩ rằng âm nhạc viết về làng quê luôn có một sức sống rất riêng và bền bỉ, bởi nó chạm tới những lớp ký ức sâu xa nhất trong tâm hồn người Việt. Với nhiều thế hệ, làng quê không chỉ là nơi chốn địa lý, mà còn là nơi khởi nguồn của tuổi thơ, của gia đình, của những giá trị văn hóa đã ăn sâu vào máu thịt. Mùa xuân, làng lúa, làng hoa khi ra đời không đơn thuần là một ca khúc miêu tả cảnh sắc mùa xuân ở nông thôn, mà là sự kết tinh của cảm xúc, của niềm tin vào con người và vào sức sống của làng quê Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.

Tôi tin rằng chính sự chân thành trong cảm xúc đã giúp ca khúc có được đời sống lâu dài. Những giai điệu, ca từ ấy gợi lại hình ảnh cánh đồng, con đường làng, nhịp sống yên bình nhưng giàu sức sống, để mỗi người nghe, dù đang sống ở đâu, cũng có thể tìm thấy một phần quê hương của mình trong đó. Âm nhạc về làng quê có thể không ồn ào, không chạy theo trào lưu, nhưng khi nó xuất phát từ tình cảm thật, từ sự gắn bó thật với con người và mảnh đất ấy, thì nó sẽ âm thầm sống bền trong lòng công chúng, vượt qua thời gian và những biến động của đời sống âm nhạc.

Theo ông, cần làm gì để đề tài nông thôn có thể trở lại mạnh mẽ hơn trong đời sống âm nhạc hôm nay?

- Tôi cho rằng, để đề tài nông thôn thực sự trở lại mạnh mẽ trong đời sống âm nhạc hôm nay, người nhạc sĩ trước hết cần thay đổi cách tiếp cận của mình. Không nên chỉ nhìn nông thôn như một miền ký ức để hoài niệm, mà cần xem đó là một không gian sống đang vận động từng ngày, với rất nhiều câu chuyện mới mẻ, phức tạp và giàu cảm xúc. Người sáng tác cần đi nhiều hơn, sống lâu hơn với làng quê, lắng nghe nhịp thở của đời sống nông thôn hôm nay - từ niềm vui, nỗi lo của người nông dân, đến những đổi thay âm thầm trong sinh kế, trong tâm thế con người trước quá trình đô thị hóa.

Khi có trải nghiệm thật, sự rung động sẽ đến một cách tự nhiên, không gượng ép. Từ đó, âm nhạc mới có thể thoát khỏi lối mòn minh họa, không chỉ tả cảnh mà còn chạm tới chiều sâu con người và văn hóa. Quan trọng hơn, người nhạc sĩ cần tìm được một ngôn ngữ âm nhạc phù hợp với nhịp sống đương đại, để những câu chuyện của làng quê hôm nay không đứng ngoài đời sống nghe nhạc, mà hòa vào dòng chảy chung, vừa giữ được bản sắc, vừa có sức lan tỏa với công chúng hiện nay.

Cảm ơn những chia sẻ của ông!

×