Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung: “Đa phần ca khúc AI đều cứng âm, cứng từ”

Sự bùng nổ và giá trị thực của hiện tượng âm nhạc AI

Nhạc AI không còn là khái niệm xa lạ với người yêu nhạc Việt Nam. Thời gian gần đây, xu hướng sử dụng trí tuệ nhân tạo trong sáng tác, trình bày ca khúc ngày càng nở rộ.

Thậm chí, trong top các bảng xếp hạng âm nhạc hiện nay, không thiếu những bài hát là sản phẩm của AI: AI để hát demo bài mới, AI giả giọng ca sĩ nổi tiếng, AI phối lại các ca khúc quen thuộc theo phong cách hoàn toàn khác... Trong đó, nhiều ca khúc do AI tạo ra nhận được sự yêu thích mạnh mẽ từ khán giả, thu về hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt nghe.

Trước hiện tượng nhạc AI “làm mưa làm gió” trên thị trường nhạc Việt, chia sẻ với Dân Việt, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cho biết bản thân anh có theo dõi và cũng ấn tượng với một số sản phẩm âm nhạc “công nghệ” này: “Không phải cái bài hát AI nào cũng được khán giả đón nhận, đa phần mọi người vẫn thấy là những bài hát AI tạo ra và thể hiện rất là cứng âm, cứng từ. Tôi biết rằng hiếm hoi mới có một bài hát AI được khán giả đón nhận, như bài Hôn lễ của em do Trọng Nhân dùng AI để tạo ra”.

Anh cho rằng giới chuyên môn và khán giả cần có định nghĩa đúng đắn về hiện tượng nhạc AI: “Việc AI hát, làm MV, tạo ra sản phẩm nhạc thì mình không thể nào dùng chữ ‘tự’ được. Tại vì AI không tự làm, có người nhập dữ liệu cho AI làm theo yêu cầu của họ thôi. Do đó, nói AI tạo ra một sản phẩm âm nhạc thì chính xác hơn”.

Nhạc sĩ Đức Thịnh cũng cho rằng hiện nay AI chỉ đang “tạo ra” sản phẩm âm nhạc chứ không phải là “sáng tác”: “Nói AI tự sáng tác, tự hát, tự làm MV hay tạo ra sản phẩm âm nhạc có sức hút e là quá sớm. Có thể nói cho đến thời điểm hiện tại, AI chưa thể sáng tạo ra nghệ thuật mà chỉ là công cụ thương mại do con người tận dụng nó để thực hiện mà thôi”.

Nhạc sĩ Hà Anh cũng nhận định AI chỉ là một công cụ hỗ trợ việc sáng tác, thể hiện âm nhạc mà thôi: “Âm nhạc không chỉ là sự kết hợp của giai điệu hay hình ảnh bắt tai, mà còn là trải nghiệm sống, cảm xúc và câu chuyện rất riêng của con người. AI có thể hỗ trợ người làm nhạc ở nhiều khâu, nhưng để chạm được vào trái tim khán giả một cách lâu dài thì vẫn cần có con người đứng phía sau.

Tôi tin rằng khi AI trở nên phổ biến hơn, khán giả đại chúng sẽ dần nhận ra đâu là sản phẩm được tạo ra bởi máy móc, và đâu là âm nhạc được sinh ra từ một con người thật”.

Nhạc AI và ảnh hưởng khó lường

Mặc dù không được giới chuyên môn đánh giá cao về giá trị sáng tạo, song không thể phủ nhận rằng các sản phẩm âm nhạc được AI tạo ra đang tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ về bản quyền.

Nhạc sĩ Đức Thịnh cho rằng những sản phẩm âm nhạc do AI tạo ra, bao gồm các ca khúc được phối lại theo phong cách mới mang tính giải trí nhiều hơn là thưởng thức nghệ thuật và sẽ khó tồn tại lâu như các tác phẩm gốc.

Tuy nhiên, thực trạng này rõ ràng mang lại những nguy cơ xâm phạm giá trị tác phẩm gốc bởi bản chất tác phẩm gốc được thực hiện từ cảm xúc của người sáng tác. Việc thay đổi tiết tấu, dòng nhạc, và trạng thái cảm xúc của tác phẩm rõ ràng là có ảnh hưởng đến chính người sáng tác ra tác phẩm.

Trong khi đó, nhạc sĩ Hà Anh nhận định việc một sản phẩm âm nhạc do AI tạo ra có xâm phạm đến tác phẩm gốc hay không phụ thuộc rất nhiều vào người đứng sau sản phẩm phái sinh đó: “Di sản âm nhạc không phải là thứ để đóng khung, nhưng cũng không thể bị tùy tiện biến dạng. AI suy cho cùng cũng học từ con người. Khi người làm nhạc có sự hiểu biết đủ sâu về lịch sử, tinh thần và không gian văn hóa của tác phẩm. Việc làm mới sẽ trở thành một cuộc đối thoại với quá khứ, chứ không phải là sự can thiệp thô bạo vào giá trị gốc”.

Trao đổi với PV Dân Việt, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nêu quan điểm: “Nếu người ta sử dụng AI để tạo ra các sản phẩm âm nhạc từ các tác phẩm không được cho phép sử dụng để khai thác kinh doanh, không được cho phép sử dụng để phái sinh tác phẩm thì rõ ràng họ đã vi phạm quy định về bản quyền, tác quyền”.

Nếu việc phối lại giai điệu, làm mới các tác phẩm gốc còn gây tranh cãi, thì việc giả giọng ca sĩ và sao chép phong cách sáng tạo được xem là vấn nạn của âm nhạc AI hiện nay.

Đức Thịnh khẳng định đây là hành vi vi phạm rõ rệt quyền cá nhân và quyền tác giả, cần phải bị loại bỏ: “Vấn nạn lớn nhất của AI hiện tại đó là giả giọng ca sỹ, copy phong cách sáng tạo gốc của nghệ sỹ. Đây là vi phạm rõ rệt cần phải loại bỏ vì xâm phạm quyền cá nhân, quyền tác giả”.

Với nhạc sĩ Hà Anh, khi AI có thể giả giọng ca sĩ hoặc hòa trộn phong cách của nhiều nhạc sĩ để tạo ra sản phẩm mới thì ranh giới giữa sáng tạo và xâm phạm quyền cá nhân, quyền tác giả nằm ở sự đồng thuận và minh bạch:

“Theo tôi, ranh giới nằm ở sự đồng thuận và minh bạch. Sáng tạo là khi AI được sử dụng như một công cụ hỗ trợ cho con người. Xâm phạm bắt đầu khi giọng hát, phong cách hát hay tác phẩm của một cá nhân bị sao chép mà không có sự cho phép, hoặc khiến công chúng hiểu nhầm đó là sản phẩm của nghệ sĩ thật. Công nghệ có thể đi rất nhanh, nhưng quyền cá nhân của ca sĩ và quyền tác giả cần phải được đặt song hành với sự phát triển đó” - anh chia sẻ.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung khẳng định, hiện nay chưa có cơ chế để bảo vệ quyền tác giả, bảo vệ quyền cá nhân trước sự xâm phạm từ các tác phẩm phái sinh do AI tạo ra: “Khi AI có thể giả giọng ca sĩ, hoặc hòa trộn phong cách của mình như nhạc sĩ, để tạo ra sản phẩm mới, thì ranh giới giữa sáng tạo và xâm phạm bản quyền, tác quyền rất là mờ mịt. Mọi cái mới chỉ dừng ở mức độ là cảm thấy, cảm nhận chứ chưa thể chứng minh được”.

Cần có khung pháp lý dành cho sản phẩm âm nhạc do AI tạo ra

Không khó để thấy rằng nguy cơ xâm phạm bản quyền, tác quyền từ sản phẩm âm nhạc do AI tạo ra là có thực. Song, thách thức lớn nhất hiện nay là xác định mức độ “vay mượn” của AI trong một bản nhạc.

Bản chất của AI là cóp nhặt mỗi thứ 1 chút và đó chính là thứ lách luật tinh vi nhất của AI với nghệ thuật. Nó khiến việc bóc tách, phân tích mức độ vay mượn của AI trong một bản nhạc trở nên bất khả thi. Vì bản chất AI là trí tuệ nhân tạo được số hóa một cách cực rộng và liên tục phát triển.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung thừa nhận: “AI có nguồn dữ liệu học tập khổng lồ ở cả Việt Nam và quốc tế. Điều này khiến việc bóc tách những vi phạm của sản phẩm âm nhạc do AI tạo ra trở nên khó khả thi”.

Nhạc sĩ Hà Anh có cùng quan điểm: “Thực tế cho thấy việc bóc tách chính xác mức độ “vay mượn” của AI là rất khó, thậm chí gần như bất khả thi. AI không sao chép theo cách tuyến tính như con người, mà học từ khối dữ liệu khổng lồ rồi tạo ra kết quả mới thông qua xác suất.

Tuy vậy, tôi tin rằng vẫn sẽ có cách. Bởi nếu nhìn rộng ra, khi sản xuất công nghiệp và máy móc đã phát triển đủ lâu, thì những sản phẩm thủ công, những giá trị do con người trực tiếp tạo ra vẫn luôn được trân trọng và có giá trị cao nhất”.

Trước những nguy cơ hiện hữu về tác quyền, bản quyền từ sản phẩm âm nhạc do AI tạo ra, nhạc sĩ Hà Anh cho rằng nên có một hành lang pháp lý để bảo vệ các nhạc sĩ, ca sĩ trong “kỷ nguyên AI. Anh cho rằng không cần tới một bộ luật hoàn toàn mới, nhưng các quy định hiện hành cần được cập nhật để phù hợp với kỷ nguyên AI. Quản lý AI không phải để kiểm soát, ngăn cản sự phát triển, mà nên tạo một hành lang pháp lý giúp bảo vệ giá trị sáng tạo và sự công bằng trong ngành.

×