Nhân vật nào dựa hơi Cao Biền, lập quốc gia riêng thời Ngũ đại Thập quốc

Nhân vật nào dựa hơi Cao Biền, lập quốc gia riêng thời Ngũ đại Thập quốc

Trong thời kỳ loạn lạc Ngũ Đại Thập Quốc, khi nhà Đường suy tàn và các tiết độ sứ cát cứ nổi lên khắp nơi, vùng Hoài Nam – Giang Hoài xuất hiện một chính quyền địa phương dần phát triển thành quốc gia độc lập, đó là nước Nam Ngô. Quốc gia này tồn tại từ khoảng năm 904 đến năm 937, kéo dài hơn ba thập kỷ giữa thời đoạn biến động dữ dội của lịch sử Trung Hoa. Người đặt nền móng cho Nam Ngô là Dương Hành Mật, một nhân vật xuất thân hàn vi nhưng nhờ tài năng quân sự và thời thế xoay vần mà vươn lên thành chư hầu hùng mạnh cuối thời Đường.

Dương Hành Mật sinh năm 852 tại Hợp Phì, Lư Châu (nay thuộc tỉnh An Huy). Gia đình nhiều đời làm nông, tuổi trẻ ông từng rơi vào con đường trộm cướp trong bối cảnh xã hội rối ren bởi các cuộc khởi nghĩa nông dân. Bị bắt rồi được tha vì được nhìn nhận là “không phải kẻ tầm thường”, ông gia nhập lực lượng dân binh, lập công trong các cuộc dẹp loạn và nhanh chóng nổi bật. Từ một nha tướng địa phương, ông từng bước nắm quyền chỉ huy quân đội ở Lư Châu thông qua những hành động cứng rắn, thậm chí táo bạo, rồi được triều đình nhà Đường buộc phải công nhận chức Thứ sử.

Bước ngoặt lớn nhất đến từ biến cố liên quan đến Cao Biền, Tiết độ sứ Hoài Nam. Năm 885, Cao Biền bị thuộc hạ nổi loạn bắt giữ rồi sát hại. Dương Hành Mật lấy danh nghĩa “báo thù cho Cao Biền” tiến quân đánh bại phe nổi loạn, chiếm Dương Châu – trung tâm Hoài Nam. Tuy phải tạm rút lui trước thế lực Tôn Nho, ông kiên trì củng cố Lư Châu, tái chiếm Dương Châu năm 892. Với công lao này, triều đình Đường phong ông làm Tiết độ sứ Hoài Nam, chính thức trao cho ông quyền cai quản vùng đất chiến lược giữa Hoài Hà và Trường Giang. Chính từ nền tảng ấy, nước Ngô hình thành.

Năm 902, Đường Chiêu Tông phong Dương Hành Mật làm Ngô Vương. Đến khoảng năm 904–907, khi Chu Ôn phế Đường lập nhà Hậu Lương, chính quyền Hoài Nam của họ Dương không thừa nhận Hậu Lương và trên thực tế trở thành một quốc gia độc lập. Sử gia thường lấy mốc 904 hoặc 907 làm thời điểm Nam Ngô hình thành, và đến năm 919 thì quốc hiệu Ngô được chính thức xác lập, đánh dấu sự tồn tại rõ ràng của một chính thể riêng biệt.

Lãnh thổ Nam Ngô thời cực thịnh bao gồm nam An Huy, nam Giang Tô, phần lớn Giang Tây, một phần Hồ Nam và đông Hồ Bắc. Kinh đô ban đầu đặt tại Quảng Lăng (Dương Châu ngày nay), sau chuyển về Kim Lăng (Nam Kinh). Nếu quy đổi theo địa lý hiện nay, vùng đất này tương ứng với khu vực trung – hạ lưu Trường Giang thuộc các tỉnh An Huy, Giang Tô, Giang Tây và một phần Hồ Bắc, Hồ Nam. Diện tích ước tính vào khoảng vài trăm nghìn km², đủ lớn để trở thành một trong những thế lực mạnh nhất miền nam Trung Quốc lúc bấy giờ. Dân số tuy không có con số chính xác, nhưng sau nhiều năm chiến tranh tàn phá, Hoài Nam từng suy giảm nghiêm trọng trước khi được khôi phục dần; ước tính có thể lên đến vài triệu dân, tập trung đông tại các vùng châu thổ màu mỡ.

Dương Hành Mật không chỉ giỏi chinh chiến mà còn biết quản lý. Sau khi đánh bại Tôn Nho và các thế lực cát cứ khác, ông thực thi chính sách tiết kiệm, giảm tô thuế, khuyến nông, khuyến thương, tái định cư dân chạy loạn. Ông tổ chức lại quân đội, đặc biệt là đội Hắc Vân Đô gồm các binh sĩ tinh nhuệ từng theo Tôn Nho nhưng nay quy phục. Nhờ vậy, Hoài Nam nhanh chóng phục hồi kinh tế, trở thành vùng giàu có, ổn định hơn so với nhiều khu vực chiến loạn khác.

Về quân sự, Nam Ngô giữ vai trò then chốt trong việc kìm hãm thế lực phương bắc của Chu Toàn Trung và nhà Hậu Lương. Trận đánh tại Thanh Khẩu năm 897, khi quân Hoài Nam dùng đập nước nhấn chìm đại quân đối phương, cho thấy khả năng vận dụng địa hình và thủy chiến rất linh hoạt. Nhờ những chiến thắng này, Dương Hành Mật giữ vững quyền kiểm soát vùng đất giữa Hoài Hà và Trường Giang – khu vực chiến lược nối liền nam bắc.

Tuy nhiên, nền tảng quyền lực của Nam Ngô chứa sẵn mầm họa. Dương Hành Mật qua đời năm 905, con trưởng Dương Ác kế vị nhưng còn trẻ, phải dựa vào hai quyền thần là Từ Ôn và Trương Hạo. Nội bộ nhanh chóng rối ren: Dương Ác bị sát hại, các em kế vị lần lượt chỉ là bù nhìn. Thực quyền rơi vào tay Từ Ôn rồi con nuôi ông là Từ Tri Cáo. Dù họ Dương vẫn giữ danh nghĩa quân chủ, quyền lực thực tế đã chuyển sang tay dòng họ Từ.

Năm 927, Dương Phổ xưng đế, nhưng chỉ là hình thức. Đến năm 937, Từ Tri Cáo phế Dương Phổ, lập nên nước Nam Đường, đổi họ thành Lý và nhận mình kế thừa nhà Đường. Như vậy, Nam Ngô chính thức diệt vong sau khoảng 33 năm tồn tại (904–937). Sự sụp đổ này không phải do ngoại xâm mà do quá trình quyền thần thao túng, triều đình suy yếu từ bên trong.

Nhìn tổng thể, Nam Ngô là một chính quyền cát cứ tiêu biểu thời Ngũ Đại Thập Quốc, nhưng cũng là một trong những thế lực miền nam có tổ chức và năng lực quản lý khá tốt. Dương Hành Mật từ thân phận nông dân nghèo, từng làm đạo tặc, đã trở thành Tiết độ sứ, Ngô Vương, đặt nền móng cho một quốc gia kiểm soát vùng châu thổ phì nhiêu bậc nhất Trung Hoa. Ông vừa cứng rắn trên chiến trường, vừa thực dụng trong chính trị, biết lúc nào nên liên minh, lúc nào nên thỏa hiệp. Dù triều đại họ Dương không kéo dài, nhưng di sản của ông là sự ổn định và phát triển kinh tế vùng Giang Hoài, tạo tiền đề cho Nam Đường sau này tiếp tục thịnh vượng.

Sự tồn tại của Nam Ngô cho thấy trong bối cảnh trung ương suy yếu, các thế lực địa phương có thể vươn lên thành quốc gia độc lập nếu hội đủ ba yếu tố: lãnh tụ có năng lực, vùng đất chiến lược và khả năng tổ chức hành chính. Nhưng nó cũng chứng minh một thực tế khắc nghiệt: nếu quyền lực không được thể chế hóa vững chắc, triều đại dễ rơi vào tay quyền thần và nhanh chóng bị thay thế. Nam Ngô vì thế là một mắt xích quan trọng trong tiến trình chuyển tiếp từ loạn Ngũ Đại sang trật tự mới ở miền nam Trung Quốc thế kỷ X.

×