Nhiều bất cập trong cấp giấy COA sản phẩm hải sản xuất khẩu sang Mỹ, Bộ NN&MT chỉ đạo gì để khắc phục?

Cấp giấy COA cho hải sản xuất khẩu còn nhiều bất cập, vướng mắc

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), kể từ ngày 1/1/2026, không ít doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu hải sản khai thác sang thị trường Mỹ đang đối mặt với vướng mắc trong thủ tục cấp Giấy chứng nhận COA.

Thực tế ghi nhận, nhiều lô hàng đã cập cảng Mỹ nhưng phải nằm chờ, chưa thể thông quan do chưa được cấp hoặc phê duyệt COA. Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp trong nước cũng tạm thời chưa dám xuất hàng, dù đã nộp hồ sơ từ đầu năm, bởi tiến độ xử lý COA còn chậm và thiếu ổn định.

Bà Nguyễn Hà, Chuyên gia thị trường cá ngừ VASEP cho biết, tại một số địa phương, việc tiếp nhận và thẩm định hồ sơ COA còn khác nhau trong cách áp dụng quy định, đặc biệt với các trường thông tin kỹ thuật, chứng từ nước ngoài và những tình huống phát sinh trong chuỗi cung ứng. Điều này dẫn đến tình trạng cùng một bộ hồ sơ nhưng yêu cầu xử lý, bổ sung lại không đồng nhất, khiến thời gian hoàn tất thủ tục bị kéo dài.

Bên cạnh đó, COA là loại giấy tờ mới, gắn với yêu cầu quản lý chặt chẽ nguồn gốc khai thác phục vụ thị trường Mỹ. Cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thực thi đều cần thêm thời gian để làm quen, rà soát và điều chỉnh quy trình nội bộ. Trong bối cảnh một số nội dung chưa có hướng dẫn thống nhất ở cấp trung ương, việc thận trọng trong xử lý hồ sơ là điều dễ hiểu, song cũng tạo áp lực không nhỏ cho hoạt động xuất khẩu trong ngắn hạn.

Từ thực tiễn triển khai, VASEP đã tổng hợp nhiều nhóm vướng mắc. Trước hết là yêu cầu dịch thuật công chứng đối với các chứng từ tiếng nước ngoài, kể cả tiếng Anh như hóa đơn thương mại, giấy chứng nhận nguồn gốc khai thác (Catch Certificate), giấy chứng nhận của thuyền trưởng (Captain’s Statement)…

Theo đại diện VASEP, việc dịch công chứng toàn bộ bộ hồ sơ, vốn dày và nhiều biểu mẫu chuyên ngành làm tăng đáng kể thời gian và chi phí, trong khi tiếng Anh là ngôn ngữ phổ biến trong thương mại quốc tế. Hiệp hội kiến nghị chấp nhận chứng từ tiếng Anh không cần dịch; với các ngôn ngữ khác, doanh nghiệp được tự dịch, ký đóng dấu và chịu trách nhiệm.

Thứ hai, một số giấy chứng nhận nguồn gốc khai thác hoặc giấy chứng nhận của thuyền trưởng theo mẫu quốc tế (trong đó có mẫu NOAA) không thể hiện đầy đủ các trường thông tin theo yêu cầu của Thông tư 74, đặc biệt là thông tin ngư cụ khai thác.

“Với chứng từ do thuyền trưởng nước ngoài cấp, doanh nghiệp Việt Nam gần như không thể yêu cầu bổ sung hay phát hành lại. Chúng tôi đề xuất hướng xử lý linh hoạt, cho phép đối chiếu thông tin còn thiếu từ các giấy tờ khác trong bộ hồ sơ, thay vì yêu cầu tất cả thông tin phải thể hiện trên một chứng từ duy nhất”, bà Hà chia sẻ. 

Một điểm kỹ thuật khác nhưng tác động lớn là mã nghề khai thác. Doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ phải khai theo mã nghề/fishery ID của NMFS/NOAA, song tại một số địa phương lại đối chiếu theo danh mục mã nghề trong nước, dẫn đến hồ sơ bị “vênh”.

Do đó, VASEP kiến nghị có hướng dẫn thống nhất, cho phép sử dụng mã nghề NMFS/NOAA khi khai COA đi Mỹ, đồng thời xây dựng nguyên tắc đối chiếu giữa hai hệ mã.

Theo bà Nguyễn Hà, Hiệp hội cũng đề nghị làm rõ cách thẩm định trong các tình huống thực tế như chuyến biển khai thác đa loài, nghề chính - nghề phụ, hay trường hợp mặt hàng ghẹ xanh khai thác ven bờ…

Từ những “điểm nghẽn” nêu trên, VASEP kiến nghị cơ quan quản lý sớm ban hành hướng dẫn thống nhất, chuẩn hóa bộ hồ sơ giữa các địa phương, đồng thời đẩy nhanh triển khai hệ thống COA điện tử. Đây được kỳ vọng là giải pháp giúp giảm tải hồ sơ giấy, tiết kiệm chi phí và tạo điều kiện để chuỗi xuất khẩu hải sản sang Mỹ vận hành ổn định hơn trong giai đoạn đầu áp dụng quy định mới.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo gì để tháo gỡ?

Trước những bất cập trên, ngày 30/01/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có Công văn 1042 về việc tăng cường tổ chức thực hiện Thông tư 74/2025 ngày 26/12/2025.

Theo lý giải của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tại việc cấp COA đã được triển khai thực hiện ở một số địa phương. Tuy nhiên, quá trình thực hiện ở các địa phương chưa đồng bộ, thống nhất, số lượng hồ sơ được tiếp nhận xử lý còn thấp so với nhu cầu.

Để kịp thời cung cấp giấy tờ cần thiết cho các tổ chức, cá nhân xuất khẩu sản phẩm thủy sản sang Hoa Kỳ không làm gián đoạn, ách tắc hoạt động xuất khẩu và thực hiện đúng quy định tại Thông tư 74/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố quan tâm, chỉ đạo các đơn vị chức năng tổ chức thực hiện một số nội dung như:

Kịp thời công bố thủ tục hành chính, tiến hành công khai tại cơ quan, đơn vị trực tiếp tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính; công bố quy trình nội bộ xử lý hồ sơ để kịp thời tiếp nhận, xử lý hồ sơ. Hoàn thành trước ngày 05/2/20226.

Tổ chức tiếp nhận hồ sơ theo hình thức trực tiếp và dịch vụ bưu chính công ích (trong thời gian chưa có dịch vụ công trực tuyến); thực hiện đúng quy định về thành phần hồ sơ, hình thức hồ sơ; không yêu cầu thêm các giấy tờ, hồ sơ không cần thiết, không có trong quy định; bố trí đủ nhân sự phù hợp để kịp thời giải quyết hồ sơ theo đúng thời gian quy định.

Tiếp tục tổ chức tổ chức tuyên truyền, phổ biến rộng rãi nội dung quy định trong Thông tư 74/2025 đến các cơ quan, các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thuỷ sản; tiếp tục tổ chức triển khai thực hiện các nội dung đã được Bộ Nông nghiệp Môi trường chỉ đạo tại văn bản số 11144 ngày 31/12/2025.

Xuất khẩu sang Mỹ giảm mạnh vì vướng MMPA

Số liệu từ VASEP cho biết, tháng 1/2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt khoảng 874 triệu USD, tăng 13% so với cùng kỳ năm 2025. Tăng trưởng trong tháng đầu năm chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và từ nhóm sản phẩm cá tra, mực – bạch tuộc. Trong khi đó, thị trường Mỹ ghi nhận sự sụt giảm đáng kể, đặc biệt ở nhóm cá ngừ, do tác động từ quy định MMPA và những vướng mắc trong việc thực thi Thông tư 74/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường liên quan đến cấp chứng nhận COA.

Theo đó, thị trường Mỹ trong tháng 1 chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ. Sự sụt giảm này tập trung rõ ở nhóm cá ngừ. Nguyên nhân chính là tác động từ quy định MMPA. Việc thực thi Thông tư 74/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường liên quan đến cấp COA (Certificate of Admissibility) đang phát sinh nhiều bất cập, khiến quá trình xác nhận hồ sơ bị đình trệ, làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu cá ngừ và các hải sản khác sang Mỹ ngay từ đầu năm.

Đối với tôm xuất khẩu sang Mỹ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm giảm rủi ro trước thời điểm công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào ngày 17/2. Nhờ đó, kim ngạch tôm sang Mỹ chưa giảm sâu trong tháng đầu năm, nhưng điều này đồng nghĩa với việc áp lực sẽ dồn sang các tháng tiếp theo.

Về cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng xuất khẩu. Sự tăng trưởng đến từ Trung Quốc và Nhật Bản, trong khi Mỹ có xu hướng chững lại do yếu tố thuế chống bán phá giá sắp công bố. Cá tra là điểm sáng nổi bật khi đạt hơn 177 triệu USD, tăng mạnh 33,2%. Nhu cầu tốt từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản đã giúp mặt hàng này trở thành nhóm tăng trưởng cao nhất trong tháng.

Xuất khẩu mực, bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%, nhờ thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc tiêu thụ tốt. Ngược lại, cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14%, chịu tác động trực tiếp từ những vướng mắc về MMPA và COA tại Mỹ.

Nhóm cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn khoảng 31 triệu USD, trong khi nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD, do tiêu thụ chậm tại EU.

Theo VASEP, dù tháng 1 ghi nhận mức tăng trưởng khá tích cực, xuất khẩu thủy sản trong tháng 2/2026 được dự báo sẽ giảm so với tháng 1 và giảm nhẹ so với cùng kỳ do một số yếu tố: Kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn sản xuất và giao hàng; Tác động rõ hơn từ kết quả thuế chống bán phá giá tôm tại Mỹ sau ngày 17/2; Những vướng mắc trong thực thi quy định MMPA và cấp COA tiếp tục ảnh hưởng đến xuất khẩu cá ngừ và các loài hải sản khác; Nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm sau khi đã tích trữ mạnh trong tháng 1.

"Bức tranh xuất khẩu tháng đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện nay phụ thuộc nhiều vào thị trường châu Á, trong khi các rào cản chính sách tại Mỹ đang dần bộc lộ rõ tác động. Đây sẽ là yếu tố quan trọng chi phối diễn biến xuất khẩu thủy sản trong các tháng tiếp theo của năm 2026", VASEP nhận định.

×