Nhiều tuyến cao tốc Bắc - Nam đã vận hành nhưng chưa có trạm dừng nghỉ, Thanh tra Chính phủ chỉ rõ trách nhiệm

Nhiều tuyến cao tốc đã đưa vào vận hành nhưng chưa có trạm dừng nghỉ, thiếu hạ tầng thiết yếu

Cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025 là dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư. Dự án được Chính phủ giao Bộ GTVT cũ (nay là Bộ Xây dựng) quyết định đầu tư các dự án thành phần; Bộ GTVT cũ giao các Ban Quản lý dự án thuộc Bộ (Ban QLDA) làm chủ đầu tư các dự án thành phần.

Dự án có tổng chiều dài 729 km, đi qua địa phận 12 tỉnh, thành phố và được chia thành 12 dự án thành phần vận hành độc lập theo hình thức đầu tư công.

Dự án có tổng mức đầu tư 146.985,54 tỷ đồng, trong đó: chi phí xây dựng và thiết bị 103.901,78 tỷ đồng; chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng (đã bao gồm dự phòng) 23.969,66 tỷ đồng; chi phí quản lý dự án 510,1 tỷ đồng; chi phí tư vấn đầu tư xây dựng 3.596,11 tỷ đồng; chi phí dự phòng 11.835,4 tỷ đồng; chi phí khác 3.172,32 tỷ đồng.

Theo kết luận thanh tra, thực hiện các nhiệm vụ được Chính phủ giao, Bộ GTVT cũ (nay là Bộ Xây dựng), các cơ quan chức năng và các Ban QLDA đã nỗ lực triển khai, cơ bản hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ được giao.

Trong thời gian ngắn, các đơn vị đã tổ chức triển khai, khởi công toàn bộ 12 dự án thành phần với khối lượng công việc lớn, bảo đảm các thủ tục pháp lý để đáp ứng tiến độ đề ra theo nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Tiến độ các dự án thành phần cơ bản đáp ứng kế hoạch, có dự án hoàn thành vượt tiến độ đề ra.

Trong quá trình thực hiện dự án, Bộ GTVT cũ đã chỉ đạo các cơ quan chức năng, các chủ đầu tư dự án chủ động rà soát, qua đó tổng giá trị dự toán giảm khoảng 1.143,3 tỷ đồng.

Tuy nhiên, kết luận thanh tra nêu rõ, trong quá trình thực hiện cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Bộ GTVT cũ chưa thực hiện triệt để chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, không thống nhất trong chỉ đạo, điều hành việc phân chia gói thầu xây lắp.

Việc định hướng lập, phê duyệt hồ sơ yêu cầu có nội dung chưa đúng quy định tại Thông tư số 08/2022/TT-BKHĐT của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Ngoài ra, việc thẩm định thiết kế, dự toán của cơ quan chuyên môn về xây dựng thuộc Bộ GTVT cũ còn nhiều khuyết điểm, thiếu chặt chẽ, chưa đúng quy định tại Nghị định số 15/2021/NĐ-CP ngày 3/3/2021 của Chính phủ, quy định chi tiết một số nội dung về quản lý dự án đầu tư xây dựng. Nhiều tập thể, cá nhân đã bị xử lý kỷ luật.

Bên cạnh đó, việc phê duyệt thiết kế các dự án thành phần trong giai đoạn phân kỳ đầu tư chưa bảo đảm thiết kế tổng thể, hoàn chỉnh cho tương lai, dẫn đến nhiều hạng mục, công trình thuộc các dự án không tận dụng được đầy đủ các phần công trình đã được phân kỳ đầu tư trước.

Đáng chú ý, kết luận thanh tra nêu, sau 16 năm, Bộ GTVT cũ mới ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc. Điều này dẫn đến trong thời gian dài, công tác quản lý nhà nước chuyên ngành về giao thông đường bộ, nhất là hệ thống đường bộ cao tốc, trong đó có dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, không được thiết kế bảo đảm đồng bộ về kỹ thuật và thông số thiết kế.

Việc này dẫn đến nhiều tuyến cao tốc đã được đưa vào vận hành nhưng chưa có trạm dừng nghỉ, thiếu cơ sở hạ tầng cần thiết; chậm xây dựng phương án và tổ chức thực hiện thu hồi vốn đầu tư dự án theo các nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ. Bộ GTVT cũ còn phê duyệt điều chỉnh diện tích đất rừng và đất trồng lúa nước thuộc dự án nhưng chậm báo cáo Chính phủ trình Quốc hội.

Theo Thanh tra Chính phủ, trách nhiệm để xảy ra những thiếu sót, vi phạm nêu trên thuộc Bộ GTVT cũ và các tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan tại các thời kỳ.

Bộ Xây dựng phải chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm

Đối với các Ban QLDA, chủ đầu tư các dự án thành phần, theo kết luận thanh tra, các đơn vị này đã tham mưu phê duyệt thiết kế phân kỳ đầu tư các dự án chưa đúng Tiêu chuẩn TCVN 5729:2012, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ùn tắc và tai nạn giao thông khi dự án được đưa vào khai thác. Việc lập hồ sơ yêu cầu, đánh giá hồ sơ đề xuất của nhà thầu còn sai sót, chưa đúng quy định tại Thông tư số 08/2022/TT-BKHĐT ngày 31/5/2022 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Bên cạnh đó, việc lập, trình thẩm định và phê duyệt dự toán gói thầu xây lắp còn nhiều sai sót, khuyết điểm; nhiều hạng mục có sự thay đổi về khối lượng giữa hợp đồng và thực tế thi công; dự toán công tác vận chuyển đất và một số chi phí tạm tính chưa đủ cơ sở để thanh toán.

Chưa hết, các Ban QLDA sử dụng, vận dụng mã định mức mới và các định mức cần điều chỉnh nhưng chưa được thẩm định; khối lượng một số hạng mục công việc giảm giữa hồ sơ dự toán và hồ sơ thiết kế kỹ thuật; xác định chi phí thuế tài nguyên không có cơ sở, làm tăng dự toán; sử dụng phương pháp bình quân gia quyền trữ lượng để xác định đơn giá vật liệu không có trong quy định của pháp luật...

Trách nhiệm để xảy ra những thiếu sót, vi phạm nêu trên thuộc các Ban QLDA thuộc Bộ GTVT cũ và các tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan.

Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm theo đúng quy định của pháp luật đối với những tồn tại, khuyết điểm nêu trên.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng khẩn trương phối hợp xây dựng phương án, tổ chức thực hiện thu hồi vốn đầu tư dự án ngay sau khi dự án được đưa vào khai thác để hoàn trả ngân sách trung ương, tránh thất thoát, lãng phí nguồn vốn đầu tư.

Đồng thời, đề nghị Bộ trưởng Bộ Xây dựng chỉ đạo các đơn vị chức năng có liên quan thuộc thẩm quyền quản lý tổ chức kiểm điểm, xác định rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan; căn cứ tính chất, mức độ vi phạm để xử lý nghiêm theo quy định. Các Ban QLDA cũng phải được kiểm điểm, xác định trách nhiệm để xử lý.

Trong quá trình kiểm tra, rà soát và thực hiện kết luận thanh tra, nếu phát hiện hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm, Bộ Xây dựng có trách nhiệm chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

×