Nhờ đâu mà Chu Nguyên Chương từ 1 nhà sư khất thực, chỉ mất 25 năm đã lập nên Đại Minh?

Trong lịch sử Trung Quốc, những vị hoàng đế xuất thân từ tầng lớp bình dân tuy không phải hoàn toàn không có, nhưng thực sự rất hiếm. Nổi tiếng nhất có lẽ là Lưu Bang và Chu Nguyên Chương. Một người sáng lập nhà Tây Hán, một người sáng lập nhà Minh. Tuy nhiên, Lưu Bang dù sao cũng từng là đình trưởng ở Tứ Thủy, một “thiên tử áo vải” đúng nghĩa. Còn Chu Nguyên Chương mới thực sự xuất thân từ tận đáy xã hội.

Vậy Chu Nguyên Chương đã dựng nghiệp như thế nào? Từ một nhà sư phải lang thang khắp nơi xin ăn cho đến khi lập nên vương triều Đại Minh, ông chỉ mất đúng 25 năm.

Chu Nguyên Chương và một tuổi thơ bất hạnh

Nhà Nguyên chắc chắn không phải là một thời đại dễ sống. Sau khi người Mông Cổ chinh phục Trung Quốc, xã hội được tổ chức theo những tầng lớp khác nhau, trong đó người Hán phải chịu nhiều sự phân biệt và áp bức. Thuế khóa nặng nề, thiên tai liên tiếp xảy ra, đời sống dân chúng vô cùng khốn khó.

Chu Nguyên Chương sinh ra vào cuối thời Nguyên, trong một gia đình nông dân nghèo. Gia đình ông quanh năm cày ruộng, cuộc sống phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Một khi gặp hạn hán, lũ lụt hay sâu bệnh thì chuyện mất mùa, đói khát lập tức xảy ra.

Năm 1343, vùng Hào Châu xảy ra hạn hán. Không lâu sau, nơi đây lại liên tiếp hứng chịu nạn châu chấu và dịch bệnh. Tai họa nối tiếp tai họa.

Khi ấy Chu Nguyên Chương mới 15 tuổi.

Trong khoảng thời gian ngắn, cha mẹ và người anh cả của ông lần lượt qua đời. Gia đình tan tác, ông và người anh thứ hai cũng buộc phải chia tay nhau để tìm đường sống.

Không còn cách nào khác, Chu Nguyên Chương tìm đến một ngôi chùa và xuống tóc làm hòa thượng. So với cảnh đói rét bên ngoài, cuộc sống trong chùa ít nhất còn có cơm ăn, có mái ngói che mưa và có một mảnh vải để che thân.

Nhưng ngay cả cuộc sống thanh bần ấy cũng chẳng kéo dài được bao lâu.

Nạn đói lại xảy ra. Nhà chùa không còn lương thực để nuôi các tăng nhân. Vị phương trượng đành cho các nhà sư rời chùa đi “vân du hóa duyên”. Nói thẳng ra, đó chính là cách rời nhà chùa để họ tự tìm đường sống.

Thế là Chu Nguyên Chương lại phải lên đường.

Những năm tháng lang thang ấy đã đưa ông đi qua nhiều vùng đất, tận mắt chứng kiến đủ cảnh đời trong xã hội cuối thời Nguyên. Ông nhìn thấy dân chúng đói khổ, quan lại hà khắc, xã hội hỗn loạn và những cuộc nổi dậy ngày càng lan rộng.

Đó cũng là khoảng thời gian giúp một người nông dân nghèo tích lũy được những trải nghiệm mà sau này không ít hoàng đế sinh ra trong cung cấm không bao giờ có được.

Khi ấy, các cuộc khởi nghĩa nông dân cuối thời Nguyên đã bùng lên khắp nơi. Chu Nguyên Chương hẳn cũng từng nghe những lời tuyên truyền như “Minh Vương xuất thế, phổ độ chúng sinh”.

Nhưng lúc đó, có lẽ ông vẫn chưa nghĩ đến chuyện làm phản.

Dù sao ông vẫn chỉ là một người xuất gia nghèo khổ.

Thế nhưng lịch sử đôi khi không cho con người quyền lựa chọn.

Bước vào con đường khởi nghĩa

Vài năm sau, Quách Tử Hưng tập hợp nghĩa quân tại Hào Châu. Một người bạn thân của Chu Nguyên Chương gửi thư gọi ông đến cùng tham gia.

Không ai biết chính xác nội dung bức thư ấy, nhưng đại ý có lẽ là: “Huynh đệ, mau đến đây! Ở đây có cơm ăn, có thịt uống, chúng ta cùng làm việc lớn, cùng giành lấy phú quý!”

Chu Nguyên Chương tất nhiên hiểu rằng tham gia khởi nghĩa đồng nghĩa với việc đem tính mạng đặt lên bàn cược. Vì vậy ông do dự.

Đúng lúc ấy, có người báo cho ông rằng bức thư đã bị người khác phát hiện và có kẻ đang chuẩn bị tố giác ông để lĩnh thưởng.

Lúc này, Chu Nguyên Chương hiểu rằng dù tiến hay lùi cũng đều có thể mất mạng.

Vậy thì chi bằng đánh cược một lần.

Năm 25 tuổi, Chu Nguyên Chương gia nhập nghĩa quân Khăn Đỏ của Quách Tử Hưng. Từ đây, cuộc đời ông chính thức bước sang một trang hoàn toàn khác.

Những người xuất thân từ tầng lớp thấp thường có một lợi thế đáng sợ: họ không còn quá nhiều thứ để mất.

Chu Nguyên Chương cũng là người thông minh, quyết đoán và có khả năng xử lý công việc. Vì thế ông nhanh chóng được Quách Tử Hưng chú ý. Quách Tử Hưng thậm chí còn gả con gái nuôi của mình là Mã thị cho ông, đồng thời coi ông như một thuộc hạ thân tín.

Nhưng nội bộ nghĩa quân Khăn Đỏ khi ấy cực kỳ phức tạp. Các thủ lĩnh tranh giành quyền lực, ai cũng muốn trở thành người đứng đầu. Chu Nguyên Chương nhanh chóng nhận ra rằng nếu tiếp tục mắc kẹt trong cuộc đấu đá này, sớm muộn gì ông cũng có thể mất mạng.

Vì vậy, ông quyết định tự mình phát triển lực lượng.

Năm 1353, Chu Nguyên Chương trở về quê nhà tuyển mộ nghĩa quân. Chẳng bao lâu, ông tập hợp được vài trăm người, sau đó quay lại dưới trướng Quách Tử Hưng.

Quách Tử Hưng nhìn thấy năng lực của người con rể này nên tiếp tục cất nhắc ông.

Các cuộc khởi nghĩa thời đó đồng nghĩa với chiến tranh liên miên. Chu Nguyên Chương không ngừng tham gia chiến đấu, từng bước xây dựng lực lượng riêng. Chỉ trong thời gian không dài, ông đã có trong tay đội quân hàng vạn người.

Không lâu sau, Quách Tử Hưng bị các phe phái khác chèn ép và phải đưa quân đến nơi Chu Nguyên Chương đang đóng tại Trừ Châu.

Nhiều người tưởng rằng hai bên sẽ tranh quyền đoạt lợi, thậm chí xảy ra nội chiến. Nhưng Chu Nguyên Chương lại xử lý cực kỳ khéo léo. Ông chủ động giao quyền chỉ huy quân đội cho Quách Tử Hưng.

Quách Tử Hưng tất nhiên rất hài lòng.

Sau đó không lâu, Quách Tử Hưng lâm bệnh qua đời. “Tiểu Minh Vương” Hàn Lâm Nhi bổ nhiệm Quách Thiên Tự, con trai Quách Tử Hưng, làm Đô nguyên soái, còn Chu Nguyên Chương chỉ giữ chức Tả phó nguyên soái.

Nhưng trên thực tế, quyền chỉ huy lực lượng này đã dần rơi vào tay Chu Nguyên Chương.

Lúc ấy, các lực lượng khởi nghĩa đã gần như chia nhau những vùng đất có thể chiếm giữ. Chu Nguyên Chương nghe theo lời khuyên của mưu sĩ Chu Thăng:

“Cao tường, quảng tích lương, hoãn xưng vương” — xây thành cao, tích trữ lương thực thật nhiều, chưa vội xưng vương.

Đây chính là một trong những quyết định quan trọng nhất trong sự nghiệp của Chu Nguyên Chương.

Ông âm thầm củng cố lực lượng, tránh trở thành mục tiêu của các thế lực lớn.

Sau khi tiêu diệt những đội quân nhà Nguyên cô lập ở khu vực Đông Nam, Chu Nguyên Chương bắt đầu đối đầu trực tiếp với các lực lượng khởi nghĩa khác.

Ban đầu, thế lực của Trương Sĩ Thành rất mạnh nên Chu Nguyên Chương tạm thời giữ thế yếu, chờ thời cơ.

Sau đó, khi Trương Sĩ Thành sát hại Lưu Phúc Thông, Hàn Lâm Nhi cầu cứu Chu Nguyên Chương.

Đối với Chu Nguyên Chương, đây chính là cơ hội hiếm có.

Ông đưa quân giải cứu Hàn Lâm Nhi, từ đó biến “Tiểu Minh Vương” thành một biểu tượng chính trị dưới sự kiểm soát của mình.

Rồi đến trận chiến nổi tiếng ở hồ Bà Dương.

Chu Nguyên Chương đánh bại Trần Hữu Lượng — một trong những đối thủ nguy hiểm nhất của ông. Trần Hữu Lượng tử trận, thế lực của ông ta nhanh chóng tan rã.

Sau đó, Chu Nguyên Chương tiếp tục tiêu diệt Trương Sĩ Thành.

Đến lúc này, phần lớn các đối thủ lớn ở miền Nam đã bị quét sạch.

Hàn Lâm Nhi, người từng là biểu tượng chính danh của phong trào Khăn Đỏ, cuối cùng cũng chết đuối trên đường đến Ứng Thiên. Có truyền thuyết cho rằng cái chết của ông có liên quan đến Chu Nguyên Chương, nhưng đây vẫn là một vấn đề còn tranh luận trong sử học, chứ không thể khẳng định chắc chắn rằng Chu Nguyên Chương trực tiếp ra lệnh sát hại.

Dù thế nào đi nữa, sau cái chết của Hàn Lâm Nhi, Chu Nguyên Chương đã trở thành nhân vật quyền lực nhất trong số các thế lực chống Nguyên.

Con đường thống nhất thiên hạ

Năm 1368, Chu Nguyên Chương chính thức lên ngôi hoàng đế, đặt quốc hiệu là Đại Minh, niên hiệu Hồng Vũ.

Cũng trong năm ấy, quân Minh tiến đến Đại Đô của nhà Nguyên. Nguyên Thuận Đế vội vã rời khỏi kinh thành, chạy về phía bắc.

Nhà Nguyên mất quyền kiểm soát Trung Nguyên.

Nhưng Chu Nguyên Chương vẫn chưa dừng lại.

Quân Minh tiếp tục tiến hành các chiến dịch thống nhất đất nước. Đến năm 1388, các chiến dịch lớn cơ bản hoàn tất, triều Minh đã kiểm soát phần lớn lãnh thổ Trung Quốc.

Sau khi thống nhất, Chu Nguyên Chương tiếp tục tiến hành các chiến dịch đối ngoại: nhiều lần Bắc phạt chống lực lượng Mông Cổ còn lại, đồng thời đưa quân xuống phía nam và can thiệp vào Đại Việt, cũng như thiết lập quan hệ với Triều Tiên.

Về đối nội, ông bắt đầu tập trung khôi phục kinh tế.

Nhà Minh giảm hoặc miễn một số khoản thuế, phân bổ ruộng đất, khuyến khích sản xuất nông nghiệp và khôi phục hệ thống thủy lợi. Xã hội dần ổn định sau nhiều thập kỷ chiến tranh. Thời kỳ này về sau thường được gọi là “Hồng Vũ chi trị”.

Nhưng chính vị hoàng đế từng đi ăn xin ấy cũng dần trở thành một nhà cai trị cực kỳ đa nghi và cứng rắn.

Khi về cuối đời, Chu Nguyên Chương liên tiếp thanh trừng công thần và các quan lại mà ông nghi ngờ. Những vụ án lớn như Không Ấn án, Quách Hoàn án, Hồ Duy Dung án và Lam Ngọc án khiến hàng loạt quan viên, tướng lĩnh cùng gia quyến bị liên lụy.

Đặc biệt, vụ án Lam Ngọc đã khiến một lượng lớn công thần bị tiêu diệt.

Có một lý do rất thực tế khiến Chu Nguyên Chương ngày càng nghi ngờ công thần: ông muốn bảo đảm rằng sau khi mình qua đời, không một tập đoàn quân sự hay quyền thần nào đủ mạnh để đe dọa ngai vàng của người kế vị.

Nhưng sự thanh trừng ấy cũng để lại một hậu quả lịch sử rất lớn.

Nhiều tướng lĩnh tài năng từng theo ông từ thuở dựng nghiệp đã bị giết. Sau này, khi Chu Đệ phát động Tĩnh Nan chi dịch, lực lượng bảo vệ Kiến Văn Đế không còn nhiều danh tướng kỳ cựu như trước.

Nói cách khác, chính cuộc thanh trừng công thần của Chu Nguyên Chương đã vô tình làm suy yếu một phần nền móng quân sự mà ông từng dày công xây dựng.

Chu Nguyên Chương cũng đặc biệt căm ghét tham nhũng. Ông ban hành những hình phạt cực kỳ nghiêm khắc đối với quan lại tham ô, thậm chí sử dụng những hình thức trừng phạt tàn khốc như lột da.

Triều đình dưới thời ông vì thế luôn ở trong trạng thái căng thẳng.

Chu Nguyên Chương còn nổi tiếng là vị hoàng đế trực tiếp xử lý vô số công việc mỗi ngày. Ông từng viết:

“Trăm quan chưa dậy, trẫm đã dậy;

Trăm quan đã ngủ, trẫm chưa ngủ.

Chẳng bằng ông lão giàu có ở Giang Nam,

Mặt trời lên cao năm trượng vẫn còn đắp chăn”.

Bài thơ ấy cho thấy một phần con người Chu Nguyên Chương: từ một đứa trẻ từng chết đói bên bờ vực, ông trở thành hoàng đế luôn bị ám ảnh bởi việc phải kiểm soát mọi thứ.

Nhưng con người dù mạnh mẽ đến đâu cũng không thể thắng được thời gian.

Sau hàng chục năm chinh chiến, trị quốc và trực tiếp xử lý công việc không ngừng nghỉ, Chu Nguyên Chương cuối cùng lâm bệnh.

Năm 1398, Hoàng đế Hồng Vũ qua đời, hưởng thọ 70 tuổi.

Ông đã đi một hành trình gần như không thể tưởng tượng: từ một đứa trẻ nhà nông mất cha mẹ trong nạn đói, trở thành một nhà sư lang thang xin ăn; từ một người vô danh gia nhập nghĩa quân năm 25 tuổi, từng bước tiêu diệt các đối thủ, đánh đổ nhà Nguyên và lập nên triều Minh.

Nếu tính từ thời điểm ông gia nhập nghĩa quân đến khi lên ngôi, chỉ khoảng 15 năm. Còn từ lúc bước chân vào đời khởi nghĩa đến khi cơ bản hoàn thành việc thống nhất thiên hạ, chưa đầy một phần tư thế kỷ.

Đó chính là điều khiến cuộc đời Chu Nguyên Chương trở thành một trong những câu chuyện dựng nghiệp ly kỳ nhất lịch sử Trung Quốc: một người từng không có nổi một mái nhà để trú mưa, cuối cùng lại trở thành chủ nhân của cả thiên hạ.

×