Nhờ đâu người Khiết Đan và người Nữ Chân đã lập nên các triều đại riêng trong lịch sử Trung Hoa?

Nhờ đâu người Khiết Đan và người Nữ Chân đã lập nên các triều đại riêng trong lịch sử Trung Hoa?

Thực ra, người Khiết Đan và người Nữ Chân là hai trường hợp rất khác nhau.

Người Khiết Đan từng phục vụ dưới nhiều chính quyền khác nhau như nhà Đường, Hậu Đột Quyết Khả Hãn quốc và Hồi Hột (Uyghur) Khả Hãn quốc. Sau khi nhà Đường rơi vào nội chiến, họ nhanh chóng lớn mạnh nhờ liên tục thu nhận các lực lượng thất bại trong những cuộc chiến tranh thời loạn Đường.

Cuối cùng, dưới sự lãnh đạo của Da Luật A Bảo Cơ (Yelü Abaoji), người sáng lập nhà Liêu, người Khiết Đan đã xây dựng được đế quốc của riêng mình. Da Luật A Bảo Cơ không phải là một thủ lĩnh du mục thuần túy. Ông am hiểu văn hóa Nho giáo và hệ thống chính trị Trung Hoa, từ đó kết hợp nhiều yếu tố của mô hình cai trị Trung Quốc vào nền chính trị Khiết Đan, tạo nên nền móng cho đế quốc Liêu.

Đến thời con trai ông là Da Luật Đức Quang (Yelü Deguang), nhà Liêu đã chinh phục được một phần miền Bắc Trung Quốc, qua đó chính thức tham gia vào cuộc cạnh tranh quyền lực tại Trung Hoa. Sau này, nhà Liêu và Nhà Tống đạt được thỏa thuận hòa bình: nhà Liêu cai trị miền Bắc, còn nhà Tống kiểm soát miền Trung và miền Nam.

Về quân sự, Liêu và Tống tương đối cân bằng, không bên nào đủ sức tiêu diệt bên kia. Về ngoại giao, Tây Hạ nổi lên như thế lực thứ ba sau khi tách khỏi sự kiểm soát của nhà Tống. Ba quốc gia thường xuyên liên minh rồi lại đối đầu, tạo nên thế chân vạc kéo dài nhiều thập kỷ.

Về kinh tế và công nghệ, nhà Tống vượt trội hơn hẳn nhà Liêu. Tuy nhiên, nhà Liêu lại sở hữu nhiều nguồn tài nguyên mà nhà Tống rất cần, khiến hai bên vừa cạnh tranh vừa phụ thuộc lẫn nhau.

Trường hợp của người Nữ Chân lại hoàn toàn khác.

Trước khi bước ra khỏi núi rừng Đông Bắc Á, người Nữ Chân hầu như chưa chịu ảnh hưởng đáng kể nào từ văn hóa Trung Hoa. Khi họ xuất hiện trên vũ đài lịch sử, tác động của họ đối với nhà Liêu và nhà Tống không khác gì sự xuất hiện của những đoàn Viking tại nước Anh thời trung cổ.

Ngay cả Da Luật Đại Thạch (Yelü Dashi), người sáng lập đế quốc Tây Liêu và là nhân vật đã khiến danh tiếng của người Khiết Đan vang xa tới tận châu Âu, cũng bắt đầu sự nghiệp lưu vong của mình sau khi bị người Nữ Chân đánh bại hoàn toàn. Quê hương bị chinh phục, ông buộc phải dẫn tàn quân chạy về phía tây.

Trong suốt cuộc đời, Da Luật Đại Thạch gần như bất khả chiến bại trước các thế lực ở Trung Á và Bắc Á. Thế nhưng trước người Nữ Chân, ông liên tục thất bại. Nhà Liêu chưa bao giờ tìm ra được phương thức hiệu quả để đối phó với chiến thuật của đối phương trước khi bị tiêu diệt.

Ở phía nhà Tống, sau khi liên minh với người Nữ Chân để tiêu diệt nhà Liêu, hai bên nhanh chóng trở thành kẻ thù của nhau.

Ban đầu, triều đình Tống cho rằng đây sẽ là một cuộc chiến dễ dàng. Nhưng khi quân Tống tiến vào khu vực kiểm soát của người Nữ Chân, họ nhanh chóng bị đánh tan tác. Người Nữ Chân đẩy lùi quân Tống, rồi tiến sâu xuống phía nam, chiếm toàn bộ vùng Trung Nguyên.

Đỉnh điểm của thảm họa là Sự Biến Tĩnh Khang, khi hai vị hoàng đế nhà Tống bị bắt làm tù binh. Đây được xem là bước ngoặt đánh dấu sự chuyển biến từ thời kỳ cực thịnh sang suy thoái của triều đại này.

Chiến thuật của kỵ binh Nữ Chân tương đối đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả. Các kỵ sĩ mặc hai lớp giáp nặng rồi liên tục xung phong vào đội hình đối phương.

Trước đó, quân Tống đã quen đối phó với kỵ binh Liêu và Tây Hạ. Nỏ mạnh của họ có thể tiêu diệt kỵ binh đối phương từ khoảng cách hơn 100 mét. Nhưng trước lớp giáp kép của người Nữ Chân, hiệu quả giảm mạnh. Khoảng cách sát thương thực tế bị rút xuống chỉ còn vài chục mét, trong khi giáo mác gần như không thể xuyên thủng giáp.

Nhiều ghi chép lịch sử cho biết muốn hạ một kỵ sĩ Nữ Chân, binh lính Tống thường phải tìm cách đánh bật mũ giáp trước, rồi mới có thể gây sát thương chí mạng. Đây là điều cực kỳ khó thực hiện giữa chiến trường hỗn loạn.

Kết quả là quân Tống gần như không thể đối đầu trực diện với người Nữ Chân trên chiến trường mở. Lần đầu tiên trong lịch sử, người Trung Hoa không còn nghiên cứu cách ngăn chặn các dân tộc phương Bắc rút lui, mà phải tìm cách làm sao để tự mình thoát thân khỏi họ.

Tình hình bi đát ấy kéo dài nhiều năm, cho đến khi xuất hiện hai danh tướng là Nhạc Phi và Hàn Thế Trung.

Sau nhiều năm giao chiến, họ phát hiện điểm yếu của kỵ binh Nữ Chân nằm ở chân ngựa — bộ phận duy nhất không được giáp bảo vệ. Từ đó, quân Tống phát triển và sử dụng rộng rãi các loại rìu cán dài để chuyên chém vào chân ngựa.

Trong những trận chiến tiếp theo, kỵ binh Nữ Chân lần đầu tiên chịu tổn thất nặng nề. Một lượng lớn lực lượng tinh nhuệ bị tiêu diệt, buộc quân Kim phải từ bỏ chiến dịch tiến xuống phía nam và rút quân.

Sau những chiến thắng vang dội ấy, Nhạc Phi tin rằng thời cơ khôi phục Trung Nguyên đã đến. Ông thậm chí còn nuôi hy vọng giải cứu hai vị cựu hoàng bị bắt trong biến Tĩnh Khang.

Nhưng theo cách nhìn của nhiều người đương thời, Nhạc Phi là một thiên tài quân sự nhưng lại thiếu sự nhạy bén về chính trị.

Ông gửi thư lên Tống Cao Tông bày tỏ nguyện vọng tiếp tục bắc phạt và cứu hai cựu hoàng. Điều ông không lường trước là nếu hai vị vua cũ trở về, địa vị của vị hoàng đế đương nhiệm sẽ trở nên vô cùng khó xử.

Không lâu sau, Nhạc Phi bị lệnh triệu hồi. Khi chiến dịch đang ở thời điểm thuận lợi nhất, ông buộc phải rút quân. Cuối cùng, ông bị bắt và xử tử trong một vụ án gây tranh cãi bậc nhất lịch sử Trung Quốc.

Sau đó, triều đình Nam Tống lựa chọn hòa đàm với nhà Kim. Kể từ đó, nhà Tống không bao giờ giành lại được vùng đất phía bắc sông Hoài và chỉ còn là một chính quyền tồn tại ở phía nam sông Dương Tử cho đến khi bị nhà Nguyên thôn tính.

Còn vị hoàng đế ra lệnh xử tử Nhạc Phi là Tống Cao Tông thì về sau trở thành một trong những nhân vật gây tranh cãi nhất lịch sử Trung Quốc. Tại lăng mộ Nhạc Phi ở Hàng Châu ngày nay vẫn có những pho tượng quỳ gối tượng trưng cho các nhân vật bị xem là liên quan đến vụ án oan này, như một biểu tượng cho sự phẫn nộ của hậu thế đối với bi kịch lịch sử ấy.

×