Nhu cầu điện tăng 10-12% mỗi năm, Việt Nam đối mặt bài toán an ninh năng lượng

Ngày 17/7, tại TP.HCM, Hội thảo “An ninh năng lượng đến năm 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng” đã tập trung phân tích những sức ép ngày càng lớn đối với hệ thống điện Việt Nam trong giai đoạn tăng trưởng mới.

TS Trần Văn Tùng - Chủ tịch Hội Thông tin khoa học và công nghệ Việt Nam, nhận định năng lượng giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Nhu cầu điện không chỉ tăng theo hoạt động sản xuất và đời sống, mà còn được thúc đẩy bởi trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và các ngành công nghệ cao. Trong khi đó, thị trường nhiên liệu toàn cầu biến động, yêu cầu giảm phát thải ngày càng cao và sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu đang khiến bài toán bảo đảm nguồn cung trở nên phức tạp hơn.

Câu chuyện an ninh năng lượng tại Việt Nam

GS.TS Võ Xuân Vinh cho rằng giai đoạn 2026-2030 là “cửa sổ cơ hội” mang tính quyết định để Việt Nam xử lý những tồn tại kéo dài của ngành điện.

Theo mô hình 4A của Cơ quan Năng lượng quốc tế, an ninh năng lượng được đánh giá qua 4 yếu tố: Nguồn cung sẵn có; khả năng tiếp cận; giá cả hợp lý và mức độ chấp nhận về môi trường, xã hội. Đối chiếu với các tiêu chí này, hệ thống năng lượng Việt Nam đang đối mặt với rủi ro trên nhiều phương diện.

Một mặt, nhu cầu điện thương phẩm được dự báo tăng khoảng 10-12% mỗi năm. Mặt khác, Việt Nam phải thực hiện các cam kết chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và hạn chế dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Điện tái tạo đã phát triển nhanh, nhưng năng lực truyền tải chưa theo kịp, dẫn đến tình trạng một số dự án điện gió, điện mặt trời phải cắt giảm công suất. Trong khi đó, điện than vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong sản lượng phát điện thực tế, còn sự phụ thuộc vào than và khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu khiến nguồn cung dễ bị tác động bởi xung đột địa chính trị và biến động giá quốc tế.

Theo GS.TS Võ Xuân Vinh, điểm nghẽn nghiêm trọng nằm ở cơ chế tài chính. Giá điện bán lẻ chưa phản ánh đầy đủ chi phí đầu vào khiến khả năng tích lũy và tái đầu tư của ngành điện bị hạn chế. Cùng với đó, chính sách thiếu tính ổn định, cơ chế mua bán điện trực tiếp chưa đủ hấp dẫn và điện gió ngoài khơi vẫn chậm được triển khai.

Nghịch lý đặt ra là Việt Nam không thiếu nhu cầu đầu tư và cũng không thiếu sự quan tâm của khu vực tư nhân, nhưng chưa tạo được một môi trường đủ minh bạch, ổn định để dòng vốn dài hạn đi vào các dự án năng lượng quy mô lớn.

Tiêu thụ điện tại Hà Nội và TP.HCM

Sức ép bảo đảm nguồn điện đã thể hiện rõ tại các vùng kinh tế trọng điểm. Ông Đỗ Văn Năm - đại diện Tổng công ty Điện lực miền Bắc, cho biết đến cuối năm 2025, 17 tỉnh, thành phố phía Bắc có khoảng 11,6 triệu khách hàng, với sản lượng điện thương phẩm đạt 106,54 tỷ kWh.

Theo kịch bản cơ sở, sản lượng điện thương phẩm của khu vực có thể đạt 160,67 tỷ kWh vào năm 2030; công suất phụ tải cực đại tăng từ khoảng 21.500MW lên 32.800MW. Để đáp ứng nhu cầu này, ngành điện dự kiến triển khai 537 dự án lưới điện 110kV, bổ sung khoảng 21.000MVA công suất máy biến áp và 6.800km đường dây.

Ông Phan Quang Vinh - Phó trưởng Ban Kinh doanh tại Tổng công ty Điện lực TP.HCM cho biết, TP.HCM sau khi mở rộng địa giới sản lượng điện thương phẩm năm 2025 đạt 56,1 tỷ kWh, công suất phụ tải cực đại gần 8.936MW. Đến năm 2030, nhu cầu điện thương phẩm có thể đạt khoảng 75 tỷ kWh.

Một trong những giải pháp đang được thúc đẩy là điện mặt trời mái nhà. TP.HCM hiện có hơn 25.900 hệ thống, tổng công suất khoảng 1.928MWp, sản xuất trung bình khoảng 231 triệu kWh mỗi tháng. Tuy nhiên, để nguồn điện phân tán này phát huy hiệu quả, cần kết hợp hệ thống lưu trữ và nâng cấp lưới điện thông minh.

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng bảo đảm an ninh năng lượng không thể chỉ dựa vào giải pháp kỹ thuật. Ba nhiệm vụ cần được tiến hành đồng thời là cải cách thị trường điện để giá điện phản ánh hợp lý chi phí, xây dựng chính sách ổn định nhằm thu hút vốn dài hạn và đầu tư mạnh cho lưới truyền tải, lưu trữ năng lượng, hạ tầng LNG.

Tại hội thảo, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhấn mạnh năng lượng là “hạ tầng của hạ tầng”. Nếu dữ liệu được coi là tài nguyên mới, AI là động lực mới, thì hệ thống năng lượng phải đủ ổn định để toàn bộ hệ sinh thái số vận hành.

Theo ông, đầu tư cho hạ tầng năng lượng vì thế không chỉ nhằm bảo đảm điện cho sản xuất và sinh hoạt, mà còn là đầu tư trực tiếp cho năng lực khoa học, công nghệ và sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

×