Những bí ẩn chưa lời giải đáp ở nhóm tháp Chăm Po Sha Inư 1.200 tuổi tại Lâm Đồng

Dấu ấn tháp Chăm Po Sha Inư trên đỉnh Bà Nài

Cuối tháng 7, phóng viên Báo Dân Việt đã đến thăm Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia nhóm đền tháp Chăm Po Sha Inư. Đây là nhóm đền tháp mang dấu ấn đặc biệt, mang nhiều điều bí ẩn mà các nhà khoa học vẫn chưa thể lý giải được về cách xây dựng, vật liệu và chất kết dính.

Nằm trên đồi Bà Nài (phường Phú Thủy, tỉnh Lâm Đồng), nhóm đền tháp Chăm Po Sha Inư được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia vào năm 1991. Đây cũng là khu đền tháp cổ còn khá nguyên vẹn của người Chăm ở Lâm Đồng và là một trong những nhóm đền tháp cổ của Vương quốc Chămpa còn sót lại cho đến ngày nay trên dải đất miền Trung Việt Nam.

Theo tài liệu của Ban quản lý nhóm đền tháp Chăm Po Sha Inư, nhóm đền tháp này được xây dựng vào khoảng cuối thế VIII - đầu thế kỷ thứ IX để thờ thần Siva. Đây là một trong 3 vị thần chính và tối cao nhất trong Ấn Độ giáo, tượng trưng cho sự hủy diệt và sáng tạo của muôn loài, tạo nên kiếp luân hồi theo quan niệm của Bàlamôn giáo. Như vậy, đến nay, nhóm đền tháp này cũng đã được xây dựng sau khoảng 1.200 năm.

Ghi nhận của phóng viên Dân Việt, nhóm đền tháp trên được xây dựng hoàn toàn bằng gạch với kỹ thuật xây dựng truyền thống của người Chăm. Điều đặc biệt, những viên gạch để xây dựng nên các tòa tháp được xếp sát nhau, không có khe hở. Đây cũng là đề tài nghiên cứu của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước nhưng đến nay vẫn chưa có câu trả lời chính xác, mà chỉ đưa ra những giả thuyết.

Tại khu vực trên, có 3 tòa tháp với chức năng khác nhau. Trong đó, tháp cao nhất thường gọi là tháp A (tháp chính) cao khoảng 15 mét tính từ nền lên đến đỉnh tháp. Tháp chính này có các cửa giả ứng theo 3 hướng Bắc – Tây – Nam. Bên trong tháp chính có đặt bệ thờ Linga – Yoni (biểu tượng của thần Shiva) mang ý nghĩa sinh sôi, nảy nở và phát triển phồn thịnh, có cùng niên đại với nhóm tháp. Tháp chính là nơi thờ cúng thần linh và diễn ra các nghi lễ cúng chính mỗi khi được tổ chức tại tháp.

Cách đó không xa là tháp B với kích thước và lối kiến trúc gần giống với tháp A có chiều cao khoảng 12m. Đây là tháp để thờ thần Bò Nandin (theo truyền thuyết người Chăm).

Cuối cùng, tháp C (nằm ngay cạnh tháp chính) hay còn được gọi là tháp Lửa. Đây là tháp cao khoảng 5 mét, có độ rỗng trong lòng từ đáy lên đến đỉnh. Hằng năm vào dịp lễ hội Katê, người Chăm đốt một lò lửa bằng đất nung đặt ngay trong lòng tháp mang ý nghĩa sưởi ấm trong suốt quá trình diễn ra lễ hội.

Đặc biệt nhất, các tòa tháp chỉ có một cửa và đều quay về hướng Đông. Theo quan niệm của người Chăm đó là hướng của sự sinh sôi nảy nở, nơi trú ngụ của thần linh và đây cũng là hướng mặt trời mọc.

Giả thuyết cho những điều bí ẩn

Tại nhóm tháp Chăm Po Sha Inư, phóng viên được ông Trần Đức Dũng - Phụ trách Ban Quản lý Di tích tháp Pô Sah Inư thông tin về những giả thuyết về việc xây dựng cũng như chất kết dính của những viên gạch làm nên những ngọn tháp cao hàng chục mét.

Giải thuyết thứ nhất, để xây dựng tháp, người Chăm đã chất những viên gạch sống (gạch chưa nung) thành hình 1 ngôi tháp rồi chất củi xung quanh để nung. Tuy nhiên, giả thuyết này đã bị bác bỏ bởi việc xếp chồng những viên gạch chưa nung thành khối tháp là không thể. Theo đó, trọng lượng ở trên đè xuống sẽ khiến những viên gạch ở phía dưới tháp không chịu được sức nặng từ bên trên và sẽ bị sụp đổ hoặc biến dạng. Tuy nhiên, tại các tòa tháp hiện hữu thì những viên gạch bên dưới hoàn toàn không bị biến dạng nên giả thuyết này không thuyết phục.

Giả thuyết thứ 2 nói về việc kết dính của những viên gạch tại những ngọn tháp. Giả thuyết cho rằng, người Chăm lấy những viên gạch mộc pha cát nhúng nước rồi xát và ép chặt vào nhau để kết dính, điều này tạo nên một lớp vữa rất mỏng. Và họ dùng một chất kết dính là nhựa cây Dầu Rái.

Tuy nhiên, đó cũng chỉ là giả thuyết, hiện nay bằng những nghiên cứu trên công nghệ hiện đại, các chuyên gia nhận thấy, gạch dùng để xây dựng tháp Chăm được sản xuất tại chỗ, tùy đất làm gạch và thời gian xây dựng. Gạch trang trí được nung già lửa, ít tạp chất hữu cơ và độ xốp cao.

Dù là bột gạch hay nhựa cây dầu rái thì cũng chỉ là dừng lại ở những giả thuyết, nhưng lại chưa có kiểm chứng về tính chính xác cuối cùng. Do vậy gạch Chăm vẫn là “ẩn số” khiến cho nhiều người dân, du khách, nhà nghiên cứu tò mò.

Đặc biệt, theo ông Trần Đức Dũng, đến nay, những nhà nghiên cứu vẫn chưa lý giải được, vì sao những viên gạch xây dựng nên nhóm tháp Chăm Po Sha Inư trải qua hàng ngàn năm nhưng vẫn không bị mọc rêu. Trải qua 4 lần tu sửa di tích, những viên gạch được thay thế vào trong tháp thì đều bị rêu bám, đổi màu. Thế nhưng, những viên gạch cũ vẫn đỏ, tạo nên sự nổi bật của nhóm tháp giữa ngọn đồi xanh mát rợp bóng cây.

Chính những điều này làm cho đền tháp Chăm trải qua bao biến cố và thời gian vẫn tồn tại và trở thành một loại hình kiến trúc độc nhất vô nhị trên thế giới, không lẫn với các kiến trúc khác và cũng chính những điều này làm cho ngôi tháp Chăm trở nên bí ẩn và cổ kính.

×