"Nô lệ da đen" thời nhà Đường xuất hiện như thế nào, và tại sao họ lại được giới quý tộc săn đón?

Trong lịch sử Trung Hoa, thân phận nô lệ luôn bị xem là tầng lớp thấp kém nhất của xã hội. Họ không có quyền tự do, không được quyết định số phận của mình và thường bị coi là tài sản của chủ nhân. Thế nhưng, vào thời nhà Đường – triều đại được xem là cường thịnh và cởi mở bậc nhất trong lịch sử phong kiến Trung Quốc – lại xuất hiện một nhóm nô lệ đặc biệt khiến giới quyền quý không tiếc tiền săn lùng. Đó chính là Côn Luân nô (昆仑奴).

Điều kỳ lạ là, dù mang thân phận nô lệ, nhiều Côn Luân nô lại có cuộc sống còn sung túc hơn cả những người dân thường. Họ được các vương công, đại thần và phú hộ tranh nhau mua về, thậm chí trở thành biểu tượng cho sự giàu sang và quyền lực. Vậy Côn Luân nô thực chất là ai? Vì sao họ lại được giới quý tộc nhà Đường đặc biệt ưu ái?

Côn Luân nô đến từ đâu?

Theo các thư tịch cổ như Tân Đường thư (新唐书), Đường hội yếu (唐会要), Lĩnh ngoại đại đáp (岭外代答) hay nhiều ghi chép của các học giả đời Tống, cái tên "Côn Luân" không chỉ một ngọn núi như nhiều người vẫn nghĩ, mà là cách người Trung Hoa thời cổ dùng để gọi cư dân sinh sống ở vùng biển phương Nam.

Khu vực này bao gồm nhiều nơi thuộc Đông Nam Á ngày nay như bán đảo Mã Lai, Indonesia, Java, Sumatra, Campuchia, miền nam Việt Nam và thậm chí cả những vùng ven Ấn Độ Dương. Một số học giả còn cho rằng trong nhóm Côn Luân nô có cả những người gốc Phi Đông, bị các thương nhân Ả Rập đưa tới Đông Nam Á rồi tiếp tục bán sang Trung Quốc.

Đặc điểm chung của họ là nước da ngăm hoặc đen, mái tóc xoăn, vóc dáng cao lớn và cơ bắp rắn chắc. Chính ngoại hình khác biệt hoàn toàn so với người Trung Nguyên đã khiến họ trở thành những "dị nhân" trong mắt người Đường.

Thời đại mở cửa hiếm có trong lịch sử

Nếu đặt Côn Luân nô vào bối cảnh lịch sử, sẽ thấy sự xuất hiện của họ không phải là điều ngẫu nhiên.

Thời nhà Đường là thời kỳ Trung Quốc đạt tới đỉnh cao về kinh tế, văn hóa và giao thương quốc tế. Thủ đô Trường An được xem là đô thị lớn nhất thế giới lúc bấy giờ, với dân số có thời điểm vượt quá một triệu người. Tại đây, người Ba Tư, người Ả Rập, người Sogdiana, người Triều Tiên, Nhật Bản và các thương nhân Đông Nam Á qua lại tấp nập.

Những con tàu buôn từ Quảng Châu, Giao Châu, Srivijaya, Java hay vương quốc Chăm Pa liên tục cập bến, mang theo hương liệu, ngọc trai, ngà voi, tê giác, gia vị quý hiếm và cả... nô lệ.

Các thương nhân nước ngoài hoặc những kẻ buôn người đưa Côn Luân nô đến Trung Quốc rồi bán cho giới quý tộc với giá rất cao. Trong nhiều trường hợp, việc sở hữu một Côn Luân nô còn được xem là biểu tượng của địa vị xã hội, tương tự như sở hữu bảo vật ngoại quốc.

Vì sao quý tộc nhà Đường mê Côn Luân nô?

Lý do đầu tiên nằm ở giá trị lao động.

Đa số nam Côn Luân nô đều có thể hình vượt trội, sức khỏe dẻo dai và quen với khí hậu nóng ẩm. Họ thường đảm nhận những công việc nặng nhọc như khuân vác, bảo vệ, chèo thuyền, chăm sóc ngựa hoặc phục vụ trong các phủ đệ lớn.

Theo quan niệm của người Đường, Côn Luân nô có tính cách thật thà, ít chống đối và tuyệt đối phục tùng chủ nhân. Chính vì vậy, họ được đánh giá là những nô lệ "đáng tin cậy" hơn nhiều nhóm nô lệ khác.

Một nguyên nhân khác là tâm lý sính ngoại rất phổ biến trong tầng lớp thượng lưu nhà Đường.

Đây là giai đoạn văn hóa ngoại lai được tiếp nhận mạnh mẽ. Âm nhạc Tây Vực, trang phục Hồ, vũ điệu Ba Tư, đồ thủy tinh La Mã hay hương liệu Ả Rập đều trở thành xu hướng trong giới quý tộc. Trong bối cảnh ấy, việc sở hữu vài Côn Luân nô cũng trở thành cách để phô trương sự giàu có.

Không ít gia đình quyền quý còn cố tình để Côn Luân nô đứng hầu trong các buổi yến tiệc nhằm gây ấn tượng với khách khứa.

Những người hầu có năng lực phi thường

Điều khiến Côn Luân nô nổi tiếng hơn cả lại đến từ văn học đời Đường.

Trong tập Truyền kỳ (传奇) của Bùi Hình có tác phẩm nổi tiếng "Côn Luân nô", kể về người nô lệ tên Ma Lặc (磨勒).

Ma Lặc không chỉ khỏe mạnh mà còn có khả năng phi thân vượt tường, leo trèo như bay và ra vào phủ đệ quyền quý mà không ai phát hiện. Ông giúp chủ nhân giải cứu người yêu khỏi dinh thự của một đại thần đầy quyền thế rồi ung dung biến mất trong màn đêm.

Dĩ nhiên, đây là một tác phẩm văn học chứ không phải ghi chép lịch sử. Tuy nhiên, câu chuyện phản ánh hình tượng Côn Luân nô trong mắt người Đường: trung thành, quả cảm và sở hữu những kỹ năng mà người Trung Nguyên vô cùng ngưỡng mộ.

Hình tượng ấy về sau còn xuất hiện trong nhiều vở hí khúc và truyền thuyết dân gian.

Những nữ Côn Luân nô và góc khuất hậu cung

Không chỉ đàn ông, phụ nữ Côn Luân nô cũng xuất hiện khá nhiều dưới thời Đường.

Tuy nhiên, số phận của họ lại hoàn toàn khác.

Những kẻ buôn người thường lựa chọn các thiếu nữ trẻ tuổi, ngoại hình cân đối rồi dạy ca hát, múa hoặc kỹ năng phục vụ trước khi đưa sang Trường An bán với giá cao.

Đối với giới quý tộc, những cô gái đến từ phương Nam mang vẻ đẹp đầy bí ẩn và khác lạ.

Làn da sẫm màu, mái tóc xoăn cùng những điệu múa ngoại quốc khiến họ nhanh chóng trở thành các ca kỹ, vũ kỹ trong phủ đệ của các vương công, đại thần.

Một số người được sủng ái đến mức trở thành thiếp hoặc thậm chí được cưới làm vợ.

Tuy nhiên, phía sau vẻ ngoài hào nhoáng ấy vẫn là thân phận nô lệ.

Họ bị mua bán như món hàng, số phận hoàn toàn phụ thuộc vào ý muốn của chủ nhân.

Không phải tất cả Côn Luân nô đều là người châu Phi

Trong nhiều năm, không ít người cho rằng Côn Luân nô chính là người châu Phi.

Thực tế, giới sử học hiện đại có quan điểm thận trọng hơn.

Nhiều nghiên cứu cho rằng phần lớn Côn Luân nô có nguồn gốc từ Đông Nam Á hải đảo như Java, Sumatra hay bán đảo Mã Lai. Một bộ phận khác có thể là người gốc Phi bị thương nhân Ả Rập đưa qua các cảng Đông Nam Á trước khi tiếp tục bán sang Trung Quốc.

Nói cách khác, "Côn Luân nô" không phải một dân tộc duy nhất mà là tên gọi chung dành cho những người đến từ vùng biển phương Nam có ngoại hình khác biệt.

Phía sau sự xa hoa là bi kịch của con người

Nhìn từ góc độ lịch sử, việc Côn Luân nô được giới quý tộc nhà Đường yêu thích phản ánh sự cường thịnh và tính quốc tế của đế quốc Đường. Đây là thời kỳ Trung Quốc giao thương rộng khắp với thế giới, tiếp nhận vô số nền văn hóa khác nhau.

Nhưng phía sau vẻ phồn hoa ấy là một thực tế không thể phủ nhận.

Dù được chủ nhân trọng dụng hay sống trong những phủ đệ xa hoa, Côn Luân nô vẫn là nô lệ. Họ không có quyền quyết định cuộc đời mình, có thể bị mua bán, trao đổi hoặc chuyển nhượng bất cứ lúc nào.

Những câu chuyện về Ma Lặc hay các nữ vũ công ngoại quốc khiến hậu thế cảm thấy tò mò, nhưng cũng nhắc nhở rằng sự huy hoàng của một đế quốc đôi khi được xây dựng trên số phận của những con người bị tước đoạt tự do.

Chính vì vậy, Côn Luân nô không chỉ là một hiện tượng độc đáo trong lịch sử nhà Đường mà còn là minh chứng cho mặt trái của thời đại thịnh trị: nơi giao thương quốc tế, sự xa hoa của giới quý tộc và chế độ nô lệ cùng tồn tại trong một bức tranh lịch sử đầy mâu thuẫn và nhiều góc khuất.

×