Nơi bị sét đánh nhiều nhất thế giới, khoảng 1,2 triệu tia/năm, chỉ 10 phút sét Catatumbo có thể chiếu sáng cả Nam Mỹ 

Hồ Maracaibo, nằm ở phía tây bắc Venezuela, là một vùng nước lợ rộng lớn nối với vịnh Venezuela qua eo biển Tablazo dài khoảng 55km ở phía bắc, trước khi thông ra biển Caribe.

Khu vực này tiếp nhận nguồn nước từ nhiều con sông, trong đó lớn nhất là sông Catatumbo, và chảy qua thành phố Maracaibo - một trong những đô thị quan trọng của Venezuela.

Dù thường được gọi là “hồ”, Maracaibo về mặt địa lý đôi khi cũng được xem như một vịnh hoặc đầm phá nước lợ do có sự kết nối trực tiếp với biển. Với diện tích khoảng 13.210 km², đây được coi là hồ lớn nhất Nam Mỹ.

Các nghiên cứu địa chất cho thấy, trong quá khứ Maracaibo từng là một hồ nước thực sự và có lịch sử hình thành rất lâu đời, ước tính từ 20 đến 36 triệu năm, khiến nơi đây trở thành một trong những hồ cổ nhất trên Trái Đất.

Nơi bị sét đánh nhiều nhất thế giới

Hồ Maracaibo ở tây bắc Venezuela được xem là một trong những điểm sét đánh xuống đặc biệt nhất hành tinh. Hiện tượng này thường được gọi là sét Catatumbo, xảy ra chủ yếu tại khu vực cửa sông Catatumbo đổ vào hồ Maracaibo.

Theo NASA, các dữ liệu vệ tinh từ thiết bị Lightning Imaging Sensor cho thấy khu vực này ghi nhận trung bình khoảng 233 tia sét/km² mỗi năm, cao nhất thế giới.

Trong khi đó Guinness World Records ghi nhận hiện tượng sét Catatumbo tại đây đạt gần 250 tia sét/km² mỗi năm và có thể xuất hiện tới 300 đêm/năm.

Nguyên nhân khiến đây là nơi bị sét đánh nhiều nhất thế giới do điều kiện địa hình đặc biệt. Hồ Maracaibo được bao bọc bởi các dãy núi ở ba phía, trong khi phía bắc mở ra vịnh Venezuela và biển Caribe. Ban ngày, nắng nóng làm hơi nước bốc lên từ mặt hồ và các vùng đất ngập nước xung quanh. Khi đêm xuống, khối không khí nóng ẩm này gặp luồng gió lạnh từ vùng núi Andes tràn xuống, tạo điều kiện hình thành các đám mây dông đối lưu mạnh.

Bên trong các đám mây dông, những giọt nước và tinh thể băng va chạm liên tục, làm phát sinh sự phân tách điện tích. Khi điện trường đủ lớn, năng lượng được giải phóng dưới dạng các tia sét, có thể phóng xuống mặt đất hoặc phóng giữa các đám mây.

"Sự giải phóng này tạo ra một luồng năng lượng điện mạnh đủ để thắp sáng 100 triệu bóng đèn. Mười phút sét Catatumbo có thể chiếu sáng toàn bộ Nam Mỹ", theo Ángel G. Muñoz, một nhà vật lý và nhà nghiên cứu tại Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA) mô tả.

Cũng theo cơ quan này, sấm là sóng xung kích âm thanh sinh ra khi tia sét làm không khí xung quanh nóng lên đột ngột, có thể đạt khoảng 30.000°C, khiến không khí giãn nở cực nhanh.

Do tần suất xuất hiện dày đặc và ánh sáng mạnh, sét Catatumbo từ lâu được ví như “ngọn hải đăng Maracaibo”.

NASA Earthdata cũng cho biết các thủy thủ từng tận dụng hiện tượng này như một dấu hiệu định hướng ban đêm trên vùng hồ. Tuy nhiên, khi quan sát từ quá xa, người ta có thể chỉ nhìn thấy ánh chớp mà không nghe được tiếng sấm, bởi âm thanh suy giảm dần trong quá trình truyền qua khí quyển.

Hồ Maracaibo không chỉ nổi tiếng với hiện tượng sét Catatumbo mà còn là một trong những khu vực có lịch sử địa chất lâu đời bậc nhất Trái Đất.

Chính quá trình hình thành địa chất kéo dài hàng triệu năm đã biến khu vực này thành một trong những bồn trũng giàu nhiên liệu hóa thạch lớn nhất thế giới. Từ thế kỷ XVI, người Tây Ban Nha đã biết khai thác nhựa đường rỉ ra từ các mạch dầu quanh hồ để trám kín thân tàu.

Ngày nay, bên dưới lòng hồ Maracaibo là hệ thống đường ống dẫn dầu và khí đốt dài hơn 15.000 dặm, đan xen chằng chịt dưới đáy nước. Tuy nhiên, nhiều đường ống đã xuống cấp, bị ăn mòn theo thời gian, khiến dầu rò rỉ ra môi trường, tạo nên những vệt loang ánh cầu vồng nổi trên mặt hồ. NASA Earthdata dẫn lời nhà nghiên cứu Díaz-Lobatón cho biết, khu vực này từng là một trong những trung tâm sản xuất dầu hàng đầu thế giới.

Trong thời kỳ đỉnh cao, dầu mỏ giữ vai trò then chốt đối với nền kinh tế Venezuela. Tuy nhiên, những năm gần đây, bất ổn chính trị cùng sự suy giảm của thị trường dầu mỏ đã khiến sản lượng khai thác tại khu vực Maracaibo chậm lại.

Bên cạnh đó, hiện tượng sét Catatumbo cũng tạo ra thách thức không nhỏ cho ngành dầu khí. Các cảnh báo sét, dù chính xác hay sai lệch, có thể làm gián đoạn hoạt động khai thác, ảnh hưởng tới khoảng 10% sản lượng hằng năm.

Top các địa điểm bị sét đánh nhiều nhất trên thế giới

Theo dữ liệu khí tượng vệ tinh được NASA Earthdata và Cơ quan Khí tượng Thụy Sĩ MeteoSwiss tổng hợp, châu Phi là lục địa tập trung nhiều "điểm nóng” sét nhất thế giới, tiếp đến là châu Á, Nam Mỹ, Bắc Mỹ và châu Đại Dương. Trong số 500 khu vực có mật độ sét cao nhất toàn cầu, nhiều điểm nằm quanh các vùng núi, hồ lớn hoặc nơi có sự hội tụ mạnh giữa không khí nóng ẩm và địa hình cao, tương tự với điều kiện của khu vực hồ Maracaibo.

Sau vị trí số một trong bảng xếp hạng địa điểm bị sét đánh nhiều nhất thế giới - hồ Maracaibo của Venezuela, hai khu vực có mật độ sét cao tiếp theo đều thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo. Điểm đầu tiên là khu vực Kabare ghi nhận khoảng 205 tia sét/km²/năm, đứng thứ hai thế giới, trong khi Kampene đạt khoảng 177 tia sét/km²/năm, xếp thứ ba. Ngoài Venezuela và Congo, các điểm nóng sét trong nhóm đầu còn xuất hiện tại Colombia, Pakistan và Cameroon.

Tại châu Á, Pakistan là quốc gia nổi bật nhất về hoạt động dông sét. Ba khu vực có mật độ sét cao nhất châu lục đều nằm tại nước này, trong đó Daggar, ở chân dãy Hindu Kush, thường xuất hiện những cơn dông dữ dội vào tháng 7 và tháng 8. Theo MeteoSwiss, tần suất sét theo tháng tại Daggar trong tháng 8 thậm chí cao hơn cả những tháng cao điểm ở các vùng dông sét mạnh tại Congo.

Kuala Lumpur, thủ đô Malaysia, cũng là một trường hợp đáng chú ý. Dù chỉ xếp thứ 10 tại châu Á với mật độ khoảng 93 tia sét/km²/năm, thành phố này lại được xem là thủ đô hứng chịu sét nhiều nhất thế giới và đứng thứ 52 trong danh sách 500 khu vực có mật độ sét cao nhất toàn cầu.

Tại Việt Nam, hoạt động dông sét cũng diễn ra mạnh do nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa. Theo thông tin từ Tổng cục Khí tượng Thủy văn, mùa dông ở Việt Nam tương đối dài, trung bình khoảng 100 ngày dông và 250 giờ dông mỗi năm, cả nước có thể hứng chịu khoảng 2 triệu cú sét hằng năm.

Sét có thể gia tăng theo biến đổi khí hậu

Theo Hiệp hội Khí tượng Hoàng gia Anh (RMets), tại bất kỳ thời điểm nào trên Trái Đất cũng có khoảng 2.000 cơn dông đang hoạt động. Mỗi giây, Trái Đất ghi nhận khoảng 100 tia sét, tương đương gần 8 triệu tia sét mỗi ngày.

Dông bão thường hình thành mạnh khi có đủ độ ẩm, không khí nóng và các dòng khí bất ổn bốc lên. Vì vậy, hiện tượng dông sét xuất hiện phổ biến hơn vào mùa xuân và mùa hè, đặc biệt tại những khu vực nóng ẩm.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nhiệt độ toàn cầu tăng khiến không khí ấm hơn và có khả năng giữ nhiều hơi nước hơn. Theo RMets, cứ mỗi 1°C tăng thêm, không khí có thể giữ thêm khoảng 7% độ ẩm. Lượng hơi ẩm lớn hơn làm gia tăng điều kiện hình thành dông bão, kéo theo nguy cơ xuất hiện nhiều trận mưa dữ dội, sấm sét và lũ quét cục bộ.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Science cho thấy, tại Mỹ, tần suất sét có thể tăng khoảng 12% cho mỗi 1°C nóng lên của khí hậu toàn cầu.

Ngoài ra, nghiên cứu đăng trên Nature Communications năm 2023 cảnh báo biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi mạnh hoạt động sét liên quan đến cháy rừng. Cụ thể, nhóm tác giả dự báo tần suất các tia sét có dòng điện kéo dài tạo ra loại sét dễ gây cháy có thể tăng khoảng 41% trên phạm vi toàn cầu vào thập niên 2090 trong kịch bản khí hậu RCP6.0.

×