Nông dân Hải Phòng làm "cánh đồng xanh 3 không", đó là các không gì?

Thay đổi từ nhận thức của nông dân trong cách bảo vệ môi trường đồng ruộng

Hiện nay, tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), sử dụng các chất kích thích tăng trưởng và vứt bỏ bao bì thuốc sau sử dụng ngay trên đồng ruộng đã trở thành vấn đề đáng lo ngại ở nhiều địa phương. Hệ quả không chỉ là ô nhiễm môi trường đất, nước, ảnh hưởng đến hệ sinh thái nông nghiệp mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng.

Xuất phát từ thực tế đó, Hội Nông dân xã An Lão (TP Hải Phòng) đã xây dựng và triển khai thành công mô hình “cánh đồng xanh 3 không” – một mô hình điểm về sản xuất nông nghiệp thân thiện với môi trường, hướng đến phát triển nông nghiệp sinh thái, bền vững trên địa bàn.

Mô hình được triển khai với ba tiêu chí cốt lõi gồm: không sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng; không lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và các loại thuốc nằm trong danh mục cấm sử dụng; không vứt bao bì thuốc BVTV, rác thải ra đồng ruộng, kênh mương.

Năm 2025, Hội Nông dân xã An Lão chính thức ra mắt mô hình trên diện tích 13ha với sự tham gia của nhiều hộ nông dân sản xuất theo hướng công nghệ cao, hữu cơ và tuần hoàn. Đến năm 2026, địa phương tiếp tục thành lập Chi hội Nông dân nghề nghiệp sản xuất lúa an toàn thôn Việt Khê nhằm tạo sự liên kết, hỗ trợ hội viên trong quá trình sản xuất.

Thay vì phụ thuộc vào phân bón hóa học hay thuốc BVTV, nông dân đã tăng cường sử dụng phân hữu cơ, áp dụng các biện pháp sinh học để phòng trừ sâu bệnh. Nhiều hộ còn chủ động xay ớt, ngâm tỏi hoặc sử dụng các chế phẩm sinh học nhằm hạn chế sự phát sinh của dịch hại.

Đặc biệt, sau mỗi lần phun thuốc, các hội viên đều thu gom vỏ chai, bao bì thuốc BVTV và đưa vào các bể chứa rác thải nguy hại được bố trí ngay trên đồng ruộng. Hình ảnh những bao bì thuốc nằm ngổn ngang bên bờ ruộng hay trôi nổi trên kênh mương dần được thay thế bằng những cánh đồng sạch sẽ, thông thoáng.

Là một trong những hộ tiên phong tham gia mô hình, ông Lưu Văn Vọng, người đang quy tụ 15ha đất sản xuất tại thôn Việt Khê chia sẻ:

“Là người trực tiếp lội ruộng mỗi ngày, tôi nhận thấy tham gia mô hình ‘3 không’ trước hết là để bảo vệ sức khỏe của chính mình và gia đình. Nông dân không thể chỉ nghĩ đến năng suất mà bỏ qua chất lượng sản phẩm. Tôi mong mỗi hạt gạo, mỗi bó rau làm ra đều thực sự an toàn để người tiêu dùng yên tâm sử dụng”.

Không riêng ông Vọng, nhiều nông dân tại An Lão cũng đã thay đổi tư duy sản xuất sau khi tham gia mô hình. Theo ông Phạm Văn Tuyên, hộ sản xuất 8ha lúa tại thôn Lai Hạ, mô hình đã góp phần thay đổi hoàn toàn thói quen canh tác cũ.

“Từ suy nghĩ sản xuất bằng mọi giá, chúng tôi chuyển sang sản xuất có trách nhiệm. Khi giảm thuốc hóa học, đất đai có điều kiện phục hồi, các loài thiên địch và vi sinh vật có ích phát triển trở lại. Đó mới là nền tảng lâu dài cho một nền nông nghiệp bền vững”, ông Tuyên nói.

Những tín hiệu tích cực về hiệu quả kinh tế và môi trường

Theo đánh giá của địa phương, trước đây các hộ dân sản xuất theo phương thức truyền thống khiến việc kiểm soát chất lượng nông sản gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, khi áp dụng quy trình sản xuất an toàn, chất lượng sản phẩm được nâng lên rõ rệt, từng bước hình thành thương hiệu lúa an toàn của địa phương.

Năng suất lúa trên các diện tích tham gia mô hình hiện đạt trung bình khoảng 68 tạ/ha, tăng từ 1-2 tạ/ha so với trước đây. Riêng vụ xuân năm nay, năng suất lúa tiếp tục duy trì ở mức trên 68 tạ/ha.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hường, Chủ tịch Hội Nông dân xã An Lão, mô hình “cánh đồng xanh 3 không” nhận được sự đồng thuận cao bởi người dân ngày càng nhận thức rõ hơn tác hại của hóa chất BVTV đối với sức khỏe và môi trường sống.

“Người tiêu dùng hiện nay rất quan tâm đến chất lượng nông sản. Đây là động lực quan trọng để nông dân thay đổi phương thức sản xuất. Khi trực tiếp tiếp xúc với đồng ruộng mỗi ngày, chính bà con cũng hiểu rằng việc giảm hóa chất là bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình mình”, bà Hường cho biết.

Tuy nhiên, quá trình triển khai mô hình cũng gặp không ít khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là thay đổi thói quen canh tác đã tồn tại nhiều năm. Việc vứt rác trên đồng ruộng hay sử dụng thuốc theo kinh nghiệm cá nhân đã ăn sâu vào nếp nghĩ của một bộ phận người dân.

Bên cạnh đó, việc đầu tư các bể chứa rác chuyên dụng, tổ chức thu gom và vận chuyển chất thải nguy hại đến nơi xử lý tập trung cũng đòi hỏi nguồn kinh phí không nhỏ.

Trong giai đoạn đầu, khi hạn chế sử dụng thuốc hóa học và chất kích thích tăng trưởng, cây trồng có thể phát sinh sâu bệnh hoặc chưa đạt năng suất như kỳ vọng nếu người dân chưa thành thạo các biện pháp sinh học thay thế. Sản xuất sạch cũng yêu cầu nhiều công chăm sóc hơn, trong khi đầu ra ổn định cho nông sản an toàn vẫn là bài toán cần tiếp tục giải quyết.

Dù vậy, với quyết tâm của chính quyền địa phương, tổ chức Hội và người dân, mô hình “Cánh đồng xanh 3 không” đang từng bước khẳng định hiệu quả rõ nét.

Việc thành lập Chi hội Nông dân nghề nghiệp sản xuất lúa an toàn không chỉ tạo điều kiện để hội viên trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật mà còn góp phần xây dựng ý thức cộng đồng trong bảo vệ môi trường nông thôn.

Từ mô hình điểm tại Việt Khê, xã An Lão kỳ vọng sẽ từng bước nhân rộng cách làm này trên toàn địa bàn, hướng tới xây dựng những cánh đồng xanh – sạch – an toàn, vừa bảo vệ môi trường sinh thái, vừa nâng cao giá trị kinh tế của nông sản.

×